کلانشهر: رسانه انگلیسی روز جمعه نوشته «دونالد ترامپ» رئیس جمهور آمریکا با اعلام آغاز مذاکرات غیرمستقیم با ایران درباره برنامه هستهای آن در ماه گذشته، «بنیامین نتانیاهو» نخست وزیر رژیم صهیونیستی را غافلگیر کرد.
هشت منبع مطلع درباره این مذاکرات به رویترز گفتهاند اکنون این گفت وگوها بر پایه کسب امتیازات کلیدی متمرکز شده، مانع دستیابی ایران به بمب هستهای میشود.
اگرچه ایران اعلام کرده ماهیت برنامه هستهای آن صرفا صلح آمیز است و تولید و به کارگیری تسلیحات اتمی جایی در برنامه دفاعی آن ندارد.
تاکنون، ایران و آمریکا با میانجی گری عمان سه دوره گفت وگوی غیرمستقیم و یک دوره نشست فنی-کارشناسی درباره برنامه هستهای ایران و نحوه برداشته شدن تحریمهای آمریکا برگزار کردهاند.
طبق اعلام وزارت خارجه عمان، چهارمین دور از گفت وگوها که قرار بود شنبه برگزار شود، به تعویق افتاده و تاریخ برگزاری آن اعلام خواهد شد.
منابع رسانهای آمریکایی پیشتر به نقل از مقامات آمریکایی گزارش کردند که احتمالا نشست آتی، در کشوری اروپایی برگزار شود.
برجام،چارچوب اولیه مذاکرات عمان
خبرگزاری رویترز در گزارشی در این باره نوشت: تغییر جهت ناگهانی آمریکا به سمت مذاکره با ایران در آوریل برای نتانیاهو بهت آور بود که به دنبال جلب حمایت ترامپ برای حملات نظامی به تاسیسات هستهای ایران به واشنگتن سفر کرده بود.
در همین راستا، چهار منبع مطلع به رویترز گفتند که نتانیاهو در کمتر از ۲۴ ساعت پیش از کنفرانس مطبوعاتی مشترک در کاخ سفید بود که از آغاز مذاکرات آمریکا با ایران در روزهای آینده مطلع شد.
با این حال، آمریکا و ایران تنها در سه هفته، سه دور مذاکرات را با هدف محدود کردن برنامه هستهای ایران در ازای کاهش تحریمها برگزار کردهاند. انتظار میرود دور چهارم که فعلا به تعویق افتاده، به زودی در رم برگزار شود.
رسانه انگلیسی در ادامه با اشاره به جزئیاتی درباره محورهای مذاکرات تهران-واشنگتن طی هفتههای گذشته نوشت: هشت منبع مطلع که پیشتر به آنها اشاره شد، گفتند چارچوب اولیه مورد بحث، هسته اصلی «برنامه جامع اقدام مشترک» (برجام) سال ۲۰۱۵ را حفظ کرده که ترامپ در سال ۲۰۱۸ و در دوره اول ریاست جمهوری خود از آن خارج شد.
سانتریفیوژهای پیشرفته IR-6 ایران در تاسیسات غنی سازی نطنز
طبق ادعای این منابع مطلع، توافق احتمالی تفاوت چشمگیری با توافق هستهای سال ۲۰۱۵ نخواهد داشت اما مدت آن به ۲۵ سال تمدید میشود، سازوکارهای نظارتی تشدید میشود و مقررات موسوم به «غروب آفتاب» گسترش مییابند که بخش هایی از برنامه هستهای ایران را متوقف میکنند اما به طور کامل از بین نمیبرند.
به گفته این منابع، ایران بر اساس مفاد مطرح شده، اندازه ذخایر و انواع سانتریفیوژها را محدود کرده و ذخیره اورانیوم ۶۰ درصدی خود را تحت نظارت بیسابقه آژانس بین المللی انرژی اتمی (IAEA) رقیق، صادر یا مهروموم میکند. تمام این اقدامات در ازای لغو قابل توجه تحریمها انجام میشود.
رویترز نوشت: وزارت امور خارجه آمریکا، وزارت امور خارجه ایران و دفتر نتانیاهو به درخواستها برای اظهارنظر پاسخ ندادند.
«دنیس راس» مذاکره کننده سابق آمریکا هم در دولتهای جمهوری خواه و هم دموکرات، در این باره گفت: هر توافق جدیدی باید فراتر از برجام باشد و تغییرات ساختاری دائمی در توانمندیهای هستهای ایران ایجاد کند؛ به گونهای که زیرساختهای آن تا حدی کاهش یابد که ساخت بمب دیگر گزینهای عملی نباشد.
او به رویترز گفت: هر چیز دیگری تهدید رسیدن به آستانه هستهای شدن را زنده نگه میدارد.
پیام متناقض موضع آمریکا در مذاکرات
در ادامه این مطلب آمده است: چندین خط قرمز در حال ظهور است که مذاکره کنندگان برای رسیدن به توافق و جلوگیری از اقدامات نظامی آینده باید از آن عبور کنند.
مهمترین مسئله، توانایی ایران در غنی سازی اورانیوم است. آمریکا و رژیم صهیونیستی میگویند این فرآیند باید کاملا متوقف شود تا ایران برای تامین اورانیوم نیروگاه هستهای بوشهر که تنها راکتور فعلی ایران در سواحل خلیج فارس است، به واردات وابسته باشد.
نتانیاهو خواستار «توقف کامل غنی سازی» و توافقی بر اساس «مدل لیبی» است که زیرساختهای هستهای ایران را از بین ببرد.
با وجود این که ایران تاکید کرده حق غنی سازی ایران غیرقابل مذاکره است، رویترز مدعی شده سه مقام ایرانی گفتند اندازه ذخایر اورانیوم، ارسال آن به خارج و تعداد سانتریفیوژها مورد بحث قرار دارد.
رئیس جمهور آمریکا با امضای یک سند ریاست جمهوری در ماه مه ۲۰۱۸ خروج از توافق هستهای را اعلام کرد
بر اساس پیشنهادهای مطرح شده در مذاکرات آوریل، ایران غنی سازی را مطابق برجام به ۳.۶۷ درصد محدود میکند. منابع ایرانی همچنین گفتند تهران برای دسترسی گستردهتر آژانس به تاسیسات هستهای خود تمایل نشان داده است.
این منابع مطلع گفتند، پیشنهادهای مطرح شده خواستار نابودی کامل زیرساختهای هستهای ایران نیستند که مورد نظر رژیم صهیونیستی و برخی مقامهای آمریکایی نیست، بلکه محدودیتهای دائمی بر غنی سازی اورانیوم اعمال میکنند تا مانع «دسترسی سریع» به سلاح هستهای شوند.
«استیو ویتکاف» فرستاده آمریکا در غرب آسیا که ریاست هیات مذاکره کننده آمریکایی در مذاکرات عمان را بر عهده داشت، هفته گذشته در اظهاراتی این موضع را تایید کرد. اگرچه او بعدا تاکید کرد که ایران باید غنی سازی را «متوقف و حذف» کند.
«الکس واتانکا» پژوهشگر ارشد موسسه خاورمیانه در واشنگتن گفت که یک راه حل، پذیرفتن وقفههای طولانی در برنامه غنی سازی ایران از طریق تمدید مقررات غروب آفتاب است.
رسانه انگلیسی در ادامه نوشت: یکی از مقامهای امنیتی ارشد ایران به رویترز گفته مورد دیگری که امکان سازش بر سر آن وجود دارد، شامل حفظ حداقل غنی سازی با ۵ هزار سانتریفیوژ و واردات اورانیوم غنی شده باقی مانده، احتمالا از روسیه باشد.
سه مقام ایرانی مذکور گفتند تهران در ازای محدودیتهای غنی سازی، تضمینهای محکمی میخواهد که ترامپ بار دیگر یک توافق هستهای را ترک نکند. این منابع افزودند کاهش ذخایر اورانیوم غنی سازی شده به زیر سطح توافق شده در برجام، یکی از خطوط قرمز ایران است.
آژانس در دسامبر اعلام کرد ایران توانسته مقدار اورانیوم با خلوص ۶۰ درصد خود را «به طور قابل توجهی» افزایش دهد.
برجام تنها اجازه میداد ایران اورانیوم غنی سازی شده توسط سانتریفیوژهای نسل اول IR-1 را انباشت کند، اما اکنون ایران از مدلهای پیشرفته تری استفاده میکند که تحت توافق ۲۰۱۵ ممنوع بودند.
هیات دیپلماتیک ایرانی در مذاکرات عمان، آوریل ۲۰۲۵
یک منبع منطقهای نزدیک به تهران گفت بحث فعلی بر سر ذخایر اورانیوم ایران این است که آیا «بخشی رقیق شده از آن در کشور نگهداری شده و بخشی دیگر احتمالا به روسیه ارسال شود». طبق ادعای این منبع، ایران حتی پیشنهاد فروش اورانیوم غنی سازی شده به آمریکا را مطرح کرده است.
ایران در حال حاضر حدود ۱۵ هزار سانتریفیوژ را فعال کرده است. تحت برجام، ایران مجاز به استفاده از حدود ۶ هزار سانتریفیوژ بود.
این گزارش میافزاید یک مقام ارشد ایرانی گفت: اساسا مذاکرات در حال شکل گیری به «برجام ۲» با برخی افزوده هاست که به ترامپ اجازه میدهد آن را پیروزی نشان دهد، در حالی که ایران همچنان حق غنی سازی خود را حفظ میکند.
مسئله دیگر برنامه ساخت موشکهای بالستیک ایران است. آمریکا و رژیم صهیونیستی میگویند ایران باید تولید موشک را متوقف کند. ایران مخالف آن است و گفته حق دفاع را برای خود محفوظ میداند. یک مقام ایرانی پیشتر به رویترز گفته بود تهران فراتر از الزامات برجام نخواهد رفت.
یک مقام امنیتی منطقهای گفت که واشنگتن اصرار دارد برنامه موشکی در مذاکرات گنجانده شود اما ایران «هرگونه بحث در این باره را رد میکند».
او افزود: مشکل اینجاست که بدون پرداختن به مسئله موشکی، ترامپ نمیتواند ادعا کند توافق جدید فراتر از برجام است.
راس، مذاکره کننده سابق، به تناقض موجود اشاره کرده و گفت: ترامپ برجام را به دلیل ضعف کنار گذاشت و اکنون با واقعیتی مواجه است که ایران در آستانه توانایی ساخت سلاح هستهای قرار دارد.
او با گفتن این که «پذیرفتن توافقی که مشابه یا ضعیفتر از نسخه اصلی باشد، از نظر سیاسی غیرقابل دفاع است»، پیشنهاد کرد: توافق باید سانتریفیوژها را از ۲۰ هزار به یک هزار کاهش دهد، تمام ذخایر اورانیوم غنی سازی شده را خارج و بازرسیهای شدید همراه با جریمه اعمال کند.