کلانشهر: اینجا زنان و دختران به سرپنجههای هنرمندانهشان نقش رنگ و طبیعت میزنند بر چلهها. آنجا که رنگ و عطر هنرشان؛ چشمنواز و جلوهای از اصالت و هویت مردمانش است، هنری که از عمق جانشان سرچشمه گرفته و جلوهای از طبیعت، آرزوها، خواستها و اسطوره هایشان است.
نقوشی از گل و بوته، خشت و گِل، اژدها و چلیپا تا جنگل و گانگل که در رنگهای زنده و طرحهای اصیل برگرفته از طبیعت و زندگی تالشان بر گلیمهای رنگارنگ این دیار تصویر میشود.
اینجا عنبران است روستایی در منتهی الیه غرب استان گیلان از توابع شهرستان آستارا که شهرتش به گلیمهای زیباست و منطقهای همنام خود در آن سوی مرز گیلان در اردبیل در مجاورت شهرستان نمین را با همین شهرت، همسایه است.
اینجا دار گلیم در اغلب خانههای روستا برپاست و زنان و دختران بر آنها نقش زیبایی و هنر میزنند، آنگاه که دستهای نجیب با انگشتان پینه بسته گلیم بافان، رنگها را در دارها میپاشند نقش هر گلیم صدها خاطره خیال انگیز را را بر اذهان گره میزند تا آنجا که هنر دست این مردمان هنرمند و گلیمهای این دهکده (عنبران) چند سال قبل در فهرست روستاهای صنایع دستی کشور جای گرفت و به ثبت ملی رسید.
به یمن این دست بافتههای زیبا، روستای عنبران هر ساله هزاران گردشگر را میزبانی میکند که این خود مسیری است که به رونق اشتغال و بهبود معیشت مردمانش میانجامد.
روستای عنبران در ورودی شهر آستارا از سوی اردبیل به عنوان مهد گلیم شهرستان شهرت دارد و بیش از ۲ هزار گلیمباف در آن به این صنعت و هنر مشغول هستند.
هنری و صنعتی که فعالانش این روزها از نبود حمایتهای لازم در حوزه تولید تا صادرات و وضعیت بازارشان گلهمندند.
معصومه بانویی است که نزدیک به ۴۰ سال به گلیم بافی مشغول است و زندگیش را بعد از فوت همسرش از همین طریق اداره و فرزندانش را بزرگ کرده و به ثمر رسانده است، میگوید: در گذشته این گلیمها در همه خانهها پهن بود اما امروز در زندگیها بیشتر جنبه تزئینی دارد اما همچنان در زندگی و معیشت ما نقطه اتکایی و محوری است.
او که این هنر را به فرزندانش هم آموخته است و در خانه هر کدام از آنها بعد از ازدواج هم این دارها برپاست و بخشی از معیشت شان متکی به این هنر است، افزود: امروز این دست بافتهها را با قیمتهای پایینی از ما میخرند و مشتری زیادی ندارد در حالی که برای تداوم این و ماندگاری این هنر باید از آن و بافندگانش حمایت شود.
یک کارآفرین نمونه شهرستان آستارا که جمعیت قابل توجهی از بافندگان گلیم را ساماندهی کرده است هم در این رابطه گفت: طرح و نقشه گلیم در روستای عنبران ذهنی است و ما این گلیمها را بدون ترسیم نقشه بر روی کاغذ میبافیم و از این رو این بافتهها منحصر به فرد و خاص است.
محمد کاکایی افزود: گلیم این روستا هشت هزار سال قدمت دارد و ما در تلاشیم که این هنر ادامه یابد و نابود نشود؛ زیرا این طرح و نقشهها از هر نسل به نسل بعدی انتقال پیدا کرده است و این روند در طول این سالها مستمر بوده و خواهد بود.
وی با بیان اینکه بیش از ۹۹ درصد بانوان روستای عنبران به هنر قالی بافی مشغول هستند، گفت: امروز بیش از ۲ هزار نفر فعالان گلیم بافی را تحت پوشش دارم و تلاش میکنم این هنر ضمن تداوم، زمینهای برای اشتغال و کسب درآمد مردمان آن باشد.
وی تصریح کرد: اما متاسفانه حمایت خاصی از این صنعت صورت نمیگیرد در حالی که صنایع دستی به عنوان مشاغل خرد و خانگی میتواند در اشتغال خانوادهها و بهبود معیشت آنها بسیار موثر و حتی برای کشور ارزآور باشد و این روستا گلیم بافی نمونهای از آن است.
وی ادامه داد: ما با همه توان در این خصوص تلاش کرده و میکنیم اما مهمترین مشکل عدم حمایت از سوی مسئولان است.
کاکائی بیان کرد: به دلیل عدم حمایت و نبود بازار فروش مناسب امروز برخی از گلیم بافان عنبرانی به دنبال منابع درآمدی دیگر مثل کارگری در باغهای کیوی وحتی مشاغل کاذب میروند.
کارآفرین آستارایی گفت: اگر دولت و مسئولان از این اشتغال ایجاد شده و فعالان این عرصه حمایت کرده و مکان مناسب و دائمی را برای فروش صنایع دستی در شهرستان در نظر بگیرند و در زمینه صادرات این محصول حمایت کنند، میتواند به توسعه اشتغال در این هم کمک کند.
وی تصریح کرد: اگر این ۲ هزار نفر را حمایت نکنیم روز به روز از تعداد آنها کاسته خواهد شد و این هنر روبه نابودی میرود.
کاکائی عنوان کرد: هم اکنون با تشکیل شرکت تعاونی در شهرستان، این قالی بافان را بیمه کردهایم و اقدامات لازم در خصوص دریافت تسهیلات اشتغال زایی و غیره را برای آنها انجام میدهیم.
وی اظهارکرد: در شهرستان آستارا ماهانه یک هزار متر قالی و قالیچه و گلیم تولید میکردیم اما به دلیل نبود بازار مناسب فروش، این میزان امروز به ۲۰۰ متر در ماه کاهش یافته است.
حمایت از صنایع دستی بویژه گلیم عنبران اولویت ماست
فرماندار شهرستان آستارا گفت: با همه توان از صنایع دستی و هنرمندان این رشته حمایت میکنیم و این موضوع یکی از اولویتهای شهرستان است.
محمدرضا شهابزاده اظهار کرد: باید از ظرفیت روستای عنبران به عنوان روستای گلیم ایران با هدف جذب گردشگر استفاده کرد که در این راستا به زودی دغدغه هنرمندان صنایع دستی در زمینه راه اندازی بازارچه دائمی در این شهرستان رفع خواهد شد.
وی با تاکید بر اینکه صنایع دستی و هنرهای سنتی میراثی ماندگار از پیشینیان این سرزمین است، افزود: با حمایت و همکاری دستگاههای اجرایی مرتبط تلاش خواهیم کرد مشکلات هنرمندان و تولیدکنندگان این حوزه رفع شود و نمیگذاریم میراث این مرز و بوم به فراموشی سپرده شود.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی هم در این رابطه گفت: به دلیل اینکه محصولات هنری و صنایع دستی به طور مستقیم از مواد اولیه موجود در طبیعت تولید میشود ارزش افزوده بالا و اشتغال کم هزینهای دارد ضمن آنکه حمایت از این صنعت سودآور یکی از سیاستهای مهم و مفید دولتمردان در هر کشور است که میتواند به پیشرفت و توسعه اقتصاد منطقه و معیشت مردمان و نیز کشور داشته باشد.
حسن کاظمی گفت: حمایت از صنایع دستی گستردگی زیادی میتواند داشته باشد که خرید مستقیم و بیواسطه محصول تولیدی یکی از این موارد است، مانند خرید ظروف سرامیکی، چوبی و فرش و گلیم همچنین اعطای تسهیلات برای توسعه فعالیت و نیز پرداختن به موضوع صادرات این محصول از دیگر زمینههای حمایت از این مشاغل است.
وی عنوان کرد: صنایع دستی ایرانی مانند گلیم قدمتی دیرینه دارد و در زندگی امروز به شکلی متفاوت نقش ایفاء میکند و در سطح جهانی هم ظرفیت و جاذبه بسیاری به آنهاست.
وی افزود: گلیم از صنایع دستی که سالیان درازی است همه مردم از آن استفاده میکنند، روستای عنبران در استان گیلان نیز دارای گلیم بافان متبحر و با سابقهای در این حوزه است که از دیرهنگام این بافتههای زیبا و دوست داشتنی را تولید میکنند.
رئیس اداره میراث فرهنگی و صنایع دستی شهرستان آستارا ادامه داد: ما در اداره میراث فرهنگی شهرستان با همه توان خود از بافندگان گلیم حمایت میکنیم و در این راستا دو نمایشگاه در شهرستان آستارا دایر کردهایم.
کاظمی بیان کرد: یکی از این نمایشگاهها به صورت دائمی در ورودی شهرستان قرار دارد و دیگری را به مدت شش ماه از اوایل فروردین در خیابان اصلی بازار ساحلی شهر برپا کردهایم و مردم بومی و مسافران میتوانند با بازدید و خرید از این محصولات به تولید داخلی و فعالان این صنعت و هنر کمک کنند.
وی اعلام کرد: به منظور حمایت از هنرمندان و صنعتگران صنایع دستی با همکاری شورای اسلامی و شهرداری آستارا در مناسبتهای مختلف نمایشگاه هایی با حضور مستقیم هنرمندان در سطح شهرستان آستارا برگزار میشود.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آستارا هم در این رابطه گفت: از سویی با هماهنگی و همکاری بانکها در طول سال بافندگان و علاقمندان به توسعه این صنایع دستی برای دریافت تسهیلات معرفی میشوند که معمولا بیش از ۵۰ نفر در هر سال تسهیلات دریافت میکنند.
کاظمی تاکید کرد: در حال حاضر درصدد تهیه مکان مناسبی برای عرضه مستقیم محصولات و صنایع دستی تولیدی هنرمندان استان با همکاری شهرداری و شورای اسلامی شهر در آستارا هستیم.
وی خاطرنشان کرد: در شهرستان آستارا و بخصوص روستای عنبران بیش از ۵۰۰ نفر به طور مستقیم کار گلیم بافی را انجام میدهند و از این تعداد بیش از ۵۰ درصد نیز بیمه هستند و برای افرادی که به منظور استفاده از پوشش بیمهای مراجعه میکنند هم اقدامات لازم انجام میشود.
وی تصریح کرد: تلاش ما در راستای حفظ و توسعه این صنایع دستی در شهرستان است و موضوع توسعه صادرات این دست بافتهها هم از جمله موضوعاتی است که پیگیری آن در دستور کار است و به رونق آن میانجامد.