کلانشهر: شرایط پس از جنگ اخیر و درگیریهای نظامی، حتی با برقراری آتش بس، میتواند اثرات پایداری بر سلامت روان و الگوی خواب افراد باقی گذارد. گزارشهای متعدد نشان میدهند که علی رغم توقف حملات، بسیاری از افراد با مشکلاتی نظیر بیداریهای شبانه، کابوسهای مکرر و دشواری در به خواب رفتن مواجه هستند. این پدیده به طور خاص در مناطقی که اخیراً شاهد تنشهای نظامی بودهاند، مشاهده میشود.
عوامل مؤثر بر اختلالات خواب
یکی از عوامل اصلی، استرس پس از سانحه (PTSD) است که به دلیل تجربه یا شنیدن اخبار حملات ایجاد میشود. این وضعیت میتواند سیستم عصبی سمپاتیک را فعال نگه دارد، که منجر به افزایش سطح کورتیزول و اختلال در تولید ملاتونین میشود.
مطالعات نشان دادهاند که تا ۷۰ درصد افراد در مناطق جنگی پس از توقف درگیریها، حداقل به مدت چند ماه، با کابوسهای مرتبط با رویدادهای گذشته مواجه میشوند. بیداریهای شبانه اغلب نتیجه ترس ناخودآگاه از بازگشت تهدیدات است، حتی در شرایطی که آتش بس برقرار شده باشد. همچنین، تغییر در الگوی خواب عمیق و افزایش فازهای سبک خواب، از دیگر پیامدهای این تنش روانی است.
تأثیرات بر سلامت جسمانی و روانی
اختلالات خواب پس از پشت سر گذاشتن شرایط جنگی و در میانه ی آتش بس میتواند به خستگی مزمن، کاهش تمرکز و ضعف سیستم ایمنی منجر شود. کابوسها و بیداریهای مکرر، با فعال سازی پاسخ جنگ یا گریز، سطح اضطراب را بالا نگه میدارند و در صورت عدم مدیریت، ممکن است به افسردگی تبدیل شوند.
پژوهشها نشان میدهند که افراد با الگوی خواب مختل، توانایی تصمیم گیری و حافظه کوتاه مدت خود را تا ۲۵ درصد از دست میدهند. این اثرات، حتی در شرایطی که تهدید فوری وجود ندارد، به دلیل حافظه عاطفی مغز از رویدادهای گذشته ادامه مییابد.
راهکارهای مدیریت خواب
کابوسها، بیداریهای شبانه و دشواری در به خواب رفتن، نتیجه استرس پس از سانحه و فعال سازی حافظه عاطفی هستند. استفاده از تکنیکهای تنفسی، نور ملایم، و حمایت روان شناختی، میتواند به بهبود این وضعیت کمک کند. آگاهی از این اثرات و اقدام به موقع، کلید حفظ سلامت روان و خواب است.
مدیریت این اختلالات نیازمند رویکردهای چندوجهی است. تکنیکهای تنظیم تنفس عمیق، مانند روش ۴-۷-۸ (تنفس ۴ ثانیهای، نگه داشتن ۷ ثانیهای و بازدم ۸ ثانیهای)، میتواند فعالیت سیستم عصبی را کاهش دهد و به به خواب رفتن کمک کند.
استفاده از نور ملایم در اتاق خواب، با شدت کمتر از ۵۰ لوکس، تولید ملاتونین را تقویت میکند.
مشاوره روان شناختی نیز برای پردازش ترسهای باقی مانده و کاهش کابوسها توصیه میشود.
ایجاد یک روال ثابت پیش از خواب، مانند اجتناب از مرور منابع خبری دو ساعت قبل از خواب، میتواند الگوهای خواب را بازیابی کند.