کلانشهر:همین چند وقت پیش بود که در بازار پایتخت همزمان با سبز شدن نخستین آلوچهها قیمت چهار میلیون تومانی برای هر کیلو نرخ گذاری شده بود. اما حتی یک هفته نگذشت این این قیمت به کیلویی ۲۰۰ هزار تومان و اکنون نیز به حدود ۳۰ تا ۵۰ هزار تومان رسیده است.
این قیمتی است که در بازار کشور برخی میوهها برای مدتی همراه با برند "نوبرانه" به خود میگیرند و البته طبق بررسی خبرنگار ایرنا در هیچ کشوری چنین شیوه فروش و تعبیری مشابه ندارد. یعنی اصلا چیزی به نام میوه نوبرانه در بازار هیچ کشوری دیده نمیشود و این سوگلی قیمت پرانی فقط مختص به بازار میوه و تره بار کشور ماست.
برای استانی با تنوع میوهای مانند گیلان این نوبرانه بودن بیش از هرجای دیگر به چشم میخورد و بار سنگین قیمتگذاری آن بر جیب تقریباً تمامی مردم سنگینی میکند. به طوری که حتی فروشندگان حاضر به پوسیده شدن میوههای نوبرانه میکنند اما تن به فروش با قیمت منطقی و واقعی نمیدهند. تنوع میوه در گیلان به گونهای است که تقریباً تمامی سال خالی از میوه نوبرانه نخواهد بود و از آلوچه و ازگیل گرفته تا خرمالو همواره میزبان نوبرانههای فصلی است.
اما سوال اینجاست که چرا باید به این بهانه برخی محصولات با قیمتهای نوجومی برای مدت کوتاهی به فروش برسد که نه بویی از عدالت برده و نه قاعدهای را برای قیمت گذاری پیروی میکند؟
اصلاً نوبرانه چیست و از کجا آمده است؟ تنها توضیحی که درباره تاریخچه نوبرانه وجود دارد گزیدهای در تورات است که در سایت ویکیپدیا در دسترس میباشد. نوبرانه که البته در زبان انگلیسی "First Fruits" خوانده میشود، نوعی صدقه و هدیه مذهبی به خداوند است و نخستین خرمن و محصول کشاورزی را در بر میگیرد. آنطور که مشخص است این آیین در تورات شناسانده شده و اجرای آن در عصر جدید از زمان روم باستان و یونان باستان بهجای مانده است.
در ایران نیز نوبرانه از دیرباز جزء جدایی ناپذیر از سفره ایرانیان بوده و قدمتی باستانی دارد. بیشترین توجه به میوه نوبرانه در ایام جشنها به خصوص یلدا است که میزبان میوههای زمستانی میباشد، و تا به امروز نیز این رسم به حیات خود ادامه داده است. البته در آیین کهن ایرانی نوبرانه ریشه در نوید بهار دارد و عموماً در گذشته میوه نوبرانه ابزاری برای مبادله کالابهکالا میان اهالی یک منطقه یا جامعه محلی بوده است.
در گذشته میوهها ینوبرانه دایره وسیعی از محصولات را شامل میشد که در عصر حاضر با صنعتی شدن کشاورزی، بخش قابل توجهی از آن محو شده است. اکنون در سبد میوهها ینوبرانه گروهی خاص مانند توتفرنگی، آلوچه، زردآلو، قیسی، کندس(ازگیل جنگلی) و مواردی اینچنینی دیده میشود.
پرتره سبد نوبرانه اثری از بالتازار وندرآست
با این وجود هنوز مشخض نیست که این آیین ارتباطی با نوبرانههای قیمت گذاری میوه در ایران ارتباطی پیدا میکند یا خیر، اما هرچه که هست نزدیکترین تعریف از میوه نوبرانه فقط توضیح بالا میباشد. همانطور که در تعریف آمده این رسم در کهنترین تعریف همراه با پیشکش است و آیینی مذهبی را شامل میشود و اصلا موضوعی تجاری نیست. با این حال امروزه در کنار دیگر ابعاد زندگی مدرن، نوبرانه نیز دستاویز برای محروم کردن جامعه از میوههای فصلی شده است.
با این وجود و عرضه میوههای نوبرانه در بازار که با قیمتهای غیرواقعی توزیع میشود، باعث نارضایتی خریداران و حتی فروشندگان شده چون هر ۲ طرف، از این قیمتها ناراضی هستند چون فروشندگان معتقدند که قیمت میوههای نوبرانه هر روز کاهش مییابد و به قیمتهای واقعی نزدیکتر میشوند که این امر باعث ضرر و زیان آنان میشود.
خریداران نیز از این قیمتها گلهمندند و معتقدند که میوههای نوبرانه باید با قیمتهای معقول توزیع شود تا اکثر افراد بتوانند آن را تهیه کنند چون خرید این میوهها به صورت نوبرانه لذت دیگری دارد که اکثر اقشار مردم از خرید آن عاجزند.
زیان دهی میوه فروشان با قیمتهای غیرواقعی
یکی از میوه فروشان نیز در خصوص عرضه میوههای نوبرانه در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: با توجه به اینکه این میوهها همچون گوجه سبز، انواع توت، انواع هلو و حتی انگور برای اولین بار در بازار عرضه میشوند، قیمت آنها بسیار بالاست.
غلام سعیدپور افزود: البته ما نیز مجبوریم که میوهها را با قیمت بالاتر از حد معمول به مصرفکنندگان عرضه کنیم چون قیمت این نوع محصولات نه تنها هر روز بلکه حتی طی همان روز نیز کاهش مییابد که این امر به طور حتم باعث ضرر و زیان میوه فروشان میشود.
وی که در بازار بزرگ رشت میوه فروشی میکند، ادماه داد: من آلوچه(گوجه سبز) را کیلویی ۳۰۰ هزار تومان خریداری کردم و مجبورم که آن را به ۲ برابر قیمت بفروشم چون فروش آن بسیار کم است و هر روز نیز قیمت آن کاهش مییابد.
این میوه فروش بیان کرد: ابتدا تونستم چند کیلویی را با قیمت ۶۰۰ هزار تومان به فروش برسانم اما در روز پایانی مجبور شدم گوجه سبز را کیلویی ۱۵۰ هزار تومان نیز به فروش برسانم یعنی ۵۰ درصد کمتر از قیمت خرید خود این میوه به فروش رفت زیرا هر روز مقدار توزیع این میوههای نوبرانه افزایش مییابد و قیمت آنان نیز کاهش مییابد.
عدم نظارت روی قیمت میوههای نوبرانه
اما یکی از خریداران میوه نیز در انتقاد به قیمت این محصولات در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: متاسفانه هیچ نظارتی بر توزیع و قیمت میوههای نوبرانه نیست و هر فروشندهای باقیمت دلخواه خود مبادرت به فروش میوههای نوبرانه میکند.
وی به قیمت یکی از هلوهای این فصل اشاره و بیان کرد: هلوی شبرنگ در یکی از مغازههای میوه فروشی، کیلویی یکصد هزار تومان بود اما همان میوه که تازگی در بازار عرضه شده، در مکانهای دیگر با همان کیفیت، کیلویی ۸۰ و حتی ۷۰ هزار تومان بود که البته این رقمها نیز بسیار بالاست اما مشاهده میکنید که تفاوت تا چه میزان است.
یکی دیگر از خریداران میوه نیز به کار بیحاصل باغداران از چیدن میوههای نارس اشاره و اظهار کرد: گرچه باغداران با چیدن میوههای نارس آن را گرانتر بفروش میرسانند اما اگر همان میوه، رسیده و بزرگتر شود، وزن آ نیز چند برابر میشود و از لحاظ قیمت، تفاوت چندانی برای باغداران ندارد.
حسین مرشدی افزود: با ننی وجود این باغداران بنا به توصیه دلالن، مبادرت به چیدن میوههای نارس و با وزن بسیار کم میکنند که یکی از عوامل مهم این امر، دلالان هستند که این میوهها را خریداری و در بازار عرضه میکنند که سود زیادی از این کار نصیب آنان میشود.
وی ادامه داد: من همچنین با نحوه فروش این محصولات در میادین میوه و تره بار نیز آشنا هستم و هر غرفهداری به میزان مبلغی که میوهها را به فروش میرساند، درصد میگیرد که با توجه به گرانی قیمت میوههای نوبرانه، درآمد غرفهداران نیز از فروش این محصولات افزایش مییابد اما سود واقعی، نصیب دلالان میشود.
خریداران و عرضه کنندگان میوههای نوبرانه، از قیمتهای نجومی این محصولات ناراحتند و خریداران نیز اعتقاد دارند که هیچ نظارتی روی این امر نیست و فروشندگان نیز معتقدند که سود زیادی را نمیبرند و حتی در گاهی اوقات با قیمت بسیار پایینتر از خرید خود نیز این میوههای نوبرانه را به فروش میرسانند.
نوبرانه دلالان در عرضه و تقاضا
اما مدیر واحد بازرسی و نظارت اتاق اصناف مرکز گیلان نیز به قیمت میوههای نو نوبرانه اشاره و اظهار کرد: میوه و تره بار جزو کالاهایی هستند که مشمول قیمتگذاری نیستند و هر چقدر فاکتور خرید داشته باشند، باید با درصد سود معینی آن جنس را بفروش برسانند.
مهدی شریفی افزود: فروشندگان میوه و تره بار و صیفیجات باید محصولات خود را بین ۳۰ تا ۳۵ درصد سود نسبت به فاکتور خرید بفروش برسانند که البته در این بین، میران عرضه و تقاضا نیز روی این قیمتها تاثیر دارد.
وی توضیح داد: میوههای نوبرانه اغلب به میزان کمی در بازار توزیع میشوند و علت آن هم کشت محدود و بعضاً خانگی آن است که نسبت به دیگر میوهها مانند مرکبات تولید انبوه و دائمی ندارند. به همین خاطر قیمت گذاریهای آنان نیز شخصی و سلیقهای میباشد و از هیچ الگویی پیروی نمیکند.
به گفته مدیر واحد بازرسی و نظارت اتاق اصناف مرکز گیلان، حتی امروزه با وجود اینکه برخی میوهها در حجم وسیعی تولید میشود و حتی وارد میشوند، اما بنابه دلایلی دلالان بازار با برچسب نوبرانه برای مدت کوتاهی قیمت بالایی برای آن تعیین میکنند تا سود بیشتری را ببرند.
با توجه به اظهارات، علت اصلی گرانی میوههای نوبرانه، توزیع بسیار کم این نوع محصولات در بازار و همچنین نبود قاعدهای رسمی و مشخص است که باعث میشود تا فروشندگان با درصد یبیشتری نسبت به عرف معمول، آن را به فروش برسانند. اما در این بین، بیشترین سود حاصل از فروش این محصولات را دلالان و حقالعمل کاران میبرند چون آنان بدون اینکه ریالی از جیب خرج کنند، با افزایش قیمت میوههای نوبرانه و تشویق باغداران برای چیدن نارس این محصولات، از آب گل آلود ماهی میگیرند و سود سرشاری را از این میدان به جیب میزنند.
این در حالی است که حتی فروشندگان نیز چنین سودی نمیبرند زیرا آنان نمیتوانند در همان روز اول، این میوههای نوبرانه را بفروش برسانند و از سوی دیگر به دلیل توزیع بیشتر روزانه میوههای نوبرانه، قیمت آن نیز کاهش مییابد و در این بین فقط دلالان در بازار توزیع و فروش میوههای نوبرانه به منفعت میرسند.