کلانشهر:ولی تا این لحظه هیچ تصمیم جدیدی درباره فیلترینگ دائمی گرفته نشده و حتی وزیر ارتباطات به تازگی گفته بود شورای عالی فضای مجازی هیچ جلسه جدیدی نداشته است. همچنین هیچ دادگاهی در قوه قضاییه هم چنین حکمی نداده است
اگرچه حجه الاسلام والمسلمین محمد جعفر منتظری در مقام دادستان کل کشور انتقادات جدی به این پلتفرمها داشته و مثل بسیاری از بزرگان و مقامات عالی کشور، ازفضای مجازی انتقاد کرده اما تا امروز هیچ یک از قضات حکم قضایی برای بستن این پلتفرمها مثل آنچه پیشتر درباره تلگرام رخ داد، اتفاق نیفتاده است.
فیلترینگ فعلی تصمیم صریح شورای امنیت کشور به ریاست وزیر کشور است. چهارشنبه اول مهرماه بود که وزیر ارتباطات برای اولین بار خبر داد ممکن است قطعیهای مقطعی و محدودیتهای امنیتی به دلیل مسائل امنیتی و با تصمیم شورای امنیت کشور به وقوع بپیوندد. از عصر همان روز و به دلیل حوادث رخ داده پس از فوت مهسا امینی و اعتراضاتی که با دخالت بیگانگان رو به خشونت میرفت سبب شد مثل سال ۹۶ و سال ۹۸ تصمیم شورای امنیت کشور قطع مسیرهای ارتباطی اینترنتی باشد. همان روز بود که تسنیم و فارس از تصمیم اعمال محدودیتهای موقت برای اینترنت و فیلترینگ بخش زیادی از سایتها و اپلیکیشنهای ارتباطی خارجی خبر دادند. چند روز بعد احمد وحیدی وزیر کشور و رئیس شورای امنیت کشور با حضور در گفت و گوی ویژه خبری تاکید کرد این محدودیتها تا زمانی که شرایط عادی شود ادامه خواهند داشت.
چالش اقتصادی فیلترینگ برای دولت
در روزهای گذشته آمار متعددی درباره خسارتهای ناشی از فیلترینگ بر اقتصاد کشور منتشر شده است. شاید اولین بار در سالهای اخیر و بعد از بحران کرونا بود که گزارش اقتصاد دیجیتال سازمان ملی اقتصاد دیجیتال نشان داد حجم این اقتصاد از نظر بزرگی به بالاترین سطح خود در سالهای اخیر رسیده است. این گزارش اما نکات ظریف بسیاری داشت. یکی از آنها وابستگی بالای این آمار به شبکههای اجتماعی بود. شبکههای اجتماعی و در راس آنها اینستاگرام تا ۸۰ درصد بر این بازار نفوذ داشتند. پس از آن نیز اعلام شد سه ونیم میلیون اشتغال مرتبط به اینستاگرام در فیلترینگهای اخیر با چالش روبرو شده است. مارکتی که بر زندگی تا ده میلیون نفر اثر گذار بوده است. در کنار این نت بلاکس مرجع جهانی رصد اینترنت ضرر هر ساعت قطع دسترسی به اینترنت بین الملل در ایران را تا ۱.۵ میلیون دلار اعلام کرد که ضرب این عدد در ۲۴ ساعت و تعداد روزهای اجرای فیلترینگ که وارد شانزدهمین روزش شده است، رقمی بزرگ و قابل بررسی را پیش روی مسئولان قرار میدهد که اگرچه در مقابل تصمیمات امنیتی و در دورهموقت حتما توجیه پذیر تلقی میشود اما در بلند مدت نیاز به بررسی مجدد دارد. گفتههای اخیر عیسی زارع پور وزیر ارتباطات نشان میدهد به دلیل عدم تکمیل کامل شبکه ملی اطلاعات خود عاملی است که اگرچه در حال حاضر با پیشرفت تا ۵۰ درصدی پروژه، شبکه داخلی کشور بر بستر اینترنت ملی بدون قطعی و تهدید حملههای هکری و قطعی سرورهای بزرگ و اصلی پیش رفته است اما چون زنجیره اینترنت ملی کامل نیست و چند سالی زمان نیاز دارد، این محدودیتها عملا نمیتوانند طولانی مدت اعمال شوند و دسترسی به پهنای باند بین الملل قرار نیست طولانی مدت از دایره تصمیم گیری اینترنت کشور حذف شود.
روزگار پر خبر موافقان طرح صیانت
اتفاقات اخیر روزهای پر از خبری را برای موافقان طرح صیانت آغاز کرده است. افرادی چون آل داود و مومن نسب که در سالهای اخیر بیشترین تلاش را برای ایجاد فیلترینگ و اعمال محدودیت بر اینترنت بین الملل مطرح میکردند به همراه تعدادی از نمایندگانحامی این طرح، فرصت بدست آمده را بزنگاهی تاریخی میدانند برای بستن شاهراه اینترنت بین الملل و فیلترینگ دائم شبکههای اجتماعی خارجی. در این مسیر اما دولت و شخص سید ابراهیم رئیسی نشان داده موافق اجرای دفعتی چنین تصمیمی نیست و قصد ندارد چنین تصمیمی را رقم بزند. سید ابراهیم رئیسی که در کارزار انتخاباتیاش تاکید کرده بود نمیگذارد به دلیل گره خوردن معیشت مردم با کسب و کار در اینستاگرام و حتی بازیهای کامپیوتری، محدودیتی برای این بسترهای درآمدزایی ایجاد شود و این جمله را حتی پیش از ترک تهران برای سفر به نیویورک در گفت و گو با رسانه آمریکایی تجدید کرد، اگرچه این روزها درباره سرنوشت اینترنت و شبکههای مجازی سکوت کرده اما وزیر ارتباطاتش تاکید داشته مسئله معیشت مردم در این کسب و کارها مهم است و عزت الله ضرغامی وزیر گردشگری و میراث اعلام کرده این محدودیتها مقطعی هستند و بزودی اینترنت با کیفیت و سرعت بالا با دسترسی بهپهنای باند بین الملل در اختیار مردم قرار میگیرد و او حتی اینترنت و شبکههای اجتماعی را نعمتی برای انقلاب اسلامی دانسته که سبب شده بتوانیم دستاوردهای مان را بدون سانسور به جهانیان معرفی کنیم،
این اراباط تنگاتنگ اینترنت و شبکههای اجتماعی به شکلی است که حتی مرتضی آقا تهرانی مرد شماره یک پایداری و طراح و حامی اصلی طرح صیانت هم در جدیدترین گفت و گویش با رد فیلترینگ اعلام کرده این شیوه جوابگو نیست. او در سخنانی که دیروز از قولش در فرارو و سپس دیگر رسانهها مطرح شد درباره طرح صیانت گفت:«دو سال است چند نماینده مجلس ما را معطل تصویبش نگه داشتهاند.» این انتقاد اما ادامهای دارد که نشان میدهد حتی پایدازی چیها هم فعلا قصد رفتن به سمت بستن پلتفرم هایی که مردم بر آن بستر فعالیت کسب و کار دارند را ندارند. او گفته است« فیلترینگ این پلتفرمها در شرایطی که کسب و کار و زندگی مردم به آنها گره خورده است، کار درستی نیست. » راهکار آقا تهرانی البته حمایت از شبکه پیام رسانهای داخلی است. حرفی که زارع پور هم چند باری تاکید داشته است بر اجرایش؛«ببینید ایتا را ۵ طلبه نوشتهاند ما باید شبکه اجتماعی خودمان را بسازیم. چیزی که از واتساپ بهتر باشد تا خود مردم با رضایت انتخابش کنند.»
در سالهای اخیر حمایت بسیاری از شبکههای اجتماعی و پیام رسانهای داخلی شده اما اقبال چندانی از نظر تکنولوژی، زیرساخت و توسعه بدست نیاوردند. در این بحران اخیر خیلی از این پلتفرمها موفق به کسب مخاطب جدید نشدند و تعدادی هم مثل ایتا به دلیل محدودیت شبکه، جلوی عضو گیری جدبدشان را بستند. این درحالی است که در تمام مدت فیلترینگها تلگرام توانست با شبکه سرورهای مجازی حتی محدودیتها اینترنت ملی را دور بزند و بار دیگر کاربرانش از مرز ۴۵ میلیون نفرهم فراتر رود!
با این شرایط و بر اساس اخبار منتشره تا این لحظه میتوان گفت فعلا تصمیمی بر فیلترینگ دائم اینستاگرام و واتساپ وجود ندارد و دیروز حتی اخباری درباره رفع فیلتر گوگل پلی و صفحه جست و جوی گوگل برای تعداد بیشتری از کاربران اینترنت بر روی اپراتورهای مختلف اعلام شده است.
اینکه سرنوشت اینستاگرام و واتساپ در نهایت چه میشود؟ هنوز مشخص نیست اما در همین روزها بخشهای زیادی از آنچه برای طرح صیانت در نظر گرفته شده بود اجرایی شدند و در سوی مقابل هم فیلترینگ همچنان با فیلترشکنها برای عده زیادی که دسترسی به اینترنت بین الملل و شبکههای اجتماعی را میخواستند گره گشا شده، درآمد بزرگی نصیب فروشندگان فیلترشکنها شده و البته هزینه زیادی فیلترینگ برای دولت داشته است.
به اینها البته باید توسعه شبکه اینترنت ماهوارهای را هم افزود که مالکینش در روزهای اخیر مدام از تپسعه بدون اجازه و مجوزهای بین المللی در ایران سخن گفتند و دولت آمریکا هم در اقداماتی مداخله جویانه از گسترش این شبکه در ایران حمایت کرده و حتی پارهای از تحریمها در این زمینه را حذف کرده است. اقداماتی که با انتقاد شدید ایران مواجه شده است. شبکهای که گسترش آن احتمالا مثل توسعه ماهواره اجتناب ناپذیر است و زارع پور وزیر ارتباطات اگرچه گفته بود در حال حاضر به دلیل محدودیتهای تجهیزاتی و مقررات بین المللی میتوان جلوی همه گیر شدنش را گرفت اما اذعان کرده بود:«این خاصیت اینترنت ماهوارهای است که نمیتوان محدودیت پذیرش کرد.»
چالشی که در بلند مدت اجرای طرحهای محدود کننده برای اینترنت را برای دولت مردان و موافقان اجرای طرحهای محدود کننده چون صیانت سخت و سختتر میکند و چارهای نمیماند برای شان غیر از ایجاد شبکه هایی که در رقابت با همتایان خارجی چنان از مزیتهای برتر برخوردار باشند که مخاطب اختیاری برگزیندشان.