کلانشهر: شب گذشته رهبر انقلاب اسلامی در مراسمی راجع به وقایع اخیر در کشور به نکاتی اشاره کردند. بحث سیاست خارجی و جایگاه وزارت خارجه در تصمیم گیری از جمله این مسائل بود. برخی از کارشناسان معتقدند که صحبتهای رهبر معظم انقلاب در تایید مذاکرات وین و احیای برجام بود. با وجود پیشرفتهای بدست آمده در وین هستند گروه هایی که با نزدیک شدن به انتخابات تلاش خود را برای تخریب مذاکرات و دولت دوچندان کردهاند و همسو با مخالفان خارجی برجام گام بر میدارند. در این راستا با صادق ملکی استراتژیست و کارشناس ارشد سیاسی گفتگو کردهایم که در ادامه آن را میخوانید:
رهبر انقلاب در بیانات امروز به نکاتی درباره سیاست خارجی و نقش وزارت خارجه اشاره کردند. به نظر میرسد رهبر انقلاب تلویحا روند برگزاری مذاکرات برجامی را تایید کردند که به نوعی میتواند برای مذاکرات جاری مفید باشد. فکر میکنید با این حال مخالفان در داخل با نزدیک شدن به انتخابات بر شدت حملات علیه برجام خواهند افزود؟
در اظهارات رهبری بنظر میرسد فارغ از انتقاد ایشان از آقای ظریف، با مدنظر قرار دادن روند مذاکرات وین و تاکید بر جایگاه مجری وزارت خارجه مهمترین پیام سخنان رهبری و در جای خود تایید هوشمندانه برجام و مذاکرات در حال انجام است. با این وجود بسیاری از مخالفان مذاکرات وین به این بخش توجه نخواهند کرد زیرا در مخالفت آنان مسایلی چون برنده شدن درجنگ قدرت به هدف دستیابی به ریاست جمهوری، تداوم و بهرمندی از رانت تحریم و... مستتر بوده که بدان رنگ ارزشی میدهند. مخالفان برجام توجه نداشته و ندارند که برجام دیروز نیز محصول دستورالعمل نرمش قهرمانه بوده و مذاکرات فعلی نیز ادامه همان روند و با دستور و تصمیم نظام میباشد. شاید مخالفان برجام در ابراز مخالفت خود با برجام مستقل عمل میکردند بیشتر میتوانستند به عنوان یک نیروی سیاسی تاثیرگذار باشند. رهبری در اظهارات قبلی نیز تیم مذاکره کننده را تایید کرده اما در برخی از مخالفان برجام که خود را مطیع میدانند گوش شنوا کم است.
در واقع با توجه به فرمایشات رهبری تمام اقدامات وزارت خارجه در چارچوب مصوبات شورای عالی امنیت ملی و خواست و اراده نظام تعریف گردید.مخالفان برجام توجه داشته باشند شکست و پیروزی در روند مذاکرات نیز بیش از آنکه بنام وزارت خارجه ثبت گردد، بنام نظام ثبت خواهد شد. این به معنی پذیرش عواقب مثبت و منفی تصمیمات و مسئولیت پذیری نیز میباشد. در جنگ به هنگامی که امام جام زهر را مطرح کرد در واقع مسوولیت یک تصمیم تلخ را پذیرفت.
به بحث مهم مذاکرات وین بپردازیم؛ تفاوت این دور از گفتگوهای جدید چیست؟ اخبار امیدبخشی از رسانهها در این بین پخش میشود و گفته میشود در قسمتی روند به سمت نگارش متن نیز رسیده است.
اخبار مثبت بیشتر از منابع ایرانی است با این وجود اگر روند دچار اختلال نگردد دستیابی به توافق دور از انتظار نیست. نکته مهم این است که اراده تهران و واشنگتن مبتنی بر توافق بوده و چگونگی آن مورد اختلاف و مذاکره میباشد. در مذاکرات اگرچه دو طرف مایل به حل مشکلات هستند اما ایران به عنوان کشوری که دچار مشکلات عدیده حاصل از تحریم است بیشتر نیاز به گذار از تحریم دارد. در دور جدید مذاکرات توافق باید بگونهای باشد که تجربه ترامپ تکرار نگردد. البته عملکرد ایران نیز باید در تعامل و جهات نگاه برجامی در ابعاد مختلف باشد.
گفتگوهای ایران و عربستان نیز در کانون توجهات قرار دارد؛ ضمن اینکه عراق نیز به عنوان واسطه در تلاش برای تنش زدایی بین ایران و عربستان است. شما تغییر موضع بن سلمان را ناشی از چه تحولاتی میدانید؟ با توجه به اینکه طبق گزارش نیویورک تایمز گفتگوهای تهران و ریاض به زودی در سطح سفیران آغاز خواهد شد.
روی کار آمدن بایدن و آغاز روند مذاکرات برجام در رویکرد بن سلمان تاثیرگذار بوده است. در کنار این موضوع توجه کنید.چالش و جنگ نیابتی میان ایران و عربستان پیروز نداشته و برای دو کشور و منطقه نتیجهای جز باخت - باخت نداشته و ندارد. همسایگی و جغرافیای ایران و عربستان فارغ از اراده تهران و ریاض الزامات تعامل را اجبار و تحمیل مینماید. در این راستا احترام و پذیرش حوزه نفوذ سنتی پیرامونی توسط دو کشور در کنار پذیرش واقعیت غالب شیعه ایران و وهابی عربستان کلید حل اختلافات میباشد. رویکرد ایجابی به حل اختلافات تهران و ریاض در عراق و یمن بعنوان کانون اختلافات ژئواستراتژیک و ژئوپولتیک در کنار کاستن از میزان رقابت برای دستیابی به جایگاهام القرا در حل اختلافات دو کشور از اهمیت ویژه برخوردار میباشد. بنظر میرسد در عراق گامهای مذاکراتی با این نگاه تعقیب میشود.
همزمان شاهد سفر هیاتی اسرائیلی به آمریکا برای فشار به بایدن هستیم. کوهن رئیس موساد از بایدن خواسته است تا وارد برجام نشود. با توجه به شرایط داخلی اسرائیل و تغییر موضع عربستان فکر میکنید اسرائیل اهرمی برای بر هم زدن مذاکرات دارد؟
با توجه به سیاستهای هوشمندانه ایران در دوران ترامپ در خنثی نمودن تحرکات اسرائیل و با مدنظر قرار دادن اراده تهران و واشنگتن برای بازگشت به برجام بنظر میرسد کار چندانی از اسرائیل در این مقطع بر نیاید. اما توجه داشته باشیم اسرائیل در خاورمیانه برای جمهوری خواهان و دمکراتها مهمترین متحد راهبردی بوده و خواهد بود. هر تهدید جدی اسرائیل که بقای این کشور را دچار چالش نماید،تهدید آمریکا خواهد بود.