اختصاصی کلانشهر:سمانه نگاه دکتری هواشناسی-نیما فریدمجتهدی دکتری آب وهواشناسی-با امروز یعنی یکشنبه 13 خرداد هزار و چهارصد سه، یک هفته است که میزبان گردوخاکهای برآمده از منطقه آسیای میانه یا خوارزم، هستیم.(بیشتر بخوانید و ببینید)
انگار تاریخ تکرار میشود، البته نه با شکل رویدادهای انسانیاش، تاریخ ایران پُر بوده از هجوم هایی از خوارزم به ایران. پیشینه این رویداد به دوران پیش از اسلام تا حتی اوایل قاجار میرسد. انگار که نقش خوارزم همیشه ردی از سرخی را به همراه داشته است چه ردِّ خون چه ردِّ گردوخاک و این روزها، انگار که خاک بودنش در چشمانمان میرود. با این رکورد، فعلاً چندمین مورد گردوخاک شمال شرقی پیوسته در استانهای شمالی تجربه میشود و اتفاقاً با توجه به درگیری قابلِ توجه غرب مازندارن و حتی جلگه مرکزی مازندارن این وضعیت نسبت به موردِ قبلی که در شهریور 1397 به مدت 22 روز بیشتر استان گیلان را در برگرفته بود خود رکوردی جداگانه است. تفاوت دیگر این رخداد عمق یا به بیان بهتر ضخامت بیشتر این گسترش است که تا ارتفاعی حدود 2500 متری را در برگرفته است.
تصاویر ردیف شده در پیوست این یادداشت پردازش تصاویر ماهوارهای است که نشان از نفوذ، گسترش و استمرار حضور گردوخاک در منطقه است.
علت رخداد بیشتر گردوخاکهای شمالی به سازوکار شکل گیری این پدیده برمی گردد. وقتی این جریانات گردوخاک میتواند ما را تحتِ تاثیر قرار دهد که توده هوای پرفشاری در مناطق شمال شرقی دریای کاسپین داشته باشیم که موجب شکل گیری جریانات از سمت شمال شرقی به سواحل جنوبی دریای کاسپین شود. هرچه سرعت وزش باد در منطقه بیشتر باشد شرایط برای خیزش گردوخاک از منابع اصلی تسهیل میشود و طبیعتاً میتواند راحتتر به منطقه ما گسیل شود. آن هم به دلیل این است که علی ر غم حضور پرفشارها در شمال شرقی دریای کاسپین، در فصل بهار به مرور بارشِ باران کمتر و دما شروع به افزایش میکند این امر که منجر به خشکی خاک سطحی میشود و با افزایش سرعت وزش باد به منطقه ما میرسد.
باد میوزد، باد شمال شرقی. بادهای شمال شرقی مثل باد صبا در ادبیات ایران و در فرهنگ گیلانی باد گیله وا، معمولاً خوش یمن بوده است. باد صبا را به لطافتاش میشناختند و گیله وا را هم به همچنین. نه صبا و نه گیله وا، این روزها چیزی جز گردوخاک برایمان نمیآورند و ما ماندهایم، با خاکی که بر سرمان میریزیم.