کلانشهر:در سال 2022، روند تقابلها میان دو کشور به شدت اوج گرفته است. مسالهای که مخصوصا در بحبوحه جنگ اوکراین و تشدید تقابلات میان چین و روسیه با کشورهای غربی، شدیدتر نیز شده است. در این رابطه شاهدیم که هم چین و هم آمریکا مواضع سخت و تهاجمی را علیه یکدیگر و نیاتشان در مورد فضا و در کنترل گرفتن کُره ماه مطرح میسازند. با این همه، اغلب کارشناسان و تحلیلگران بر این باورند که روند تقابل چین و آمریکا در این حوزه، به درگیری نظامی مستقیم ختم نخواهد شد
مجله Universe در گزارشی، به رقابتهای فضایی چین و آمریکا و به طور خاص طرح گمانههای مختلف در مورد نیت این دو کشور جهت فتح کره ماه و بهره برداری انحصاری از منافع موجود در آن پرداخته است. این مجله در گزارش خود به طور خاص تاکید دارد که روند توسعه فعالیتهای فضایی چین چشمگیر است و چینیها هم از حیث بودجه و هم توسعه فناوریهای خود، گامهای بلندی را جهت تعریف حوزههای جدیدِ فعالیت برای خودشان در کره ماه برداشتهاند.
مسالهای که برخی ناظران و تحلیلگران حوزه فضایی را به این باور رهنمون کرده که شاید چین به دنبال برقرار نوعی سلطه برای خود در کُره ماه است. امری که شاید به تشدید تقابلات چین با آمریکا در سالهای آتی ختم شود.
جاه طلبیهای چین در مورد کره ماه
10 سال قبل، جاه طلبیهای چین در مورد کره ماه صرفا توهماتی پوچ و عاری از حقیقت به نظر میرسیدند. با این حال در سال 2019، چین به نخستین کشوری در جهان تبدیل شد که یک کاوشگر فضایی را در فضایی دورتر از ماهوارههای طبیعی جهان غرب فرود آورد. مرحله فرودِ فضاپیمای Chang’e-4 نه تنها با موفقیت همراه بود و فضاپیمای مذکور روی سطح کره ماه فرود آمد بلکه همچنین با پرتاب موفقیت آمیز مریخ نورد Yutu-2 نیز همراه شد.
از نظر فنی، این مساله یک موفقیت بزرگ نیست زیرا این ابزارها و فضاپیماها نمودهایی از بروز ابتکارات جدید نیستند. آنچه که این فضاپیماها کشف کردند نیز پدیده هایی جدید نبودند. با این حال، برای متخصصان حوزه فضایی آمریکا، این ماموریت از اهمیت نمادین قابل توجهی برخوردار بود. در واقع برای نخستین بار یک کشور کاری را روی کُره ماه انجام داد و آن کشور، آمریکا نبود.
از این رو، اکنون ما میتوانیم بگوییم که تقابل و جنگ در فضا صرفا به ماهواره هایی که در مدار زمین قرار دارند و راههای غیرفعال کردن آنها محدود نمیشود. در این چهارچوب، ایجاد پایگاههای جدید در کره ماه و ایجاد زیرساختهای مداری در آن میتواند خود به یک موضوع جدی رقابت و تنش در آینده نزدیک تبدیل شود.
پایگاه چینی-روسی در کُره ماه
حمله روسیه به اوکراین، در نوع خود به اوج گیری بیشترِ تنشهای فضایی در مورد کره ماه نیز ختم شده است. واقعیت این است که در جریان این جنگ، آمریکا تنها کشوری نیست که به دولت اوکراین برای نبرد با روسیه کمک میکند. چین و روسیه که با تهدید انزوای روزافزون از سوی جهان رو به رو هستند، در مورد یک ماموریت مشترک فضایی، با یکدیگر تعاملاتی را دارند. در این میان مهمترین پروژهای که میان دو کشور در جریان است، برنامه جهت انجام یک سفر با فضاپیما به کره ماه است.
توافقِ پیشبرد این پروژه در سال 2019 میلادی به امضا رسیده است. این پروژه در برگیرنده ماموریت مشترکِ ماهواره روسی Luna-26 در مدار ماه و کاوشگر چینی Chang’e-7 است. در این میان فعالیتهای کاوشگر چینی به طور خاص، تا حد زیادی ایالات متحده آمریکا را نگران کرده است. زیرا این کاوشگر به دنبال آب در کره ماه است و کشف آن میتواند به چین کمک کند تا اقدام به ساخت یک پایگاه روی کُره ماه کند. پایگاهی که کارکنان دائمی را نیز خواهد داشت. طرحهای مختلفی جهت ساخت یک چنین پایگاهی تا سال 2027، در برخی از متون و اسناد رسمی دولت چین مورد اشاره و تاکید قرار گرفتهاند.
در نقطه مقابل، اوکراین عضوی از پروژه "توافقات آرتِمیس" است. از حیث ماهوی، این توافق بین المللی بخشی از طرح آمریکا جهت اکتشاف در کره ماه است و در نوع خود گزینه جایگزینی را برای برنامه چین و روسیه ارائه میکند.
یک منطقه آزاد تجاری روی کره ماه
سال 2019، نخستین مساله چالشی مرتبط با کُره ماه که جمهوری خلق چین در آن کنشگر اصلی بود افشا شد. یک مقام چینی فعال در صنعت هوا فضای این کشور گفت که تا سال 2050، یک منطقه آزاد تجاری با مهندسی چین میان کره زمین و ماه ایجاد خواهد شد. این خبر بلافاصله به نحو گستردهای از سوی رسانههای مختلف با استقبال رو به رو شد و این طور تاکید شد که چین به دنبال توسعه فعالیتهای انحصاری خود در کره ماه است.
کارشناسان "شرکت صادرات و واردات تجهیزات فضایی چین" جزئیاتی را در این رابطه مطرح کردند که نشان میداد کشورشان سعی دارد تا در یک بازه زمانی مشخص، پروژه ایجاد یک منطقه آزاد تجاری در کره ماه را عملیاتی کند. به گفته آنها، کارهای بنیادینی باید در دهه 2030 انجام گیرد، فناوریهای کلیدی و مهمی در دهه 2040 کسب شود و پس از طی کردن این مراحل، زمینههای لازم جهت اجرای طرح اصلی فراهم خواهد شد.
البته که هنوز این نکته روشن نشده که آیا نهادها و مقامهای چینی با طرح ادعاهایی از این دست سعی دارند به نحوی ملایم در مورد جاه طلبیهای فضایی خود اطلاع رسانی کنند و یا صرفا سعی دارند از این طریق، توجهات جامعه بین المللی را به سمت کشورشان جلب کنند. با این همه یک نکته واضح است و آن این مساله است که اساسا چینیها در مورد کُره ماه برنامههای خاصی را در ذهن دارند. در این میان، ایالات متحده آمریکا به طور خاص نگرانیهای جدی را در مورد طرحهای احتمالی نظامی چین در کُره ماه دارد.
آیا چین میتواند کُره ماه را فتح کند؟
مناظرات و مناقشات گوناگونی در مورد فعالیتهای فعلی و آتی چین با محوریت تحت کنترل درآوردن کُره ماه شکل گرفته و توجهات زیادی را به ویژه از سوی فعالان حوزه هوافضا به خود جلب کرده است. در این میان برخی بر این باورند که ساخت پایگاه در کُره ماه به هیچ عنوان به معنای فتح این کُره نیست. بر اساس توافقنامههای معتبر در حوزه فضا، استفاده آزادانه از کُره ماه برای هر ملتی، حقی شناخته شده است.
جدای از اینها باید توجه داشت که چین تنها بازیگر فعال که به فعالیت در سطح کُره ماه فکر میکند، نیست. قرار است که در سال 2025، شماری از فضانوردان که از کشورهای عضو توافق آرتِمیس تشکیل میشوند، روی کُره ماه فرود آیند. حتی زودتر از این تاریخ نیز برنامههای فضایی مختلفی در مورد کُره ماه از سوی دیگر کشورها به ویژه آمریکا در دست انجام خواهد بود.
البته که شاید چین بخواهد نوعی کنترلِ عرفی را بر سطح ماه بدون اینکه آن را به صورت قانونی اعلام کند، برقرار کند. در شرایط کنونی این کشور شبیهِ این رویه را در مورد برخی از جزایر در دریای چین جنوبی اِعمال میکند. با این حال، این فرآیند کُند است و هزینههای سنگینی را نیز برای چین در پی خواهد داشت.
پول و منابع
جدای از همه آن چیزی که تاکنون گفته شد، طرحِ گمانه زنیهای مختلف در مورد نیت چین مبنی بر اینکه این کشور بخواهد نوعی سلطه نظامی را در کلِ کره ماه برقرار کند، از حیث عملیاتی با چالشهای زیادی رو به رو است. نباید فراموش کرد که مساحت کره ماه پنج برابر کشوری نظیر استرالیا است و اساسا تاریخ نشان داده که فتحِ قلمروهای بزرگ هیچ چیز به جز مشکلات قابل توجه را به همراه نخواهد داشت.
با این حال شاید چین اساسا نیاز نداشته باشد که کل کره ماه را به تصرف خود درآورد. با ارزشترین منبع موجود در کره ماه در شرایط کنونی، آبِ یخ است و البته ذخایر آن نیز کاملا محدود است. از این رو، چینیها میتوانند صرفا روی منابع ارزشمند کره ماه متمرکز شوند و سعی کنند که آنها را در کنترل خود بگیرند.
در پایان، همه چیز به بودجه و توانایی تبدیل کردنِ آن به فناوری فضایی بر میگردد. در سال 2021، چین از آمریکا در موضوع شمارِ پرتابهای فضایی پیشی گرفت. در عین حال، بودجه برنامه فضایی چین تنها نصفِ منابع مالی اختصاص داده شده برای تامین نیازهای سازمان فضایی ناسا است. از طرفی باید توجه داشت که پرواز به ماه به هیچ عنوان فرآیند ارزانی نیست.