کلانشهر: آخرین مرحله پرداخت یارانه نقدی نیمسال نخست، در روزهای پایانی شهریور به حساب سرپرستان خانوار واریز شد؛ اما این مرحله با حذف گستردهای همراه بود که اعتراضات بسیاری را در پی داشت.
طبق اعلام رسمی سازمان هدفمندسازی یارانهها، در مرحله ۱۷۵ یعنی شهریورماه، یارانه دهکهای اول تا سوم به ازای هر عضو خانوار ۴۰۰ هزار تومان و برای دهکهای چهارم تا نهم ۳۰۰ هزار تومان واریز شد. در این میان، ۴۳ میلیون و ۷۴۱ هزار و ۲۷۴ نفر در دهکهای چهارم تا نهم مشمول دریافت یارانه بودند؛ آماری که نسبت به پایان مردادماه نشان دهنده حذف ۲ میلیون و ۸۳۵ هزار و ۵۷ نفر از فهرست یارانه بگیران است. مقایسه با پایان خردادماه نیز بیانگر حذف ۵ میلیون و ۹۰۲ هزار و ۲۵۱ نفر از دریافت یارانه نقدی در سه ماه است؛ به عبارتی، نزدیک به ۶ میلیون نفر تنها در یک فصل از دریافت یارانه نقدی کنار گذاشته شدند.
ملاک حذف یارانه بگیران چیست؟
این در حالی است که بسیاری از حذف شدگان، از چرایی حذف خود بیخبر ماندهاند و پاسخی روشن از متولیان دریافت نکردهاند. مدتی قبل، حسن نوروزی، مدیرعامل سازمان هدفمندی یارانهها در گفتگو با تابناک، معیار اصلی حذف را «درآمد ماهانه بیش از ۱۰ میلیون تومان هر فرد پس از کسر اجاره بها» دانسته و تأکید کرده بود که همه حذف شدگان در دهک دهم و صدکهای ابتدایی آن قرار دارند. او همچنین مدعی شد که فرآیند ورود و خروج افراد، مستمر است و روزانه حدود ۱۰ تا ۱۲ هزار تغییر در ساختار خانوارها ثبت میشود.
با این حال، اظهارات میدری وزیر رفاه تصویر دیگری اقدام دولت برای حذف میلیونی یارانه بگیران را نشان میدهد. میدری در مردادماه اعلام کرده بود که حذف یارانه نقدی سه دهک بالا (معادل ۱۸ میلیون نفر) تا پایان شهریور نهایی خواهد شد و پیش از قطع یارانه نیز به خانوارهای مشمول اطلاع داده میشود. اما بررسی آمار نشان میدهد که در تابستان تنها حدود ۶ میلیون نفر حذف شدهاند و همچنان بیش از ۱۱ میلیون نفر در سه دهک بالای درآمدی باقی ماندهاند. روندی که پیش بینی میشود در مهرماه و ماههای بعد نیز ادامه یابد.
معیارهای مبهم و ناعادلانه
وزارت رفاه در توضیح ملاکهای حذف، همچنان بر شاخص «درآمد ۱۰ میلیون تومانی» تأکید دارد؛ معیاری که نه تنها با شرایط واقعی اقتصاد ایران همخوانی ندارد، بلکه به طرز آشکاری ناعادلانه است. این رقم معادل روزانه ۳۳۳ هزار تومان است؛ رقمی که حتی پاسخگوی یک وعده غذایی در کلان شهرها نیست.
افزون بر این، دادههای مورد استناد وزارت رفاه مربوط به اسفند ۱۴۰۳ است؛ داده هایی قدیمی که در شرایط تورمی امروز، عملاً بیاعتبار شدهاند. استفاده از چنین اطلاعاتی برای شناسایی دهکها، نتیجهای جز خطای آشکار ندارد. نمونه آن، خانوارهایی است که تنها به دلیل وام اجاره مسکن یا سفر کاری سالهای گذشته به خارج از کشور، در فهرست پردرآمدها جای گرفتهاند.
پیشتر معیارهایی مانند مالکیت ملک بالای ۳۵ میلیارد تومان، خودروی لوکس بیش از ۳ میلیارد تومان، تراکنشهای غیرمتعارف و سفرهای خارجی مکرر مطرح بود؛ اما به یک باره همه این شاخصها کنار گذاشته شد و «درآمد ۱۰ میلیون تومانی» به عنوان مرز حذف معرفی شد.
مطالبه جدی از وزارت رفاه
ابهام و تناقض در شاخصهای حذف یارانهها، صدای بسیاری از مردم را بلند کرده است. پرسش اساسی اینجاست که در شرایط جهش روزانه نرخ ارز و کالاهای اساسی، چگونه میتوان درآمد ۱۰ میلیون تومانی را معیار دهک بندی بالا معرفی کرد؟
اکنون انتظار میرود وزارت رفاه به جای پنهان کاری، به اعتراضات مردم پاسخ دهد و درباره چرایی و چگونگی این حذفها شفاف سازی کند؛ چراکه حذف یارانه بدون ملاکهای واقعی و عادلانه، چیزی جز بیاعتمادی اجتماعی و فشار معیشتی مضاعف برای خانوارهای ایرانی به همراه نخواهد داشت.