کلانشهر: بنابر آمار تا چند سال پیش متوسط بارشهای کشور یک سوم و میزان تبخیر سه برابر متوسط دنیا بود که با تغییر اقلیم، میزان بارشها به یک چهارم دنیا رسید که این امر بیش از پیش مدیریت آب را در تمامی بخشها از جمله شرب، کشاورزی و صنعت میطلبد.
بر اساس آمار وزارت نیرو ۸۷ میلیارد متر مکعب آب در اختیار بخش کشاورزی است، در حالیکه آمار مرکز تحقیقات کشاورزی این عدد را ۷۱ میلیارد متر مکعب عنوان میکند. اما آنچه حائز اهمیت است راندمان آبی کشور در بخش کشاورزی از ۴۶ درصد به ۵۱ درصد در برنامه هفتم باید برسد که افزایش راندمان با توسعه سیستمهای نوین آبیاری در اراضی و باغات محقق خواهد شد.
طبق اعلام مرکز خشکسالی کشور، مجموع بارش کشور از ابتدای سال آبی ۹۶.۹ میلی متر، مدت مشابه سال قبل ۱۰۸.۸ میلی متر و دوره نرمال ۱۱۶.۵ میلی متر بوده است که این امر کاهش ۱۰.۹ درصدی بارش نسبت به سال قبل و ۱۶.۸ درصدی نسبت به دوره نرمال را نشان میدهد.
بسیاری از کارشناسان هواشناسی کشاورزی اذعان میکنند که اکثر مدلهای عددی نوید بارشهای بالاتر از نرمال را برای باقی مانده سال آبی در نیمه جنوبی کشور میدهد که با این وجود کشاورزان این استانها مشکلی در تامین آب بخش کشاورزی در فصل بهار و تابستان ندارند، اما به سبب کم بارشیهای اخیر در نیمه شمالی کشور و ادامه بارشها در ماههای پیش رو، وضعیت چندان مطلوب نیست.
آقای صفدر نیازی معاونت امور آب و خاک کشاورزی گفت:در بخش کشاورزی آب، خاک، سرمایه و نیروی انسانی اصلیترین مؤلفههای تأمین محصولات محسوب میشود که برای حفاظت از سرمایههای مادی و معنوی ضرورت دارد تا راندمان فعالیتها افزایش یابد.
معاونت امور آب و خاک میگوید: در بخش کشاورزی لازم است که سیستم آبیاری به گونهای باشد تا از حداقل آب بیشترین بهره برداری صورت گیرد.
حق السهم آب کشاورزان باید داده شود
آقای قاسم پیشه ور گفت: آب موجود در بخش کشاورزی را با ایجاد سدها و فروش آب به صنایع از حق السهم کشاورزان، از بین بردیم چرا که صنایع منافع بیشتری دارد و بخش کشاورزی عمدتا زیان ده است.
او فقدان مدیریت آب را از دیگر چالشهای جدی در بخش کشاورزی دانست و گفت: مدیریت و حکمرانی آب را به کسانی سپردند که به رغم آنکه آب کشاورزی را از ما گرفتند، اما حاضر نیستند پساب آن را به ما دهند که همین امر منجر به خسران کشاورز شده است.
پیشه ور ادامه داد: با وجود آنکه منابع آب برای کشاورز یا باغداری که در گذشته ۱۰ هکتار داشت، تعریف شده بود، اما روز به روز میزان آن را کاهش میدهند که با این وجود جای این سوال مطرح است که تکلیف مزرعه دار یا باغدار چیست؟
رئیس نظام صنفی کشاورزی با تاکید بر این موضوع که حق السهم آب کشاورزان باید داده شود، گفت: از ابتدا آب برای کشاورز بوده که متاسفانه به دلایلی آن را گرفتند، درحالیکه مازاد آب را باید به صنایع بدهند.
او ادامه داد: با اجرای الگوی کشت میزان مصرف آب و بهره وری در واحد سطح افزایش مییابد، اما مزرعه صیفی جات یا باغاتی که بخواهیم به گلخانه تبدیل شود، دولت باید مشوق هایی در نظر بگیرد چرا که ایجاد یک هکتار گلخانه ۲۰ میلیارد تومان سرمایه نیاز دارد که از عهده کشاورز خارج است؛ بنابراین اگر برای حاکمیت آب و امنیت غذایی مهم است، باید سرمایه گذاری کند و مشوق هایی را در نظر بگیرد.
رئیس نظام صنفی کشاورزی میگوید: با توجه به خشکسالیهای اخیر، اکثر روستاها کم آب یا بیآب هستند که در نهایت این امر مهاجرت روستاییان به حاشیه شهرها و آسیبهای اجتماعی دیگر را در بر داشته است.
او با بیان اینکه ۷۰ تا ۸۰ درصد مصرف آب در بخش کشاورزی است، گفت: با توجه به آنکه عمده آبیاری بخش کشاورزی غرقابی است، از این رو برای ایجاد سامانههای نوین آبیاری دولت باید مشوق هایی را در نظر بگیرد چرا که متوسط اراضی کشاورز ۲ تا ۲.۵ هکتار است که بدلیل از دست دادن ابعاد اقتصادی، کشاورز توان اقتصادی لازم را ندارد.
وضعیت بارش نیمه شمالی کشور تعریفی ندارد
آقای احد وظیفه رئیس مرکز خشکسالی کشور نسبت به وضعیت تامین آب در نیمه شمالی کشور هشدار داد و گفت: با توجه به کم بارشی سالهای گذشته و بارشهای کمتر از نرمال سال آبی جاری، در بسیاری از شهرهای بزرگ همچون تهران و البرز بحران تنش آبی را خواهیم داشت.
به گفته او، با وجود بارشهای مناسب در نیمه جنوبی و پیش بینی بارشهای نرمال و بیش از نرمال در ادامه سال جاری، تنش جدی در استانهای نیمه جنوبی پیش رو نیست.
وظیفه با بیان اینکه کم بارشی گذشته برای نیمه شمالی کشور بسیار شدید است، گفت: اگر در باقی مانده سال آبی، بارشها به وضعیت نرمال برسد، اما بدلیل خشکسالیهای اخیر با تامین آب در نیمه شمالی کشور مواجه خواهیم بود.
رئیس مرکز خشکسالی ادامه داد: کشاورزان در عرضهای جنوبی کشور آب را از آبهای جاری رودخانه یا پشت سدها و همچنین بخشی از آبهای زیرزمینی تامین میکنند که به طور کلی وضعیت آبهای زیرزمینی در تمامی ایران مطلوب نیست. چنانچه بارشهای متوسط بلندمدت را دریافت کنیم، بازهم تفاوتی در آبهای زیرزمینی به دلیل برداشتهای بیرویه و چاههای غیرمجاز ندارد.
به گفته او، با وجود آنکه سدهای بزرگ استانهای خوزستان، کارون و دز شرایط نسبتا مطلوبی دارند، مشکل خاصی برای کشاورزانی که از این سدها تغذیه میکنند، نداریم. اما برای سدهای نیمه شمالی به علت کم بارشی ۲ سال گذشته، وضعیت چندان مطلوب نیست.
وظیفه با بیان اینکه سد کرخه تنها ۱۸ درصد آب دارد، گفت: گرچه بارشهای حوزه کرخه نسبت به سال گذشته بهتر شده است، اما همچنان بدلیل خشکسالیهای اخیر۲۳ درصد آب منفی است که وضعیت مطلوب در ادامه سال آبی نمیتواند تاثیر چندانی داشته باشد.
رئیس مرکز خشکسالی با بیان اینکه وضعیت سدهای تهران کماکان نامطلوب است، گفت: بنابر آخرین آمار، وضعیت سدهای تهران ۲۵ درصد منفی است. همچنین امسال در خطه شمال گیلان که از سد سفید رود تغذیه میکند، وضعیت مناسب نیست به طوریکه نسبت به سال قبل هم وضعیت پایینتر است.
او ادامه داد: استانهای قزوین، زنجان، کردستان، آذربایجان شرقی و غربی و دیگر استانها که به نوعی از سد سفید رود تغذیه میکنند، ۴۰ تا ۵۵ درصد کمتر از نرمال بارش داشتند که با این وجود ورودی نسبت به سال قبل کمتر است.
رئیس مرکز خشکسالی با بیان اینکه محدودیتها برای تامین آب کشاورزی در نیمه شمالی کشور بسته به حوزههای مختلف وجود خواهد داشت، گفت: مدلهای اقلیمی نشان میدهد که بارش در ادامه سال آبی برای نیمه شمالی کشور بالاتر از نرمال نیست که این موضوع در کنار کم بارشی اخیر منجر به تنش آبی در فصل بهار و تابستان برای کشاورزان این بخش خواهد شد.
با توجه به تغییر اقلیم، متوسط بارشهای کشور از ۲۴۰ میلی متر به ۲۰۰ میلی متر در سال رسیده که با این وجود تامین آب یکی از دغدغههای بخش کشاورزی است که برای استفاده بهینه از آب موجود راهی جز افزایش راندمان و بهره وری وجود ندارد تا کشاورزان استانهای مختلف با تنش آبی روبرو نشوند.