اختصاصی کلانشهر: رضا غیاثی، کارشناس گیاه پزشکی و مدیر سابق حفظ نباتات استان گیلان-در دنیای امروز، موفقیت در بازارهای جهانی به شدت به انطباق با قوانین و استانداردهای بین المللی وابسته است. در بخش کشاورزی، سازمان حفظ نباتات نقشی حیاتی در این انطباق ایفا میکند. اخیرا، بحث درباره انحلال این سازمان از یک زمزمه به یک اقدام قانونی مشخص تبدیل شده است. این اقدام نه تنها یک عقبگرد اقتصادی است، بلکه نادیده گرفتن ساختاری قانونی، تاریخی و بین المللی است.
این روزها، موضوع انحلال سازمان حفظ نباتات و چند سازمان تخصصی دیگر در وزارت جهاد کشاورزی، ذیل طرح «ساماندهی ساختار وزارت جهاد کشاورزی» مطرح شده است. این طرح، به دنبال ادغام و حذف برخی سازمان هاست که در صورت تصویب نهایی، منجر به انحلال سازمان حفظ نباتات و انتقال وظایف آن به ساختارهای جدید خواهد شد. این مساله، نگرانیهای عمیقی را در میان کارشناسان و فعالان این حوزه ایجاد کرده است.
قانون تأسیس و جایگاه حقوقی
تأسیس بر اساس یک سند قانونی مشخص، یعنی قانون حفظ نباتات مصوب ۱۲ اردیبهشت ۱۳۴۶، صورت گرفت. این قانون با صراحت تشکیل این نهاد مستقل و دارای شخصیت حقوقی را اعلام و وظایف آن را در راستای مبارزه با آفات و بیماریهای گیاهی، نظارت بر سلامت محصولات و اجرای مقررات قرنطینه نباتی تعیین کرد. این قانون اساسی، بنیان عملکرد سازمان را در طول دههها شکل داده و آن را به یک مرجع قانونی معتبر تبدیل کرده است.
نقش حیاتی در مبارزه با آفات عمومی: از ملخ تا بیماریها
نقش سازمان حفظ نباتات تنها به صدور گواهی و نظارت محدود نمیشود؛ وظیفه اصلی و تاریخی آن، مبارزه با آفات عمومی است. در زمانهای گذشته، حملات آفاتی مانند ملخها تهدیدی جدی برای امنیت غذایی کشور محسوب میشد. به همین دلیل، یکی از دلایل اصلی تاسیس این سازمان، ایجاد یک نهاد تخصصی و متمرکز برای مدیریت بحرانهای ناشی از آفات عمومی بود. این سازمان با بسیج منابع، استفاده از کارشناسان و تجهیزات مناسب، مسئولیت ردیابی، پیش بینی و مقابله با طغیانهای آفات را بر عهده دارد. در واقع، این سازمان به عنوان یک "سپر دفاعی" برای کشاورزی کشور عمل میکند و بدون وجود آن، آسیب پذیری مزارع ما در برابر تهدیدات ناگهانی آفات به شدت افزایش خواهد یافت. انحلال آن به معنای از دست دادن توانایی مدیریت بحران در این حوزه است.
الحاق به کنوانسیونهای بین المللی در دو دوره تاریخی
جایگاه جهانی سازمان حفظ نباتات نیز بر پایهای مستحکم از قوانین بین المللی بنا شده است. ایران در سال ۱۳۵۱، با تصویب قانون الحاق دولت شاهنشاهی ایران به کنوانسیون بین المللی حفظ نباتات (IPPC)، به این پیمان جهانی پیوست. پس از انقلاب اسلامی نیز، جمهوری اسلامی ایران با درک اهمیت پیوستگی با جامعه جهانی، این روند را ادامه داد. قانون الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون بین المللی حفظ نباتات (اصلاح شده)، مصوب ۱۱ شهریور ۱۳۸۲ در مجلس شورای اسلامی، سند دیگری است که بر تعهد مستمر کشور به این پیمان بین المللی تأکید میکند. این قانون، الحاق کشور به نسخه اصلاح شده کنوانسیون را تصویب کرد و به سازمان حفظ نباتات، ماموریت داد تا به عنوان مرجع رسمی، تعهدات ایران را در چارچوب این کنوانسیون اجرا کند.
این قوانین نشان میدهند که اهمیت سازمان حفظ نباتات و نقش آن در تعاملات جهانی و همچنین مبارزه با آفات، فراتر از تغییرات سیاسی بوده و در دو نظام حکومتی متفاوت، به رسمیت شناخته و تقویت شده است. انحلال این سازمان، نه تنها به معنای حذف یک نهاد اداری، بلکه به معنای فروپاشی یک ساختار قانونی، تاریخی و بین المللی است.
این اقدام، یک اشتباه استراتژیک با پیامدهای ویرانگر خواهد بود که اعتبار صادراتی ما را از بین برده و معیشت کشاورزان را به خطر میاندازد. راه حل مشکلات احتمالی، انحلال نیست، بلکه تقویت و اصلاح سازمان با هدف مدرن سازی، کارآمدسازی و سرمایه گذاری بیشتر است. باید از این سرمایه ملی حفاظت کرده و آن را برای تضمین آینده پایدار کشاورزی ایران، بیش از پیش تقویت کنیم.