کلانشهر: عدالت آموزشی و تفاوت در دسترسی دانش آموزان به کیفیتهای متنوعی از آموزش با توجه به سطح اقتصادی، اجتماعی و سیاسی خانواده، در سالهای اخیر به عنوان یکی از مهمترین دغدغههای نظام آموزش و پرورش کشور مطرح است.
این مسئله از آن حیث، حائز اهمیت است که هم اکنون شاهد انواع مختلفی از مدارس در کشور هستیم؛ از مدارس غیردولتی که براساس شهریه دریافتی و گزینشهای خاص، بهترین دانش آموزان را گلچین میکنند، تا مدارس خاص دولتی مانند سمپاد، نمونه دولتی، شاهد و... که باز هم آموزش را طبقه بندی میکنند و به فرزندان طبقات خاصی از جامعه با جایگاه سیاسی و اقتصادی بالا، آموزشی باکیفیتتر ارائه میدهند!
بهره مندی تمامی شهروندان از آموزش باکیفیت، مدارس با فضای آموزشی مناسب و معلمان توانمند، یکی از مطالبات اصلی جامعه است. به اعتقاد شهروندان، خدمات آموزشی در کشور به اقشار خاصی محدود شده است و شهروندان عادی در مدارس دولتی عادی، با ابتداییترین امکانات ساماندهی میشوند.
رضوان حکیم زاده؛ معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش در این باره توضیح میدهند:
هم اکنون شاهد تنوع مدارس و به حاشیه رفتن مدارس دولتی عادی میان انواع مدارس خاص هستیم، از سوی دیگر، نمرات امتحانات نهایی و آزمونهای بین المللی گویای عملکرد ضعیفتر دانش آموزان مدارس دولتی است، در مقابل، مسئولان وزارت آموزش و پرورش به ویترینی از عملکرد دانش آموزان مدارس خاص در المپیادهای علمی دلخوش هستند و آن را معادل عملکرد موفق این وزارتخانه میدانند! در حالی که عملکرد آموزش و پرورش باید وضعیت تمام دانش آموزان را رصد کند و نه فقط دانش آموزان مدارس خاص دولتی را! آیا اکنون وضعیت مدارس دولتی عادی به شکل صادقانه برای مردم بیان میشود یا زیر نتایج عملکرد مدارس خاص پنهان میشود؟
معتقدم گام نخست بیان صورت مسئله است و در این موضوع نیاز به وضوح بخشیدن به وضعیت موجود وجود دارد.
میخواهم توجه شما را به واقعیتی جلب کنم، میان مدارس دولتی و غیردولتی، تعدادی از مدارس عملکرد خوبی دارند؛ یعنی مدارسی که اقدام به غربالگری میکنند و دانش آموزان با سطح علمی و توانمندی بالا را هنگام ورود جدا و انتخاب میکنند.
این گروه از مدارس شامل مدارس غیردولتی برند است که براساس آزمون و شروط مختلف دانش آموزان را انتخاب میکنند و همچنین مدارس دولتی خاص که با آزمون دانش آموز پذیرش میکنند. اگر این دو گروه از مدارس خاص را کنار بگذاریم، عملکرد مدارس دولتی عادی از مدارس غیردولتی عادی بهتر است.
این اتفاق به این دلیل است که معلمان در مدارس دولتی در مقایسه با مدارس غیردولتی عادی آموزشهای بیشتری دیدهاند و رشتههای مرتبط دارند. معلمان مدارس دولتی عادی در کلاس هایی با 40 دانش آموز و حداقلیترین امکانات، تلاش میکنند.
خانوادهها باید بدانند که تمام مدارس غیردولتی از مدارس دولتی بهتر نیستند! اگر بخواهیم به عملکرد مدارس نمره بدهیم، زمانی میتوانیم از منظر علمی به آنها نمره بالا بدهیم که به جداسازی اقدام نکنند.
عملکرد مدارس یا دانش آموزان؟!
من با این موضوع که عملکرد مدارس خاص بهتر از مدارس دولتی عادی است، موافق نیستم! این عملکرد مدارس خاص نیست، بلکه عملکرد بهتر دانش آموزانی است که آنها از طریق جداسازی انتخاب کردهاند، با نادیده گرفتن این حقیقت ممکن است به اشتباه درباره عملکرد مدارس قضاوت شود.
اگر مرد میدان هستید، از تمام دانش آموزان ثبت نام کنید!
مدارس خاص قوی نیستند بلکه دانش آموزان خاص آنها عملکرد بالاتری دارند. من بارها به مدیران و متولیان مدارس خاص گفتهام؛ "اگر عکس دانش آموزان را بر سایت مدرسه یا سردر مدرسه نصب کردهاید و قبولی آنها در دانشگاهها را به عنوان دستاورد خود میدانید، این دستاورد شما نیست، بلکه عملکرد دانش آموزان است.
شما زمانی میتوانید از عملکرد موفق خود صحبت کنید که به یک مدرسه دولتی عادی در شهر تهران بروید و تمام دانش آموزان از پایه درسی بسیار ضعیف تا خوب را ثبت نام کنید، اگر توانستید نمرات دانش آموزان را ارتقا دهید، آن وقت میتوانید بگویید که عملکرد موفق دارید".
مدارس خاص عملکرد بهتری از مدارس دولتی ندارند
ادعای عملکرد بهتر مدارس دولتی خاص و غیردولتی خاص نسبت به مدارس دولتی عادی صحیح نیست، آنچه مشاهده میکنیم نتیجه طبیعی جداسازی دانش آموزان است، در حالی که محیط نرمال یادگیری، رشد همه جانبه را فراهم میکند.
رویکردهای جدید تعلیم و تربیت تحت عنوان آموزش و پرورش فراگیر تأکید دارد که مدارس باید زمینه موفقیت تمام دانش آموزان را فراهم کنند و نادیده گرفتن دانش آموزان ضعیف و جدا کردن دانش آموزان از یکدیگر و تمرکز روی دانش آموزان قویتر صحیح نیست.
این اراده در دولت چهاردهم برای تغییر وضعیت وجود دارد؟
برگرداندن این رویه نابسامان واقعاً دشوار است. هم اکنون قطار از مسیر صحیح خود خارج شده است و ریل اصلی یعنی ایجاد محیط یادگیری نرمال و فراگیر برای تمام دانش آموزان و حذف جداسازی آنها از یکدیگر، ضروری است، کودکان و نوجوانان باید در محیط مدرسه، با هم بودن را تجربه کنند.
جامعه به انسان هایی با توانایی بالا، متوسط و ضعیف نیاز دارد و دانش آموزان باید کنار هم بودن را بیاموزند. بازتولید طبقات اجتماعی از طریق مدرسه منجر به خدشه دار شدن انسجام اجتماعی میشود و طبیعتاً این مسیر باید تصحیح شود.
رئیس جمهور دغدغه عدالت را پیگیری کند
به صورت مشخص میتوانم به سخنان رئیس جمهور اشاره کنم که گفت: «چرا در کشور ما فردی که خواهان دریافت خدمات آموزشی استاندارد برای فرزندان خود است، حتماً باید پول زیادی هزینه کند؟! در حالی که فرزندان ما با یکدیگر هیچ تفاوتی ندارند اما خدمات و شیوههای آموزشی آنها بر حسب محل زندگی یا میزان درآمد، بسیار با هم متفاوت است.»
اگر رئیس جمهور این دغدغه خود را با جدیت پیگیری کند، میتوانیم وضعیت بهتری داشته باشیم.