کلانشهر: «استیو ویتکاف» فرستاده ویژه کاخ سفید که نقشی کلیدی در مذاکرات غیرمستقیم تهران-واشنگتن، مذاکرات اوکراین و مذاکرات غیرمستقیم با حماس درباره آتش بس و تبادل اسرا داشته است، در گفت وگویی در پاسخ به این که طرح کلی توافقی که «دونالد ترامپ» رئیس جمهور آمریکا به دنبال دستیابی به آن با ایران است، چگونه به نظر میرسد، پاسخ داد: رئیس جمهور صراحتا گفته است که میخواهد به شکل دیپلماتیک و با گفت وگو این مسئله را حل کند.
ویتکاف در گفت وگو با شبکهای بیسی نیوز بیان کرد: او (ترامپ) تمامی سیگنالها را در این باره نشان داده است. او مستقیما نامه هایی برای رهبر عالی ایران ارسال کرده است. من هم برای انتقال این پیام اعزام شدم و آن را رساندهام.
فرستاده ویژه کاخ سفید گفت: از سوی دیگر، ما خط قرمز واضحی داریم که غنی سازی است. ما حتی نمیتوانیم اجازه یک درصد ظرفیت غنی سازی را بدهیم. ما پیشنهادی به ایرانیها ارائه ردهایم که فکر میکنیم بدون بیاحترامی به آنها به بخش هایی از این مسئله میپردازد. بنابراین، این حائز اهمیت است. ما میخواهیم در این زمینه به راهکاری دست پیدا کنیم و فکر میکنیم که میتوانیم.
او افزود: اما همه چیز از دیدگاه ما، با توافقی آغاز میشود که شامل غنی سازی نیست. نمیتوانیم چنین چیزی داشته باشیم چراکه غنی سازی امکان تسلیحاتی سازی(برنامه هستهای) را فراهم میکند. ما اجازه رسیدن یک بمب به اینجا را نمیدهیم.
ویتکاف در ادامه بیان کرد: اما غیر از این، راههای زیادی برای ما وجود دارد که در این مذاکرات به اهدافمان دست پیدا کنیم. از نظر ما، زمانی در این هفته در اروپا دیدار خواهیم کرد. امیدواریم که به نتایج مثبت واقعی بیانجامد.
ایران و آمریکا تا کنون چهار دور مذاکرات غیرمستقیم را با میانجی گری عمان برای رسیدگی به مسئله برنامه هستهای ایران انجام دادهاند. طرفین به طور کلی روند این مذاکرات را خوب ارزیابی کرده و گفتاند ایدههای مفیدی در جریان گفت وگوها مطرح شده و جریان مذاکرات از کلیات فاصله گرفته است.
مقامهای ایران تاکید کردهاند برخورداری ایران از انرژی هستهای صلح آمیز و حق غنی سازی ایران موضوعی قابل مذاکره نیست و تاکید کردهاند ایران مقتدرانه از برنامه هستهای صلح آمیز خود در قبال هرگونه اقدام متجاوزانه دفاع خواهد کرد.
در این میان، مقامهای آمریکایی به ویژه پس از دور سوم مذاکرات مدعی شدند که ایران به عنوان تنها کشور فاقد سلاح هستهای پیمان منع گسترش تسلیحات اتمی(ان پی تی) حق غنی سازی ندارد و اگر خواهان استفاده از انرژی هستهای است، میتواند سوخت مورد نیاز رآکتورهای خود را از کشوری ثالث وارد کند.
«اسماعیل بقائی» سخنگوی وزارت امور خارجه ایران پیشتر درباره اظهارات برخی از مقامات آمریکایی در ارتباط با اینکه ایران حق ندارد چرخه سوخت داشته باشد، گفته بود: بحث بسیار روشن است و نباید آن را پیچیده کرد. ما در عمل، حق خود را اعمال میکنیم. موضوعی که به عنوان موضع رسمی جمهوری اسلامی ایران مطرح است، مبتنی بر ماده ۴ معاهده عدم اشاعه است. حق کشورهای عضو است که در بطن آن، موضوع چرخه سوخت و غنی سازی هم وجود دارد.
او تاکید کرد: برنامه هستهای ایران به صورت کامل تحت نظر بازرسان آژانس بین المللی انرژی اتمی است. آنها به صورت روزانه در حال رصد هستند، هیچ انحرافی از ماهیت صلح آمیز مشاهده نشده است. عزم ما برای اینکه برنامه هستهای خود را صلح آمیز نگه داریم، قبلا اثبات شده است و در آینده هم هیچ برنامهای برای عدول از این موضع اصولی وجود ندارد. بنابراین فکر میکنم روشنتر از این واقعاً نمیتوان مواضع جمهوری اسلامی ایران را بیان کرد.
ما باید در اوکراین به آتش بس برسیم
در ادامه این گفت وگو، ویتکاف در پاسخ به این که آیا از نظر او تماس تلفنی رئیس جمهور آمریکا با «ولادیمیر پوتین» رئیس جمهور روسیه در دوشنبه پیش رو منجر به مذاکرات مستقیم میان ترامپ، پوتین و «ولودیمیر زلنسکی» رئیس جمهور اوکراین خواهد شد، گفت: ما به تازگی مذاکرات مستقیمی در استانبول داشتیم که به دستاوردهای خوبی، از جمله آزادی اسرا منجر شد. ما باید به آتش بس برسیم؛ این موضع رئیس جمهور است و ما همه با آن موافقیم. اما مهمتر از همه، باید به یک توافق صلح نهایی دست پیدا کنیم.
او افزود: رئیس جمهور این حساسیت را دارد که باید با رئیس جمهور پوتین تلفنی صحبت کند و این موضوع برخی مشکلات دشوار را برطرف خواهد کرد و ما را درموقعیتی قرار خواهد داد که باید به آن برسیم. فکر میکنم که تماس بسیار موفقیت آمیزی خواهد بود.
فرستاده ویژه رئیس جمهور آمریکا همچنین در پاسخ به این که چه نظری درباره حضور نیافتن پوتین در مذاکرات استانبول دارد، گفت: من قصد ندارم درباره انگیزههای او(ولادیمیر پوتین) اظهار نظر کنم. به گمانم از برخی جهان موضوع مربوط به هیاتی است که به مذاکرات اصلی استانبول(۲۰۲۲) اما شرایط آن موقع با امروز متفاوت است.
ویتکاف بیان کرد: از نظر من، رئیس جمهور تماس موافقیت آمیزی با ولادیمیر پوتین خواهد داشت. آنها یک دیگر را میشناسند. رئیس جمهور مصمم است که کاری در این زمینه انجام شود. اگر او نتواند، کسی قادر به انجام دادن آن نخواهد بود.
با درگیری بسیار پیچیدهای مواجهیم
مذاکره کننده ارشد آمریکا که تا کنون چند بار برای مذاکرات عادی سازی روابط آمریکا-روسیه و ترسیم برنامه صلح اوکراین به مسکو سفر کرده و با رئیس جمهور روسیه و دیگر مقامهای بلندپایه این کشور دیدار داشته است، در پاسخ به این سوال که آیا با توجه به این گفته «جی دی ونس» معاون رئیس جمهور آمریکا مبنی بر این که «روسها زیاده خواهی میکنند»، موافق است و ارزیابی او ازوضعیت گفت وگوهای واشنگتن با مسکو در این زمینه چیست، گفت: ارزیابی من این است که با درگیری بسیار پیچیدهای مواجهیم که نباید اتفاق میافتاد. در این زمینه کاملا با رئیس جمهور ترامپ موافقم.
او افزود: ما الان با افرادی مواجهیم که علیه یک دیگرند. احساسات و نفرت زیادی موج میزند و کشتارها باید متوقف شود. به نظرم در چنین مذاکراتی افراد جبهه میگیرند. مهارتی که باید اینجا به کار بست و رئیس جمهور در آن استاد است، این است که این اختلاف میان دو طرف را کم کنیم. فکر میکنم تا حدی این کار را کردهایم. فکر میکنم دوشنبه با مشخص شدن این که اکنون در چه موقعیتی قرار داریم و چگونه میتوانیم این مذاکرات را به پایان برسانیم، پیشرفت زیادی خواهیم داشت.
رئیس جمهور آمریکا روز گذشته با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» اعلام کرد که قصد دارد روز دوشنبه با رؤسای جمهور روسیه و اوکراین و همچنین با مقامات ناتو تماس تلفنی برقرار کند تا زمینهای برای پایان جنگ اوکراین فراهم شود.
ترامپ در این پیام نوشت که گفت وگوی او با «ولادیمیر پوتین» رئیس جمهور روسیه رأس ساعت ۱۰ صبح به وقت محلی انجام خواهد شد و محور آن «توقف حمام خون» جاری در جنگ اوکراین و مسائل تجاری خواهد بود.
رئیس جمهور آمریکا در ادامه افزود که پس از تماس با پوتین، با «ولودیمیر زلنسکی» رئیس جمهور اوکراین نیز گفت وگو خواهد کرد و در ادامه به همراه او با اعضای ناتو رایزنی خواهد داشت.
ترامپ در پایان این پیام ابراز امیدواری کرد که این تماسها منجر به برقراری آتش بس شود و به گفته او، «این جنگ بسیار خشن که هرگز نباید آغاز میشد» به پایان برسد.
علاوه بر این، هیاتهای اوکراینی و روسی جمعه ۱۶ مه در استانبول مذاکرات مستقیمی برگزار کردند که به رغم درخواست کی یف، در سطح روسای جمهور برگزار نشد. روسیه از این دیدار ابراز رضایت و اعلام کرد که آماده ادامه تماس هاست. هر دو کشور اعلام کردند توافق کردهاند که هر کدام ۱۰۰۰ اسیر جنگی را مبادله کنند که بزرگترین تبادل از این نوع تاکنون خواهد بود.
طرفین دیدار سه جانبهای نیز با هیات آمریکایی داشتند که وزیر امور خارجه آمریکا نیز در آن حضور داشت.
«دیمیتری پسکوف» سخنگوی کرملین روز گذشته در این باره به خبرنگاران گفت: روسیه و اوکراین توافق کردند که فهرست شرایط آتش بس را مبادله کنند. کار ادامه دارد، در حال انجام است. طرف روسی چنین فهرستی را تهیه کرده و آن را تحویل خواهد داد و با طرف اوکراینی مبادله خواهد شد.
پسکوف افزود، کار بر روی حل و فصل مناقشه در اوکراین تازه آغاز شده و ادامه خواهد یافت.
غرب از روسیه خواسته است که آتش بس ۳۰ روزه بیقید و شرط پیشنهادی اوکراین و آمریکا را بپذیرد.
با این حال، مسکو استدلال کرده است که کی یف از این وقفه در نبرد برای تجدید تسلیحات و سازماندهی مجدد نیروهای خود سوءاستفاده خواهد کرد.
اختلافی میان ترامپ و نتانیاهو نیست
فرستاده ویژه آمریکا در امور غرب آسیا در پاسخ به این سوال که با توجه به اظهارات رئیس جمهور آمریکا در سفر اخیرش به غرب آسیا درباره رنج انسانی غیرنظامیان غزه، آیا واشنگتن قصد دارد به رژیم صهیونیستی برای پایان دادن به محاصره انسانی جهت ورود کمکهای انسانی به غزه و حملات این رژیم به این منطقه فشار بیاورد، مدعی شد: رئیس جمهور بشردوست است و فکر میکنم هر کسی درباره وضعیت انسانی در غزه نگران است.
او با نایده گرفتن حمایتهای تمام عیاری دیپلماتیک، تسلیحاتی و مالی که واشنگتن از ابتدای جنگ غزه از جنایات جنگی رژیم صهیونیستی علیه غیرنظامیان این منطقه انجام داده است، گفت: با شرایط بسیار پیچیدهای از نظر لجستیکی مواجهیم. فکر نمیکنم هیچ گونه اختلافی میان موضع رئیس جمهور ترامپ و موضع نخست وزیر نتانیاهو وجود داشته باشد. مسئله الان این است که چطور از نظر لجستیکی تمامی این کامیونها را به غزه وارد کنیم؟ چگونه ایستگاههای امدادی را برپا کنیم؟ موضوعات و ابتکارات زیادی وجود دارد که برای رسیدگی به این مسئله روی آن کار میکنیم. همچنین قرار است آشپزخانههای متحرکی در این منطقه برپا شوند. ما کامیون هایی پر از آرد داریم که در مرزها انتظار میکشند. اسرائیلیها نشان دادهاند که قصد دارند اجازه ورود تعداد بیشتری از این کامیونها را بدهند. اما شرایط خطرناک است.
ویتکاف گفت: هنوز گلولههای منفجرنشده زیادی در این محل وجود دارد و باید این موضوع را در نظر داشته باشیم. اما با این وجود، ما نمیخواهیم شاید یک بحران انسانی باشیم و اجازه نخواهیم داد که تحت نظارت رئیس جمهور چنین اتفاقی رخ دهد.
ما از سخاوت قطر سود میبریم
او در بخش پایانی این گفت وگو در پاسخ به سوالی درباره بوئینگ ۷۴۷ به عنوان هدیه قطر به رئیس جمهور آمریکا مبنی بر این که از نظر او قطر چه خواستهای ممکن است با دادن این هدیه به آمریکا مطرح کند، بیان کرد: این یک تبادل کاملا قانونی است. شورای کاخ سفید، وزارت دادگستری آن را بررسی کردهاند. بنابراین، این یک تبادل کاملا قانونی بین دولتی و بین وزات دفاع دو کشور است که در چارچوب عادی روابط انجام شده است و همیشه در طول تاریخ ما نیز وجود داشته است.
فرستاده ویژه کاخ سفید توضیح داد: در این مورد، رئیس جمهور دستاوردهای فوق العادهای داشه است و شما در خاورمیانه شاهد آن بودید. اما این روند از همان ابتدای ریاست جمهور او آغاز شد. او معاملات شگفت انگیز زیادی انجام داده است، فرصتهای متنوعی برای این کشور، اقتصادمان و رشد اقتصادی ما ایجاد کرده است و همه چیز همواره با این نگاه بوده است که منفعتی برای مردم آمریکا و مالیات دهندگان آمریکایی داشته باشد.
ویتکاف در ادامه درباره این هدیه ۴۰۰ میلیون دلاری قطر به ترامپ گفت: این هم نمونه دیگری از همه کارهایی است که به آن اشاره کردم. آنها(قطریها) تصمیم گرفتند این هدیه را به دلیل تمام کارهای بزرگی که ما در گذشته برایشان انجام دادهایم، به ما بدهند. علاوه بر این، آنها اعلام کردند که ۱.۲ تریلیون دلار در آمریکا سرمایه گذاری میکنند که با ایجاد مشاغل و فواید بسیار دیگری همراه خواهد بود.
او افزود: من واقعا نمیدانم چرا کسی باید این را به عنوان تلاش قطر برای به دست آوردن امتیازی خاص ببیند. ما از سخاوت آنها سود میبریم و آنها هم به دنبال سرمایه گذاری در کشور ما هستند و به نظرم همه اینها قابل تقدیر است.