کلانشهر: در آزمایش هایی که متخصصان دانشگاه مونترآل کانادا انجام دادند، مشخص شد کافئین، پیچیدگی سیگنالهای مغزی را هم افزایش میدهد و مغز را به وضعیتی نزدیک میکند که از آن با عنوان «مغز بحرانی» (critical brain) یاد میشود.
وضعیت مغز بحرانی حالتی است که در آن، مغز در مرز میان نظم ساختاری و انعطاف پذیری عملکردی قرار دارد. بین این دو حالت، در نقطه مطلوبی که به عنوان نقطه بحرانی شناخته میشود، مغز در تعادل کامل گوناگونی و ساختاری است و میتواند پیچیدهترین و پراطلاعاتترین الگوهای فعالیتی را تولید کند. این حالت به مغز اجازه میدهد تا چندین وظیفه پردازش اطلاعات از انجام دادن محاسبات گرفته تا انتقال و ذخیره یادگیری اطلاعات و تصمیم گیری موثر را هم زمان و به بهترین شکل انجام دهد.
در واقع مغز بحرانی مثل یک بندباز عمل میکند؛ یعنی دقیقا روی مرز بین نظم کامل (که در آن هیچ انعطافی وجود ندارد) و بینظمی کامل (که در آن هیچ ثباتی نیست) قرار دارد. این حالت باعث میشود مغز نه بیش از حد خشک و ثابت باشد (که نتواند یاد بگیرد یا با تغییرها سازگار شود) و نه آن قدر بینظم که هیچ اطلاعاتی را درست پردازش نکند و پژوهشگران معتقدند که این حالت میتواند مانع از خواب عمیق و آرام شود. به این معنی که کافئین، مغز را در حالتی بیش فعال و پیچیده نگه میدارد؛ حالتی که برای یادگیری خوب است، اما برای خوابیدن نه.
بنابراین کافئین نه تنها ما را بیدار نگه میدارد، بلکه نحوه عملکرد مغز را نیز تغییر میدهد. جالبتر اینکه متخصصان دریافتند جوانان بین ۲۰ تا ۲۷ سال به این آثار حساس ترند.
به گزارش ساینس آلرت، تحلیلهای بیشتر آشکار کرد کافئین بر نوسانهای آهسته فعالیت الکتریکی مغز که با نام امواج دلتا، تتا و آلفا شناخته میشوند، هم تاثیر میگذارد. این امواج معمولا نشان دهنده خواب عمیق و ترمیم کنندهاند و کافئین باعث تضعیف این امواج شد. به ویژه در مرحله خواب بدون حرکت سریع چشم (non-REM)، یعنی همان مرحلهای از خواب که مغز در آن خاطرات را تثبیت و عملکردهای شناختی (مثل تمرکز، حافظه و تصمیم گیری) را بازسازی و تقویت میکند.
به گفته کریم جربی، عصب شناس، این تغییرات نشان میدهند که مغز حتی هنگام خواب، هم تحت تاثیر کافئین در وضعیتی فعالتر و کمتر ترمیم کننده باقی میماند. این تغییر در ریتم مغز شاید بتواند توضیح بدهد که چرا کافئین نمیگذارد مغز در طول شب خوب استراحت کند؛ آنچه میتواند بر حافظه هم اثر بگذارد.
همانطور که گفته شد، از نکات جالب مطالعه، حساسیت بیشتر جوانان به این تاثیر کافئین بود. پژوهشگران حدس میزنند تغییرات مغزی در اثر افزایش سن، عامل این تفاوتها باشد.
آنها توضیح دادند: آدنوزین، یک ترکیب شیمیایی طبیعی در مغز است که در طول روز به تدریج افزایش مییابد و باعث احساس خواب آلودگی میشود. هرچه آدنوزین بیشتر شود، مغز بیشتر احساس نیاز به استراحت میکند. کافئین با مسدود کردن گیرنده هایی که آدنوزین با آنها تعامل دارد، اثر خود را به جا میگذارد و به طور موقت حس انرژی و هوشیاری ایجاد میکند. از آنجا که گیرندههای آدنوزین در مغز افراد جوان بیشترند، این میتواند توضیح دهد که چرا جوان ترها به کافئین حساس ترند؛ هم در برابر آثار مثبت مانند افزایش انرژی و هم از در برابر آثار منفی مانند بیدار نگه داشتن مغز در طول شب.
متخصصان خاطرنشان میکنند کافئین، یک محرک فعال کننده مغز است که تمام گروههای سنی آن را روزانه از طریق مصرف محصولات مختلفی مانند قهوه، چای، نوشابه، نوشیدنیهای انرژی زا، شکلات و برخی داروها دریافت میکنند. بنابراین، بسیار مهم است که از تاثیر کافئین بر مغز هنگام خواب در گروههای سنی مختلف اطلاعات درستی داشته باشیم.