به گزارش پایگاه خبری کلانشهر و به نقل از ایرنا، در دهههای گذشته کمتر از تغییرات آب وهوایی صحبت میشد و تغییرات آب و هوا برای بسیاری از مردم عادی معنا نداشت، ولی مدتی است زنگ هشدار تغییرات آب وهوایی در سطح جهانی به صدا درآمده است و کشور ایران و گیلان نیز از این قاعده مستثنی نیستند.
هرگونه تغییرات در طبیعت از جمله آب و هوا امری تدریجی است که پس از میلیونها سال نمایان میشود ولی گاهی سرعت دخالت و تخریب طبیعت توسط انسانها به گونهای است که این تغییرات را سالها به جلو میاندازد و در مدت کوتاهی هم نمود پیدا میکند.
به هر حال کسی از عواقب زندگی غیرمسئولانه در این تنها کره قابل زیست در امان نخواهد بود، گیلان نیز به دلیل طبیعت حساس و شکنندهاش بیش از هر استانی متاثر از این تغییرات خواهد بود و تغییر الگوهای جوی در سالهای اخیر برای بسیاری از مردم عادی نیز قابل لمس و ملموس شده است.
از نظر کارشناسان، چیزی که در بحث تغییر آب وهوا حائز اهمیت و تاثیرگذار است تغییر درازمدت در الگوهای بارشی و روند مشخص کاهش یا افزایش وقوع پدیدههای جوی است، بنابراین نوسانهای دورهای و تناوبی کوتاه مدت، لزوماً به مفهوم تغییر آب و هوا نیست که دراین باره میتوان به مواردی ازجمله فراوانی وقوع پدیدههای جوی، تغییر رفتار بارشها، روند افزایش دما و مهمتر از همه تاکید روی مداومت وقوع این شرایط اشاره کرد. اتفاقاتی نظیر تغییر رژیمهای بارندگیهای استان گیلان از شرایط بارندگیهای پیوسته و ملایم به موجهای بارشی منقطع و سنگین و فوق سنگین و یا استمرار وقوع موجهای گرمایی تابستانه که مستمر طی سالهای اخیر در حال رخ دادن هستند در درازمدت میتواند تغییرات آب و هوایی را در پی داشته باشند.
مستندات و دادههای علمی بیش از هرچیزی میتواند درباره پدیده تغییرات آب وهوایی که چندسالی است در هر کوی و برزن درباره آن صحبت میشود گویا و روشنگر باشد، به همین دلیل با دو تن از پژوهشگران آب وهواشناسی و هواشناسی میزگردی در دفتر ایرنا در لاهیجان تشکیل شد تا به درک بهتر این پدیده کمک کند.
دکتر سمانه نگاه پژوهشگر هواشناسی و دکتر نیما فریدمجتهدی پژوهشگر آب وهواشناسی در این نشست به سئولات خبرنگار ایرنا در باره واقعیتهای تغییرات آب وهوا پاسخ میدهند.
تغییرات آب و هوا بحثی لوکس نیست
دکتر فرید مجتهدی به عنوان کارشناس آب و هواشناسی میگوید:تغییر آب وهوا، یک بحث لوکس، موزهای، دانشگاهی یا روشنفکری نیست و در گذشته بسیاری از مردم، پرداختن به مسائل و مشکلات محیط زیستی را دغدغه یک قشر خاص میدانستند اما در حال حاضر تعقل و تغییر رویکرد در مسائل مرتبط با تغییر آب وهوا، دغدغه اقشار مختلف جامعه است.
وی ادامه داد:همه مردم با جان و مال خود، در حال تجربه اثرهای مستقیم تغییر آب وهوا هستند پس امروزه برای زمینه سازی در بین اقشار مردم جهت لزوم آموزش و تبیین شرایط آب وهوایی که در آینده با آن مواجه هستند، نیاز به تلاش زیادی نیست چرا که اثرات تغییر آب وهوا در زندگی روزمره اشخاص مشهود و ملموس است.
وی اظهارداشت: هم اکنون هم یک دامدار کوچ نشین میتواند در موردِ شواهد تغییر آب وهوا برای شما مصداق بیاورد و هم یک استاد دانشگاه و هم کسی که در شهر زندگی میکند، پس ما اگر در زمینه آموزش مردم هم کاری انجام ندادیم اما مردم در زندگی روزمره آن را لمس میکنند.
به گفته وی درک اینکه تغییر پدیده آب وهوا در حال رخدادن است، به تنهایی کاری از پیش نمیبرد بلکه در گام اول همه اقشار مردم باید شروع کنند تا سرعت پیشرفت این اتفاق را کم کنند که یکی از راهها کاهش تمرکز غلظت دی اکسیدکربن در جو و هر روش و عملی که منجر به این شود که گازهای گلخانهای کمتر تولید شود.
نابهنجار شدن الگوی بارشی درگیلان:
دکتر سمانه نگاه درباره اینکه آیا میزان بارش تغییر کرده است؟ میگوید: اگر بخواهیم برای استان گیلان به طور دقیق اظهارنظر کنیم باید بگوییم نه، چون اگر کاهشی هم داشته باشد، آنقدر جزئی است که تاثیرگذار نیست اما این بارشها نابهنجارتر شده و الگوی بارشها تغییر کرده یا به عبارتی تدوام بارشها کمتر شده ولی شدت آن افزایش یافته است، بارش سنگین 285 میلی متری در طی 5 ساعت در لاهیجان، 125 میلی متری در بندرانزلی ظرف مدت 40 دقیقه و همچنین بارش رودسر که رکورد بارشی استان و ایران را با رقم 317 میلی متر طی 24 ساعت شکست، در ظرف دو سال اخیر نمونه هایی از تغییر الگویی بارندگیها به شمار میروند.
وی اظهارداشت: اگرچه میزان بارشها تغییر مشخصی نکرده است اما تغییر الگوی بارندگیها در ابعاد مختلف نتایج منفی دارد و همان حجم بارش در زمانی کوتاه میبارد و بارشهای بهنگام که نیاز کشاورزی و طبیعت گیلان است کاهش چشمگیری مییابد و درست زمانی که به بارش برای کشاورزی وجود دارد این نوع بارندگیهای تند و نابهنگام در جلگه گیلان مستقیم به دریا میریزند!
وی تاکید کرد: بنابراین بارش در زمانی و با شدتی اتفاق میافتد که خسارت وارد میکند و آب ناشی از آن قابل دسترسی و مهار نیست و این یکی از اثرات مهم تغییر آب وهواست، وقوع بارشهای فرین و سیل آساست.
رکوردهای دمایی افزایش یافته است
این پژوهشگر علم هواشناسی گفت: در یک دهه اخیر، رکوردهای دمایی افزایش پیدا کرده است و متاسفانه در چند سال اخیر ما شاهدِ شکستن رکوردهای دمایی قبلی هستیم و این نشانه خوبی نیست.
وی افزود: ثبت دماهای فرین بیشتر در چند سال اخیر در استان گیلان به عنوان نمونه، ثبت دمای بیشینه مطلق در مرداد 1394 در منجیل با رقم 47.8سلسیوس نمونههای از آن است و رکورد گرمای استان در طول دوره آماری در این سال زده شد.
نیما فریدمجتهدی کارشناس آب و هواشناسی نیز دراین باره میگوید: در فصل گرم و سرد چند سال اخیر به ویژه دو سال گذشته، رکوردهای دمایی چه در فصل گرم و سرد زده شده است، در آبان 97 بیشتر ایستگاههای گیلان رکورد دمایی را شکستند، بیشتر ایستگاهها دمای بین 36 و 37 درجه ثبت کردند و در فروردین و تیر ماه سال گذشته هم رقمها جابجا شدند، ثبت دماهایی تا نزدیک 38 درجه اتفاقی که در روند دمای استان گیلان رخ داده است.
به گفته وی این تغییر در دماهای کمینه هم قابل مشاهده است، دماهای کمینه استان گیلان روند افزایشی معنی دار و مشخصی داشته است به زبان ساده، شبهای گیلان، گرمتر شده البته این روند مشابه روندهایی است که در بخشهای مختلف جهان که از تغییرات آب وهوایی متاثر شدهاند، رخ داده است، اصلا یکی از نتایج حاصل از گرمایش جهانی در دنیا، افزایش دمای کمینه است.
وی خاطرنشان کرد: علاوه برآن ویژگیهای یخبندان در همین راستا در منطقه ما تغییر کرده است به عنوانِ مثال فراوانی یخبندانهای فرین و شدید به طور محسوسی کاهش پیدا کرده است و دوام دورههای یخبندان کم شده، مثلاً زمانی در همین استان ما در سال 1972، 27 شب مدوام یخبندان داشتیم اما الان، پردوامترین یخبندان هایی چند روزه به ندرت به 12 روز میرسد.
وی یادآورشد: خلاصه اینکه فراوانی یخبندانها در منطقه، کاهش پیدا کرده؛ فراوانی یخبندانهای شدید و فرین کاهش محسوسی پیدا کرده است و فراوانی موجهای گرمایی و دماهای کمینه مطلق افزایش یافته و رخداد دماهای بیشینه فرین، به شدت افزایش یافته و در چندین سال اخیر، ما رکوردهای عجیبی را تجربه کردهایم که رکوردهای استان و کشور را در طول دوره آماری جابجا کرده است، بارشهای سیل آسا و انفجاری لاهیجان و رودسر نمونه هایی از آن به شمار میروند.
بارش برف به فرایند درون جو مرتبط است
فریدمجتهدی درباره نباریدن برف در جلگه گیلان در زمستان گذشته گفت: نباریدن برف در یک سال نشان از تغییرات آب و هوایی نمیتواند باشد و آنچه مسلم است نیامدن برف طی زمستان گذشته در جلگه گیلان را نمیتوان به کل کشور و یا حتی پهنه استان گیلان اطلاق کرد چرا که سال 97 یکی از سالهای استثنایی با بارشهای قابل توجه باران و برف برای نواحی غربی و شمال غربی و حتی بخشهای مرکزی و جنوبی ایران بود.
به گفته وی طبق آمار رسمی مرکز ملی خشک سالی، بارش استانهای مختلف در سال گذشته از آغاز پاییز تا اسفند ماه بین 3 تا 99 درصد افزایش داشته و بارش کلی کشور هم حدود 40 درصد افزایش یافته است که مجموع بارش گیلان هم از ابتدای سال آبی تاکنون (ابتدای مهر 1397 تا میانه تیر ماه 1398) 20 درصد بالاتر از نرمال بوده است.
نگاه نیز تاکید کرد: بحث جلگه گیلان متفاوت است، بارش برف بستگی به عوامل متعددی دارد که یکی از مهمترین آنها نحوه آرایش، حرکت و میزان تقویت توده هوای سرد در مناطق مختلف نیمکره شمالی است، بالطبع، یکی از تاثیرگذارترین عوامل برای بارش برف در نواحی جلگهای گیلان، فعال بودن و حرکت به سمتِ جنوب سامانههای سرد و پرفشار قطبی و پرفشار سیبری در فصول سرد سال است.
وی تصریح کرد: حرکت جنوب سوی این توده هواهای بسیار سرد به سمتِ عرضهای پایینتر با برودت شدید هوا در نیمه شمالی کشور همراهی میکند و در صورت تامین منبع رطوبتی درون جو میتواند منجر به وقوع بارش برف در سواحل جنوبی دریای کاسپین شود و سال 97 ازجمله سالهای بود که توده هواهای سرد قطبی و سیبری نسبتاً ضعیف بودند و برخلاف آن فراوانی موجهای کم فشار در عرضهای میانی را شاهد بودیم که پیامد حضور این سامانههای کم فشار و مرطوب، بارشهای مناسب برای بخشهای غربی و شمال غربی ایران بود و این شرایط تا حد زیادی با فرایندهایی درون جو تحتِ عنوان فرایندهای پیوند از دور مانند ال نینو، لانینو و نوسانات شمال مرتبط است.
تغییر آب وهوا و ارتباط آن با بارش برف در استان گیلان:
به گفته این دو کارشناس ، عدم وقوع بارش برف برای یک سال، نمیتواند نمایشگر تغییر آب وهوا باشد چون تغییر آب وهوا یک فرایند درازمدت وهمراه با روند مشخص است.
خانم نگاه در این باره میگوید:بررسی آماری و تاریخی وقوع برفهای سنگین در 50 سال اخیر، رفتار تناوبی وقوع این پدیده را نشان میدهد،بنابراین سال هایی وجود داشته که بارش برف در جلگه گیلان اتفاق نیفتاده و یا برش برف سبک به ثبت رسیده است و عدم بارش برف سنگین در یک یا دو سال نمیتواند بر تغییر آب وهوا دلالت داشته باشد و عدم وقوع بارش برف در زمستان سال گذشته در جلگه گیلان میتواند شرایطی محتمل برای سالهای مختلف در استان باشد و بستگی به فرایندهای دور پیوندجوی، نحوه فعالیت و حرکت تودههای هوای سرد و قطبی اروپایی و سیبری دارد.
به گفته وی دادههای تاریخی و آمارها نشان میدهد که طی سالهای متنوعی، جلگه گیلان زمستان را بدون برف سپری کرده است و به عبارتی این شرایط، غیرعادی و مبین وقوع تغییر آب وهوا نمیباشد و قدیمیترین بارش برف سنگین که در گیلان موردِ شناسایی قرار گرفته، برف زمستان ۱۲۱۲ شمسی است.
وی گفت:اگر خلاء آماری موجود بین سالهای ۱۲۱۶ تا ۱۲۸۴ را در نظر نگیریم، ظرف مدت یک قرن اخیر (از سال 1284 تا 1397 شمسی) در استان گیلان حدود 24 برف سنگین رخ داده است که طبق شواهد و اظهارنظر شاهدان عینی، برف سال ۱۳۲۸ سنگینترین برف در سده ی اخیر در استان گیلان بشمار میرود و به طورکلی در هر دهه، در صد سال اخیر، ما یک برف سنگین داشتیم. مجتهدی نیز در این باره میگوید: نکته جالب اینکه، برغم شهرت دهه 40 و 50 شمسی در بارش برفهای سنگین، فراوانی وقوع برفهای سنگین در دهه 80 و90 شمسی بیشتر بود.
جابجایی فصلی
کارشناس هواشناسی ضمن تائید جابجایی فصلها گفت: جابه جایی فصل را همه به عنوانِ افراد عادی بویژه در فصل سرد سال در دهه اخیر متوجه شدهاند عملاً فصل گرم، خیلی زودتر شروع میشود، فصلهای گرم در منطقه ما، کم کم ولی به شکلی مستمر در حال طولانیتر شدن است و شاهد این مدعا هوای بهاری و گرم در اسفند ماه سال گذشته و شکوفه دادن زودهنگام درختان و درآمدن گلها در این ماه بود که به طور مکرر در دهه اخیر تکرار میشود.
نگاه افزود: این تغییرات عواقب زیادی دارند، هر تغییری در شرایط آب وهوا، منجر به تغییرهای گستردهای در شرایط محیط زیست و در نهایت وضعیت زیستی ما میشود، به عنوان مثال، تغییر در شدت، فراوانی و الگوی رفتاری مخاطرههای طبیعی، اثرهای زیادی دارد، مثلاً افزایش شدت بارشها، منجر به راه افتادن سیل میشود که خارج از انتظار و برآوردهای مهندسی ما بوده است که این سیلها تاسیسات حیاتی و مهم را از بین میبرند که ترمیم و به راه اندازی آنها سالها طول میکشد و ما مشابه این بارشهای سنگین و سیلها و از بین رفتن بناها، راههای ارتباطی، پل و غیره را تجربه کردهایم.
وی افزود:وقوع نابهنجاریهای بارشی، خشک سالیهای مستمر، نابهنگام، محصولات کشاورزی را از بین خواهند برد، امنیت غذایی، امنیت روانی و در نهایت و در بدترین حالت میتواند شرایط حیات و دوام ما روی کره زمین را از بین ببرند.
تکلیف همگانی در قبال پدیده تغییر آب وهوا
فریدمجتهدی اظهار داشت: مردم به معنای واقعی کلمه در زمینه تغییر آب وهوا تکلیف دارند و همه ما باید تکلیف خودمان را بدانیم، واقعیت این است که کره زمین یک سامانه پیچیده است، تعادل ذاتیِ کره زمین توسط محرکهای انسانی تحریک و دچار اختلال شده و این مسئله دقیقاً توسط انسان رخ داده است.
وی تصریح کرد: وقتی نقاط تعادل یک سامانه بهم میریزد برای برگرداندن آن سیستم به تعادل، نیاز به صرف زمان، هزینه و انرژی بیشتری دارد و حداقل با توجه به توان و سرمایه کم ما و هم عمر کوتاه آدمی در برخی مواقع اصلاً سیستم قابل برگشت نیست و مردم باید اولا مسئله تغییر آب وهوا را موضوع عینی زندگی خود بدانند، نه یک شعار، یا خبر! وقتی شما بدانید که تغییر آب وهوا در حال رخ دادن است و همه ما مسئول مقابله و سازگاری با آن هستیم، ناگزیر باید آنرا جدی گرفت.
وی افزود: امروزه ما در مقایسه با مردم گذشته، نسبت به خیلی از مسائل محیطی دچار اهمال و سهل انگاری شدهایم حتی در پارهای مسائل پا را فراتر گذاشتهایم و تا حد زیادی بیتفاوت و خنثی عمل میکنیم تا چند دهه قبل، برغم ضعف در امکانات و بسترهای اطلاع رسانی و همچنین محدودیت تکنولوژی در بحث پیش بینی شرایط جوی، مردم بدون پیش آگاهی از وقوع برف، از ابتدای فصل پاییز چه از لحاظ ذخیره مواد غذایی، سوخت و چه انجام برف روبی در زمان بارش برف آماده مواجه با آن بودند درحالی که درحالِ حاضر در موقع برف در 10 خانه یک پارو وجود ندارد و حتی 10 روز پس از بارش برف و انباشت آن در جلوی خانه از شهرداری و دولت انتظار دارند که برف را پارو کنند.
وظیفه دولتمردان و برنامه ریزان در سطح ملی
سمانه نگاه در زمینه مسئولیت دولتمردان در این خصوص گفت: وظیفه اصلی دولتمردن آموزش و آگاه سازی است اما واقعیت این است که بخش دولتی نه شناخت کاملی نسبت به این پدیده و نه نقشه و راهی در این زمینه دارد، در بسیاری از مواقع هم به کاربردن نام این پدیده، برای فرار به جلو است بویژه در زمینه اتفاقاتی که در مدیریت بحران رخ میدهد.
وی یادآورشد: دولت باید به مسئله آموزش و تبیین آن برای مردم اقدام کند و اعتماد عمومی را جلب کند که در بسیاری از مسائل مربوط به آموزش قوانین عمل نمیشود و ردپای نبود اعتماد درمیان است.
به گفته وی دولت نیاز به برنامه ریزی مجدد برای مناطق جغرافیایی مختلف دارد زیرا شرایط جغرافیای، آب و هوایی و بوم شناختی هر بخش از کشور و همچنین میزان تاثیر تغییر آب وهوا در هر منطقه متفاوت است.
وی در ادامه گفت: چه بخواهیم و چه نخواهیم. برنامههای مختلف باید اثر جنبههای مختلف تغییر آب وهوا را در بر بگیرد و تغییر آب وهوا یکی از واداشت هایی است که در ابعاد مختلف تصمیم گیری، مدیریت و اجرا تاثیر خواهد داشت و هر تصمیمی باید با توجه به سناریوهای محتمل پیش رو گرفته شود، چون تغییر آب وهوا تمام داشتههای ما را متاثر خواهد کرد.
* سمانه نگاه دارای دکتری هواشناسی است و تاکنون چندین جلد کتاب در زمینه تغییر آب و هوا، آب و هوای گیلان و مخاطرات آب و هوایی نگاشته است. وی از متخصصان و پژوهشگران برجسته رشته هواشناسی در استان گیلان بشمار میرود.
*نیما فریدمجتهدی دارای دکتری آب وهواشناسی است، از وی نیز کتابها و پژوهشهای متعددی در زمینه آب وهوای گیلان، هواشناسی کوهستان و همچنین پژوهش هایی مرتبط با جغرافیای گیلان چاپ شده است.