اختصاصی کلانشهر: فرقی نمیکند شب باشد یا روز، جمعه باشد یا دوشنبه؛پیاده روی در پیاده راه رشت و تماشای ساختمانهای تاریخی و اندک سازههای باقیمانده قدیمی و حتی دیدن بدون دردسر فروشگاهها، حضور در سینماها، کافهها و رستورانها و دسترسی به بازار اصلی کاملاً فراموش شده است.
پیاده راههای رشت مدت هاست که در تصرف صاحبان مغازه، دستفروشان و بساط گستران است و هر ساعت هم بر تعدادشان میشود.
از میوه فروش تا صنایع دستی، از لباس زیر تا کتابفروشی، از کبابی تا جوجه محلی و ساعت فروشی و...تو گویی وارد بازاری در دهه سی شدهای.
مدت هاست امکان ابتداییترین حقوق شهروندی یعنی قدم زدن سبکبالانه از ساکنان رشت و حتی گردشگرانی که آوازه رشت را از دور شنیدهاند، گرفته شده است. در این میان بدا به حال افراد دارای معلولیت، سالمندان یا کودکانی که باید از میان صدها بساط، تنها یک قدم راه برای عبور پیدا کنند. چرا که اگر در بلبشوی ایجاد شده، به طور اتفاقی پایشان روی بساط دستفروشی برود، گویی پا بر گُرده شان رفته و عموما بر عابران میتازند.
در حالی که رهگذران در حال انجام عادیترین کار جهان در شهرشان هستند. یعنی میخواهند در پیاده راهی که با بودجه عمومی و عوارض مستقیم و غیر مستقیم پرداختی توسط آنها ساخته شده به راحتی در رفت و آمد باشند. در کنار این بساطها جولان موتورسواران را هم باید اضافه کرد که به طور کامل پیاده راه را از معنا تهی کردهاند.
پیاده راههای شهر در اشغالِ دستفروشها
تعدادی از بساط گستران اما آنقدر خود را محق میدانند که ابداً تصوری از تجاوز به حقوق هزاران شهروند ندارند و لحظهای با خود نمیاندیشند که چگونه شهری که وجب به وجب فضای عمومیاش از آنِ چند صد هزار نفر است را به اشغال خود درآوردهاند.
بساط کردن از خیابان سعدی تا میدان شهرداری رشت اکیداً ممنوع
حالا شهرداری رشت بعد از مدتها وعده داده است که میخواهد پیاده روها را به شهروندان بازگرداند.
اطلاعیه شهرداری رشت مبنی بر جلوگیری از بساط گستری از بیست و هفتم مردادماه، با واکنش هایی در شبکههای اجتماعی همراه شده است. در این اطلاعیه آمده است:
به استحضار شهروندان گرامی و اصناف میرساند: با عنایت به نارضایتی عمومی، شکایات مکرر شهروندان و به منظور صیانت از حقوق عامه، تسهیل درعبور و مرور عابران پیاده و جلوگیری از انسداد معابر عمومی، از تاریخ ۲۷ مردادماه هزارو چهارصدو چهار هرگونه استقرار دستفروشان، بساط گستری و اشغال پیاده رو توسط مغازه داران در گام اول از ابتدای خیابان سعدی تا دور میدان شهرداری رشت اکیداً ممنوع میباشد. بدیهی است در صورت مشاهده تخلف، برابر مقررات، اقدام قانونی صورت خواهد گرفت.
ایجاد شغل، وظیفه شهرداری است؟
شماری از کاربران شبکههای اجتماعی از درِ همدلی با دستفروشان برآمده و معتقدند که شهرداری نباید مانع بساط کردن آنها شود. این در حالی است که ایجاد شغل در زمره وظایف مستقیم شهرداریها نیست و برای آنها چنین شرح وظایفی پیش بینی شده است:
وظایف شهرداری طبق قوانین شهرداریها مصوبات ۱۳۳۴ و اصلاحات بعدی در حوزههای زیر تعریف شده است:
-مدیریت و نظافت و نگهداری شهر (جمع آوری پسماند، فضای سبز، آسفالت و…)
-صدور پروانههای ساختمانی و نظارت بر ساخت و ساز
-توسعه و نگهداری معابر و حمل ونقل عمومی شهری
-خدمات شهری (آتش نشانی، آرامستانها و…)
فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی در سطح محلات
اما در دهههای اخیر و به ویژه پس از تصویب «قانون برنامههای توسعه» شهرداریها نقش پررنگ تری در حوزههای اجتماعی و اقتصادی پیدا کردهاند. مثلاً:
-حمایت از مشاغل خُرد و ساماندهی دستفروشان
شهرداری موظف است معابری را برای دستفروشان مشخص و مدیریت کند تا هم معیشت آنها آسیب نبیند و هم حقوق عمومی شهروندان تضییع نشود.
-ایجاد زیرساخت برای اشتغال زایی غیرمستقیم
ساخت بازارچههای محلی، غرفههای عرضه محصولات کشاورزی یا صنایع دستی، ساماندهی بازارچههای شب و روز و فضای کارآفرینی محلی.
-حمایت از کارآفرینی شهری و صنایع کوچک
در برخی از شهرهای شهرداریها از طریق سازمان فرهنگی–اجتماعی یا شرکتهای تابعه، برنامههای کارآفرینی، آموزش مهارت، یا بازارچههای فصلی راه اندازی کردهاند.
معضل اساسی اما این است که اکثر دستفروشان در رشت حاضر نیستند بساط خود را از خیابانهای اصلی شهر به این بازارچهها منتقل کنند.چون میگویند درآمدشان کم میشود.
هر خانواده گیلانی،یک دستفروش
درست است که شرایط اقتصادی کشور بحرانی است و دستفروشان نیز بخشی از همین جامعهاند. مردمی که برای گذران زندگی ناچار به بساط گستری شدهاند. سوال این است که در میان مشکلات اقتصادی، چرا حقِ بساط گستری در مناطق پررفت و آمد شهری را باید فقط متعلق به تعدادی از مردم دانست؟ میتوان با بررسی ساده، هزاران نفر را با وضعیت اقتصادی و معیشتی به مراتب دشوارتر از بساط گستران پیاده راه در همین رشت و دیگر روستاها و شهرهای گیلان یافت. تصور کنید با همین نگاه، تمام آنها فردا روزی با تکه مقوایی در دست، جای جای شهر را به اشغال خود درآورند. آیا عملا زیست شهری ممکن میشود؟
بیمعنی،مانند پیاده راه در رشت
حقیقت این است که در سالهای اخیر پیاده راههای رشت، از سعدی تا شهرداری و خیابان امام، شریعتی و علم الهدی و خیابانهای اصلی شهر مانند بیستون، مطهری، گلسار و... به طور کامل به اشغال صدها دستفروش درآمده و عملاً مفهوم «پیاده راه» از میان رفته است.
در نقاط مختلف رشت، کف پیاده راه دیده نمیشود و شهروندان برای عبورساده باید از میان بازار بیسامان و شلوغی طاقت فرسا راه خود را باز کنند. گاهی محوطههای انگشت شماری در پیاده راه رشت بدون بساط گستری دیده میشود که صرفاً به دلیل مخالفت صاحبان مغازه در آن محدوده است.
این بینظمی، تنها کار دستفروشان ساکن رشت نیست؛ بخش قابل توجهی از دستفروشان با بساط شان از روستاها و شهرهای دیگر گیلان به پیاده راه رشت میآیند و هر روز بساطشان هم بزرگتر میشود. در کنار آن، برخی از مغازه داران نیز اجناس خود را توسط همین دستفروشان راهی پیاده راهها میکنند و خودشان هم محدوده عمومی مقابل مغازه شان را دارای سند ششدانگ مالکیت شخصی میدانند و تمام محوطه مقابل مغازه را بدون هیچ اما و اگری اشغال میکنند.
«مافیای موزائیک فروشی» در رشت
در این میان طی سالهای گذشته گزارش هایی از «مافیای موزائیک فروشی» هم توجه رسانهها را به خود جلب کرده است. این افراد که گفته میشود دارای وابستگیهای شغلی و یا ارتباطی با برخی ارگانها هستند، موزائیکهای پیاده راهها را به دستفروشان اجاره میدهند. چنین وضعیتی نه تنها زیبایی و هویت بصری مرکز رشت و خیابانهای مختلفش را مخدوش کرده است، بلکه حقوق بدیهی عابران را هم از آنها سلب کرده است.
سوال مهم اینجاست: آیا در تهران، اصفهان، مشهد یا سایر شهرهای بزرگ ایران، در کنار مهمترین میادین تاریخی و پیاده راههای مرکزی، چنین صحنه هایی دیده میشود؟ چرا باید مرکز رشت، قلب تپنده و نماد شهری آن، در تمام ساعات شبانه روز به بازاری محلی و متراکم بدل شود؟
اقدام اخیر شهرداری رشت در محدودسازی بساط گستری از خیابان سعدی تا میدان شهرداری، گامی در جهت بازگرداندن، زیبایی و حقوق شهروندان است. البته که شهرداری میتواند در راستای کمک به معیشت دستفروشان نیازمند، جایگاهی در نقاط مناسب برایشان در نظر بگیرد.
رشت،شهری با پیاده روهای از دست رفته
این مطلب در پی نادیده گرفتن وضعیت معیشتی نامناسب برخی دستفروشان نیست. اما بهبود معیشت آنها باید از دلِ برنامههای حمایتی ارگانهای پرتعداد دولتی خارج شود و نه زیرپا گذاشتن حقوق شهروندان دیگر.
اینکه شهرداری رشت بر اجرای تصمیمش مبنی بر خارج کردن رشت از اعوجاج بصری اصرار میکند و یا با تشر ارگانهای خاص مانند سالهای گذشته باز هم شهروندان را با دستفروشان پرتعداد،رها میکند هنوز روشن نیست. نکته روشن این است که مدتهاست پیاده راه وپیاده روهای رشت در شأن یک شهر فرهنگی و تاریخی خوشنام نیست.