اختصاصی کلانشهر: «اسنپ بک» اصطلاحی است که به طور رسمی در متن برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل درج شده است. این سازوکار به طرفهای توافق این امکان را میدهد که در صورت ادعای نقض تعهدات برجامی از سوی ایران، روند بازگشت تحریمهای بین المللی را فعال کنند. ویژگی مهم این فرآیند آن است که تحریمها به صورت خودکار بازمی گردند، بدون آن که نیاز به رأی گیری جدید در شورای امنیت باشد. حتی اعضای دائم شورا نیز نمیتوانند با استفاده از حق وتو جلوی اجرای این روند را بگیرند. به همین دلیل، در ادبیات دیپلماسی ایران، «اسنپ بک» یکی از نقاط ضعف مهم برجام محسوب میشود که عملاً دست طرف مقابل را در بازگرداندن تحریمها باز گذاشته است.
در مقابل، اصطلاح «مکانیسم ماشه» عنوانی غیررسمی است که بیشتر در رسانهها و محافل سیاسی برای توضیح همین فرآیند استفاده میشود. این واژه برگرفته از مفهوم عمومی در روابط بین الملل است که به هر سازوکاری گفته میشود که با وقوع یک تخلف یا شرط از پیش تعیین شده، به سرعت و به طور خودکار فعال میشود. در پرونده برجام، «مکانیسم ماشه» همان اسنپ بک است، اما با زبانی سادهتر و برای جلب توجه افکار عمومی به کار گرفته شد.
کارشناسان سیاست خارجی معتقدند درک تفاوت این دو اصطلاح برای فهم بهتر روندهای مرتبط با برجام ضروری است. چرا که در حالی که «اسنپ بک» جنبهای کاملاً حقوقی و الزام آور دارد، «مکانیسم ماشه» بیشتر جنبه رسانهای و سیاسی پیدا کرده و به نوعی روایت عمومی از همان بند حقوقی به شمار میرود.
به این ترتیب، هرچند در ظاهر دو واژه «اسنپ بک» و «مکانیسم ماشه» به یک مفهوم اشاره دارند، اما از منظر سیاست خارجی ایران و ادبیات حقوق بین الملل، «اسنپ بک» عنوان رسمی و حقوقی است و «مکانیسم ماشه» بیشتر در فضای رسانهای و سیاسی رواج یافته است.