اختصاصی کلانشهر: یکی از مشکلات باغداران و کشاورزان گیلان و برخی دیگر از نقاط ایران آسیب «حلزونها و رابها» به محصولاتشان است. برخی از کشاورزان به دفعات مشاهده کردهاند که علی رغم مدتها تلاش و گاه در هنگامه برداشت، ناگهان هجوم رابها باعث از بین رفتن محصولاتشان شده است.
کلانشهر برای اطلاع از مبارزه علمی و دقیق با این موجودات، نظر رقیه داوری فرید را پرسیده که تجربه ی بیش از سی سال فعالیت در واحد حفظ نباتات جهاد کشاورزی گیلان را داشته است.
همه چیز درباره رابها و حلزونها
این کارشناس ارشد کشاورزی که رئیس اداره تولیدات گیاهی و مسئولیت واحد حفظ نباتات شهرستان فومن را هم برعهده دارد در این ارتباط به کلانشهر گفت: حلزونها و رابها (لیسک) هر دو از شاخه نرم تنان بوده و دارای ساختمان بدنی و بیولوژی یکسانند ولی رابها فاقد پوسته مارپیچی خارجی هستند.
داوری فرید افزود: مسیر حرکت این آفات، با لایه نقرهای که نشانه حضورشان است، مشخص میشود؛ آنها در شب و روزهای مه آلود فعالتر بوده و در روزهای آفتابی دنبال مخفی گاههای سرد و تاریک میگردند. در زمستانهای معتدل، رابها و حلزونهای جوان میتوانند در طول سال فعالیت داشته باشند. در هوای سرد در لایه سطحی خاک در خواب به سر میبرند و در هوای بسیار گرم، دورههای خشکی یا در هوای سرد خود را با پوشش غشائی پوشانده و اغلب خود را روی تنه درختان، حصارها و دیوارها میچسبانند.
راب و حلزون چه چیزهایی را از بین میبرند؟
رئیس اداره تولیدات گیاهی و مسئول واحد حفظ نباتات شهرستان فومن با اشاره به آسیبهای حلزونها و رابها گفت:این موجودات از برگ، میوه و همه ی قسمتهای سبز گونههای گیاهان زراعی، زینتی، سبزیها و نهالهای خزانه درختان تغذیه میکنند و باعث خشک شدن آنها میشوند.
این کارشناس ارشد کشاورزی همچنین گفت: رابها از مواد در حال فساد تغذیه میکنند و این آفات در بهار و پائیز که رطوبت و بارندگی بیشتر و درجه حرارت مناسبتر است فعالیت بیشتری داشته و زیانهای وارد شده آنها قابل توجه است.
راهکارهای مبارزه با آفتِ لَزج
داوری فرید با اشاره به مدیریت این آفت با استفاده از روشهای مختلف کنترل به کلانشهر گفت: میتوان با حذف محل اختفای راب و حلزون، مانند دیوارهای چوبی، سنگها، خار و خاشاک، علفهای هرز اطراف تنه درختان، شاخههای برگ دار نزدیک زمین، پوششهای انبوه روی زمین، از قبیل پیچکها زیان به باغ و تولیدات را کاهش داد.
مسئول واحد حفظ نباتات شهرستان فومن همچنین به مدیریت آبیاری جهت کاهش رطوبت اشاره کرد و در ادامه گفت: جمع آوری دستی رابها خصوصا پس از تاریکی هوا و طبق برنامه منظم میتواند بسیار مؤثر باشد.
او در ادامه این بخش توصیه کرد: برای بیرون آوردن حلزونها در نواحی که جمعیت آنها زیاد است، آبیاری در هنگام غروب هم موثر است.
رئیس اداره تولیدات گیاهی و مسئول واحد حفظ نباتات شهرستان فومن در ادامه راهکارهای مبارزه با این آفت شایع باغات گیلان گفت: استفاده از تلههای مختلف مانند تختهها یا گلدانها، پوست خربزه یا هندوانه وارونه شده، تله هایی با طعمه آبجو و یا مخلوط آب و شکر و له کردن آنها هم میتواند در دستور کار قرار بگیرد.
نمک، خاک را بیکیفیت میکند
داوری فرید با اشاره به یک باور نادرست بین بعضی باغداران تاکید کرد: کشاورزان برای از بین بردن راب و حلزون هرگز از نمک استفاده نکنند، زیرا شوری خاک را بالا میبرد و باعث کاهش محسوس کیفیت خاک و در نتیجه کم شدن محصول کشت شده،میشود.
دشمنان راب و حلزون در طبیعت
این کارشناس یکی دیگر از راهکارهای در دسترس باغداران را استفاده از ماکیان اهلی مانند اردک، غاز، یا جوجهها معرفی کرد و گفت:رابها و حلزونها، دشمنان طبیعی دیگر مانند سوسکهای خاکزی، پاتوژنها، مارها، وزغها، لاک پشتها و پرندگان هم دارند.
موانع مسی نجات بخش در باغ
رئیس اداره تولیدات گیاهی و مسئول واحد حفظ نباتات شهرستان فومن همچنین به استفاده از چند نوع مانع اشاره کرد و گفت: این راهکارها رابها و حلزونها را از بسترهای کشت دور نگه میدارند که از جمله موثرترین شان، موانع مسی هستند. زیرا مس با ترشحات لزج حلزونها و رابها واکنش داده و جریان الکتریکی بوجود میآورد.
داوری فرید در توضیح چگونگی ایجاد موانع مسی هم به کلانشهر گفت: میتوان از موانع مسی در حاشیه ی جعبههای کِشت، به صورت عمودی اطراف بستر گیاهان یا به صورت نوارهایی دور سر شاخهها یا تنهها استفاده کرد. به گفته این کارشناس، دوام این نوارها چند سال است.
داوری فرید گفت وقتی قرار است این ایده در مورد درختان هم مورد توجه قرار بگیرد باید توجه کرد که از بَست هایی با پیش بینی افزایش اندازه آن با رشد درخت استفاده کرد.
این کارشناس ارشد حفظ نباتات همچنین توضیح داد: وقتی که نوارها را در جعبههای کِشت استفاده میشود، باید مطمئن شد جعبه عاری از نرم تنان باشد و در صورت وجود، آنها را با دست جمع آوری کرد.
چگونه از موانع مسی استفاده شود؟
رئیس اداره تولیدات گیاهی و مسئول واحد حفظ نباتات شهرستان فومن درباره روش انجام این کار هم به کلانشهر گفت: نوار مسی دور تنه ی درخت، دور گلدان یا کرتهای مورد نظر مزرعه بسته میشود و در مورد درختان، بَست دو لبه باید طوری باشد که متناسب با رشد درخت، حلقه بزرگتر شود. لبه ی برش خورده ی پایین نوار (مطابق عکس) باید به سمت بالا خم شود طوری که زاویه ی ۹۰ درجه با زمین تشکیل دهد. در مورد مزرعه، خصوصا سبزیجات هم بهتره خاک بستر کِشت را تا عمق نیم متری عاری از راب و حلزون کرده و این نوار مسی را دور کرت استفاده کرد.
موانع مسی با راب و حلزون چه میکند؟
او در توضیح کارکرد این تمهید هم گفت: نوار مسی ایجاد نوعی شوک الکتریکی کرده و به تدریج آفت را از بین میبرد.
روایت تجربه موفق مبارزه با راب و حلزون در باغ مرکبات
رئیس اداره تولیدات گیاهی و مسئول واحد حفظ نباتات شهرستان فومن با اشاره به تجربه ی موفق این کار در یکی از باغات مرکبات نیم هکتاری گیلان که اخیرا درگیر این معضل بود گفت: شادابی درختان این باغ مدیون زحمات و پذیرش پیشنهادات گفته شده از سوی صاحب باغ بود.
داوری فرید توضیح داد: این اتفاق در سالی رخ داد که جمعیت راب و حلزون فوق العاده زیاد بود و تقریبا برگی روی درختان مرکبات اکثر باغات دیده نمیشد.
این کارشناس درباره چگونگی تهیه نوارهای مسی هم گفت: تعدادی از شرکتها، نوارهای مسی را به صورت رول تولید و به بازار عرضه میکنند همچنین کشاورزان میتوانند از ضایعات اجناس مسیِ در اختیارشان هم استفاده کنند.
راهکارهای استفاده از طعمههای سَمی
او در ادامه پیشنهادات عملی مبارزه با این آفت شایع به کلانشهر گفت: همچنین کشاورزان به جای ورقههای مسی،میتوانند از مالیدن مخلوط بردو (سولفات مس و هیدرات کلسیم) یا به تنهایی سولفات مس هم استفاده کرده و آن را روی تنه درخت بمالند که حدود یک سال برای دفع حلزونها دوام دارد.
این کارشناس همچنین گفت: اضافه کردن پخش کننده یا شیرابه سفید میتواند پایداری مخلوط بردو را افزایش دهد.
داوری فرید با ذکر این نکته که موانعی مانند خاکستر یا پوسته برنج در مناطق خشک میتواند موثر باشد توضیح داد: اما خاکستر و پوستر برنج بعد از جذب رطوبت اثر خود را از دست میدهند، بنابراین در بیشتر باغات و مزارع خصوصا در گیلان کارآیی زیادی ندارند و حتی میتواند در دراز مدت روی بافت خاک تاثیر منفی هم داشته باشند.
او اضافه کرد طعمههای حلزون و راب درصورتی که درست استفاده شوند میتوانند در ترکیب با برنامههای زراعی و سایر روشها که در بالا مورد بحث قرار گرفت مؤثر باشند، اما به تنهایی خیلی مؤثر نخواهند بود.
در باغات و گلخانهها چگونه از سموم استفاده شود؟
این کارشناس به انواع طعمه مسموم دیگر هم برای مبارزه با این آفت اشاره کرد و گفت: به طور مثال کشاورزان میتوانند از متالدهاید (متالانجی)، 22 کیلوگرم در هکتار استفاده کنند و متالدهاید (لوماکیدین) در گلخانه گیاهان زینتی و کاهو، 7 کیلوگرم در هکتار راهکاری دارای بازده است.
او افزود: برای محصولاتی مانند کاهو و گیاهان زینتی و گلخانهای هم میتوان 5گرم فریکول را در هرمترمربع استفاده کرد.
رئیس اداره تولیدات گیاهی و مسئول واحد حفظ نباتات شهرستان فومن با اشاره به نکات مهم در استفاده از طعمههای مسموم هم گفت: فریکول و فریکو پلاس تا حد زیادی در مقابل رطوبت مقاوم هستند و هنگام استفاده از طعمههای مسموم باید توجه کرد که از حضور حیوانات اهلی و کودکان در محل جلوگیری شود.
داوری فرید تاکید کرد طعمههای متالدهاید باید اوایل غروب، در میزان توصیه شده استفاده شود و نباید به طور مستقیم روی گیاهان خصوصا سبزیجات ریخته شود.
نکات مهمی که کشاورزان باید توجه کنند
این کارشناس، آبیاری قبل از طعمه پاشی جهت افزایش فعالیت راب و حلزون را هم مفید دانست و گفت:استفاده از طعمه در محلهای رفت و آمد آفات از جمله محلهای مرطوب و تجدید طعمه گذاری و
عدم استفاده از طعمهها در هوای خیلی گرم، خیلی خشک، خیلی سرد و بارندگی میتواند به کشاورزان نتیجه مطلوب یعنی ازبین رفتن راب و حلزون و برداشت محصولات مناسب را نوید بدهد.