کلانشهر: زلزله خبر نمیکند... این تیتر کوتاه ولی پر از حرف و سراسر درد و رنج است ولی با رعایت نکات ایمنی میتوان تا حد قابل توجهی از تبعات منفی این پدیده طبیعی کم کرد.
هشتم بهمن ماه سالجاری بود که زلزلهای به بزرگی ۵.۹ ریشتر حوالی شهرستان خوی در استان آذربایجان غربی را لرزاند و هنوز از رسانههای جمعی پیگیر اخبار تلخ آن بودیم که به فاصله چند روز یعنی ۱۷ بهمن ماه زمینلرزهای سهمگین و فاجعهآمیز به بزرگی ۷.۸ ریشتر مرکز و جنوب ترکیه و شمال و غرب سوریه را لرزاند و خسارات گستردهای به جای گذاشت.
شاهد صحنههای تاسف انگیزی بودیم که تا چند روز بعد از زمین لرزه هم انگار تمامی ندارد؛ برج هایی که در نهایت صلابت و زیبایی نما، از پی به یکباره فرو میریختند و در چشم به هم زدنی به تلی از آوار تبدیل شدند.
هر بار دیدن صحنههای این زلزله که خرابیهای زیادی را به بار آورده، یادآور درد و رنج زلزله رودبار و منجیل بود و ویرانی بم و خسارات زلزله کرمانشاه و هموطنانی که شاید هنوز هم زخم هایشان از این حادثه بهبود نیافته باشد.
خانهای که باید مامن و پناهگاه باشد با لرزه زمین، از مسئولیت خود شانه خالی کرده و بر سر مالک آوار میشود و عمر و مال و آرزوهای ریز و درشتی که زیر سقف خود هر شب و روز شاهد بود را در چشم بر هم زدنی به باد میدهد و قطعا این آوار تقاص محکم نکردن پای بست خانهای است که با هزار امید و آرزو سقفش را روی سرمان میکشیم.
سری به صفحههای مجازی خرید و فروش ملک و آپارتمان در شهرهای مختلف ایران زدم. هر صفحه متراژ و مشخصات ظاهری و امکانات رفاهی بنا را به نحوی که ببینده مجاب شود تا با فروشنده تماس بگیرد، تبلیغ شده بود ولی جای یک ویژگی مهم در این تبلیغات خالی بود. امکانات ایمنی ساختمان در برابر حوادث از جمله آتش سوزی و میزان مقاومت در برابر زلزله.
اصول مربوط به مقاوم سازی بنا هزینه نیست
بابک پریزاد در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: سازمان نظام مهندسی، ساختمانهای دارای مجوز ساخت را بر طبق حداقل ضوابط و مقررات ملی ساختمان کنترل و بررسی میکند و پس از صدور پروانه ساختمانی توسط مراجع صدور پروانه، بر طبق مقررات ملی ساختمان کشور بر حسن انجام خدمات مهندسی که توسط اعضای این سازمان ارائه میشود نظارت دارد.
وی گفت: این نظارتها شامل بازدیدهای دورهای و موردی از پروژههای در حال احداث و انجام پیگیریهای قانونی در خصوص پروژههای پرخطر است.
رئیس نظام مهندسی ساختمان بندرانزلی افزود: طبق آیین نامه مقررات ملی مبحث دوم، هر بنا باید شناسنامه فنی و ملکی داشته باشد که این سند حاوی اطلاعات فنی و ملکی ساختمان بوده و توسط سازمان نظام مهندسی صادر میشود و در همه نقل و انتقالات ساختمانی همراه با نقشه هایی همچون ساخت، باید تحویل خریداران گردد تا از مشخصات ساختمانی که خریداری میکنند مطلع شوند.
پریزاد تصریح کرد: یک نسخه از شناسنامه فنی و ملکی ساختمان نیز به منظور پایان کار ساختمانی میبایست تحویل مراجع صدور پروانه شود.
وی با بیان اینکه در حال حاضر هر بنای در حال احداث دارای پروانه ساختمانی تحت نظارت مهندسین ناظر ذی صلاح است و پس از اتمام ساخت، ناظرین پایان کار را صادر میکنند، تاکید کرد: شهرداریها با توجه به نقشه هایی همچون ساخت پایان کار ساختمانی را صادر میکنند و اگر اشکال و ایرادی در حوادث برای بنا رخ دهد قابل پیگیری توسط مراجع قانونی خواهد بود.
رئیس نظام مهندسی ساختمان بندرانزلی تصریح کرد: در بسیاری از موارد ساختمان با بهترین مصالح دارای استاندارد ملی احداث و طبق قوانین و مقررات پایان کار گرفته و تحویل مالک میشود که متاسفانه برخی از مالکین در اثر ناآگاهی تغییرات معماری، سازهای و یا تاسیساتی در ساختمان اعمال میکنند که مواردی از این دست و دخل و تصرفات غیرکارشناسی دیگر باعث بروز خسارت و حوادث جبران ناپذیری میشود.
وی با تاکید بر اینکه به تازگی روش اجرای مبحث ۲۲ آیین نامه مقررات ملی ساختمان در حال پیگیری در سطح کشور است، گفت: این آیین نامه درخصوص تعمیر، نگهداری و تهیه چک لیست ساختمانها پس از پایان کار بوده که بازرسین ساختمانی ساختمانهای ناایمن را گزارش داده و در خصوص رفع ایرادات در صورت لزوم راهکارهای فنی و تخصصی را ارائه میکنند.
پریزاد با تاکید بر اینکه اجرای مبحث ۲۲ هزینه هایی به همراه دارد که راهکارهای قانونی جهت روش اجرای این آیین نامه در شورای مرکزی در حال بررسی است، ادامه داد: در زلزله اخیر ترکیه که هنوز پس از گذشت تقریبا یک هفته شاهد ریزش سازههای بسیاری هستیم میبایست بررسیهای لازم کارشناسی در خصوص علل و عوامل تخریب صورت پذیرد.
وی با اشاره به اینکه ایران در منطقه لرزه خیز قرار دارد، تصریح کرد: طراحی ساختمانها در برابر زلزله بر طبق استاندارد ۲۸۰۰ صورت میپذیرد که برای مثال بناها بر ضریب امنیت ساختمان و با توجه به مکانی که آن سازه احداث میگردد و سایر مشخصات فنی طراحیهای لازم در خصوص مقاومت در برابر زلزله صورت میپذیرد و حتی درخصوص ساختمانهای با مصالح بنایی نیز ملزم به رعایت ضوابط طراحی و لرزهای براساس مبحث ۸ مقررات ملی ساختمانی است.
پریزاد خاطرنشان کرد: با توجه به اهمیت موضوع و اینکه ما در منطقه زلزله خیز هستیم؛ به عنوان یک مهندس یا کارفرما میبایست به وظایف قانونی و شهروندی خود در قبال جامعه عمل کرده و ناظرین با بررسی و گزارش به موقع از وضع موجود و ایرادات فنی همچنین مراجع قانونی با توجه به موقع به گزاشات ارسالی ناظرین از ایجاد سازههای ناایمن جلوگیری کنند.
رئیس نظام مهندسی ساختمان بندرانزلی تاکید کرد: پسندیده است با فرهنگ سازی صحیح، اصول مربوط به مقاوم سازی بنا را هزینه ندانیم، بلکه با پیشگیری و آمادگی در برابر حوادث، از بروز حوادث ناخوشایند و تبعات منفی رخدادهای طبیعی تا حد قابل توجهی کم کنیم.
کاهش خسارات زلزله با رعایت اصول ایمنی بنا
فرشید رمضانی، سرپرست اداره کل زمین شناسی استان گیلان نیز در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: زمینلرزه، لرزش و جنبش زمین است که به علت آزاد شدن انرژی ناشی از گسیختگی سریع در گسلهای پوسته زمین در مدتی کوتاه روی میدهد و محلی که منشا زمینلرزه است و انرژی از آنجا خارج میشود را مرکز درونی و نقطه بالای کانون در سطح زمین را مرکز سطحی زمینلرزه گویند.
وی درخصوص آثار و پیامدهای زمین لرزه تصریح کرد: از آثار و پیامدهای مستقیم و مهم رخداد زمین لرزه میتوان به مواردی از جمله لرزش زمین و تخریب ساختمانها، سونامی، ایجاد شکاف و گسلش، زمین لغزش، آبگونگی یا روانگرایی، تخریب در سازههای ویژه مانند سدها، نیروگاهها، صنایع نفتی و شیمیایی، تخریب سازههای مسکونی و وقفه در شریانهای حیاتی(آب، برق، گاز، تلفن، اینترنت و راه و تاسیسات زمینی، هوایی و دریایی) اشاره کرد.
سرپرست اداره کل زمین شناسی گیلان با بیان اینکه آبگونگی یا روانگرایی همچنین تخریب در سازههای ویژه مانند سدها، نیروگاهها، صنایع نفتی و شیمیایی از پیامدهای مهم زلزله میتواند باشد، گفت: اثرات زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی از آثار غیرمستقیم رخداد زمین لرزهها به شمار میروند و میتوان از آنها به عنوان اثرات اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی زلزله یاد کرد.
وی در پاسخ به این سوال که آیا «گریز و اجتناب از زمین لرزه امکانپذیر است؟»، تاکید کرد: از آنجا که کشور ایران بر روی کمربند زمین لرزه قرار دارد به تبع آن رخداد زمین لرزه هم در گستره ایران دور از انتظار نیست ولی با رعایت اصول ایمنی در ساخت ابنیه تا حد قابل توجهی میتوان از خسارات ناشی از این رخداد طبیعی کم کرد.
رمضانی تصریح کرد: استان گیلان نیز با وجود گسلهای فعالی همچون آستارا، شمال البرز(خزر)، لاهیجان، رودبار، منجیل و جیرنده در زمره مناطق پرخطر به لحاظ رخداد زمین لرزه به شمار میرود که رخداد زمین لرزههای تاریخی و دستگاهی فراوان نیز نشان از لرزه خیزی بالای گیلان دارد.
سرپرست اداره کل زمین شناسی گیلان گفت: زمین لرزه تاریخی سوم فوریه سال ۱۶۷۸ میلادی با بزرگای برآورد شده ۶.۵ در شهر لاهیجان در مقیاس امواج سطحی و زمین لرزه ویرانگر دستگاهی ۳۱ خرداد سال ۱۳۶۹ خورشیدی رودبار - منجیل با بزرگای ۷.۴ از جمله زمین لرزههای رخداده در پهنه استان گیلان میباشد.
وی با بیان اینکه رخداد زمین لرزهها در استان گیلان امری طبیعی و قابل انتظار است و لذا باید یاد بگیریم که چگونه با زمین لرزهها زندگی کنیم، افزود: از آنجا که زمان رخداد زمین لرزه قابل پیش بینی نیست و هر لحظه امکان وقوع آن وجود دارد، باید آمادگی لازم برای مواجهه با این رخداد طبیعی را داشته باشیم که به منظور آمادگی هرچه بیشتر در راستای کاستن از خسارات ناشی از این رخداد لرزهای مواردی از جمله شناسایی هرچه بهتر گسلها به عنوان سرچشمههای لرزه زا، شناسایی مناطق پر ریسک در قالب تهیه نقشه پهنه بندی خطر زمین لرزه، انجام مطالعات پایه زمین شناسی پیش از اجرای پروژههای سازهای مانند شهرها، مجتمعهای مسکونی، زیرساختهای حیاتی از جمله نیروگاه و سد و... ضروری است.
رمضانی با مهم برشمردن افزایش آگاهی در اجتماع برای مقابله با رخداد طبیعی زمین لرزه، به سایر مولفههای مهم در راستای کاستن از آسیبهای زمین لرزه اشاره کرد و گفت: انجام مانورهای زمین لرزه، مقاوم سازی ابنیه و بناهای فرسوده، رعایت حریم قانونی گسلها به هنگام ساخت سازههای مهم همچنین نظارت بر اجرای دستورالعملهای ساخت و ساز و آییننامه ۲۸۰۰ ساختمان از دیگر موارد است.