اختصاصی کلانشهر: سعیده موسوی- نشست خبری درباره اجرای موسیقی نمایش «گیله لوی» روز دوشنبه با حضور پرویز فکرآزاد، آرین رسولی، محمد انشائی و نسترن بشردوست در رشت برگزار شد.
در این نشست که با حضور تعدادی از خبرنگاران در آموزشگاه «پلاتوی هفت» برگزار شد، به پرسش و پاسخی درباره نحوه شکل گیری گروه، عوامل اجرایی و همچنین زمان اجرای موسیقی نمایش «گیله لوی» پرداخته شد.
جرقه یک اجرای متفاوت؛ تلفیق آواز و نمایش
در ابتدای این نشست، آرین رسولی، خواننده، آهنگساز و مدرس صداسازی که در این پروژه بازیگر خواننده، سرپرست گروه خوانندگان و تنظیم کننده قطعات آوازی است، درباره روند اجرایی «موسیقی نمایش گیله لوی» گفت: جرقه این کار زمانی زده شد که پس از حدوداً یک دهه، احساس نیاز به رسیدن به فرم جدیدی شبیه به اپرا یا اپرتهای خارجی که فرم متعالی در موسیقی جهانی است، شکل گرفت.
رسولی افزود: با توجه به خلاء موجود، همچنین افراد و امکانات در دسترس، تصمیم گرفته شد که آثار مرحوم استاد پوررضا، که قابلیتهای نمایشی و روایی بسیار قدرتمندی دارند، انتخاب شده و با نمایش تلفیق شوند.
این خواننده و آهنگساز اضافه کرد: با تجربهای که در موسیقی کُرال در فرمهای شاخص جهانی داشتم به لحاظ ایجاد فرم و بافت متفاوت و چندصدایی تصمیم بر این شد که کارها را چندصدایی کنیم و به آنها هارمونی بدهیم، تا جایی که به اصالت اثر آسیبی زده نشود ولی به لحاظ بافت و فرم به یک غنایی برسد.
رسولی پیرامون موسیقی کُرال هم توضیح داد:به طور خلاصه «کرال» یکی از ژانرهای موسیقی است که بر آوازخوانی گروهی یا همان کُر متمرکز است.
این مدرس صداسازی ادامه داد:طرح ریزی کار از سال ۹۷ انجام شد و سپس تمریناتی نیمه تمام در سال ۱۴۰۱ اجرا شد و مجدداً بعد از یکی دو سال تصمیم گرفتیم حق این کار را ادا کرده و حتماً این پروژه را روی صحنه ببریم.
او افزود: از لحاظ پرداخت نمایشی و تنظیمات، به خصوص آوازی که بازیگران از خوانندگان حرفهای گروههای کر شهر هستند و قابلیت اجرای آوازهای چندصدایی را دارند، این کار در ایران جزو آثاری است که از لحاظ بافت آوازی حرف زیادی برای گفتن دارد و برای اولین بار اجرا میشود.
رسولی در پایان عنوان کرد: بیش از ۲۰ قطعه که بخش هایی از آنها برگرفته از آثار استاد پوررضا هستند، با پایبندی به این آثار اجرا میشوند و تنها با تغییر فرم و آمیختگی با نمایش آماده شدهاند.
از پژوهش تا روایت؛ طراحی دراماتیک «گیله لوی»
در بخش دیگر این نشست، نسترن بشردوست شاعر، بازیگر، داستان نویس و کارگردان «موسیقی نمایش گیله لوی» درباره بخشهای نوشتاری و کارگردانی کار توضیحاتی داد و گفت: حدوداً چهار سال درگیر یک کار پژوهشی بودم و با کتاب استاد پوررضا مواجه شدم و متوجه شدم ترانه هایی که ایشان انتخاب کردهاند، هم از لحاظ درون مایه و هم اجرایی قابلیت روایی دارند.
کارگردان موسیقی نمایش «گیله لوی» ادامه داد: بیست قطعه را از میان آنها انتخاب کردم که بتوانند به هم متصل شده و یک خط روایی را شکل دهند. در نهایت، با توجه به داستانی که این کار دارد، توانستم ارجاعی به شاهنامه فردوسی داشته باشم و این کار را به «پرده خوانی - نقالی» تبدیل کنم و ماجراهایی که در حال رخ دادن است را با اشعار فردوسی ربط دهم.
بشردوست در مورد جنبه نوشتاری اضافه کرد: این کار از نظر نوشتاری نیز تلفیقی است؛ یعنی یک نقالی دارد و شاهنامه خوانی میکند. بخش شاعرانه را به صورت شخصی نوشتم و به کار اضافه کردم و اشعار استاد پوررضا را در کنار آنها آوردم و توانستم اتصال روایتی بین آنها ایجاد کنم.
این کارگردان درباره محدودیتها در بخش نمایش توضیح داد: در قسمت نمایش کار، دستم به دلیل اینکه اولویت در قسمت آواز قرار میگرفت، بسته بود. اگر قرار بود بازیگری وارد این کار شود، باید با صداسازی، سولفژ یا آواز آشنا بود تا بتواند وارد کار شود. این امر انتخاب بازیگر را سخت میکرد و باعث شد زمان کار کردن در بخش نمایش طولانی شود.
بشردوست درباره بازیگران گفت: تعداد ۱۷ نفر بازیگر-خواننده داریم. تعدادی از بازیگران نیز هستند که در کُرال نیستند و فقط بازی میکنند و مشارکت کمتری در خواندن دارند. تعدادی نیز صرفاً پُرکننده صحنه هستند و در آواز دخالتی ندارند و فقط با بازی بدن، ماجرا را کامل میکنند.
کارگردان موسیقی نمایش «گیله لوی» ادامه داد: این داستان در زمان امروز رخ میدهد و شامل فرهنگ بومی-محلی ما است. چون بر اساس آوازهای استاد پوررضا ساخته شده، در لوکیشنی نیز در شرق گیلان انتخاب شده که هفتاد سال پیش در آن روستا اتفاق میافتد. در این بین، ماجرای عاشقانهای نیز چاشنی این کار میشود..jpg "undefined")
بشردوست همچنین گفت: رده سنی بازیگران آواز بین ۲۰ تا ۳۵ سال است و دیگر بازیگران در همه رده سنی هستند. در مجموع، این کار چهل بازیگر دارد.
کارگردان موسیقی نمایش «گیله لوی» اضافه کرد: نکته مهم این کار این است که به نگرش لغات گیلکی اصیل، ضرب المثلها و افسانههای گیلانی پژوهش شده و در این کار به شدت بر این قضیه تأکید دارد. در قسمت روایات، جدا از اینکه روایتها باید به هم متصل باشند، سعی کردیم از آیینهای گیلان حتماً استفاده شود؛ مانند کُشتی گیله مردی، عروس گوله، بازیهای گیلکی و… و نمیخواستم فقط یک قصه را پیش ببرم، که البته استاد پوررضا در این زمینه بسیار غافلگیرکننده هستند.
او درباره زبان اجرا هم توضیح داد: نقالی و پرده خوانی این برنامه را خودم انجام میدهم که فارسی است و باقی برنامه به زبان گیلکی اجرا خواهد شد. نقالی در کنار موسیقی و حرکات فرم، بسیار پیش برنده است و با تماشاچی و مخاطب ارتباط برقرار میکند.
بازسازی موسیقی اصیل گیلانی با سازهای بومی
در ادامه نشست، محمد انشائی نوازنده و مدرس سازهای زهی با سابقه تدریس در دانشگاه و نوازندگی ویولن در ارکستر فیلارمونیک گیلان که تنظیم کننده موسیقی این کار است، گفت: برای اجرای این کار، نوازندگانی را انتخاب کردیم و توانستیم این قطعات را با همان شکل اصلی که بودند بازسازی کنیم.
وی درباره آغاز پروژه اعلام کرد: ایده این کار در سال ۹۷ آغاز شد. چند مسئله باعث تعویق اتمام کار شد که اولین دلیل آن شیوع کرونا بود. پس از آن نیز اتفاقات مختلفی رخ داد و کار به تعویق افتاد. به جایی رسیدیم که نتیجه گرفتیم کار باید به ثمر بنشیند، چراکه هر پروژهای که بویی از فرهنگ میدهد حتماً اثر خود را به موقع بگذارد. در نهایت، اوایل امسال تصمیم گرفتیم که این کار را اجرا کنیم.
انشائی افزود: وقتی کار را در تمرین دیدم، برای من گیرایی داشت و حس کردم نمیتوانم حضور نداشته باشم. زمان هایی که در گذشته کنار استاد پوررضا نواخته بودم، برایم بسیار ارزشمند است که این ترانهها ۱۳ سال پس از فوت ایشان، توسط گروهی از جوانانی که هرگز استاد پوررضا را ندیدهاند، اجرا میشود. اگر این برنامه اجرا نمیشد، شاید این بازیگران آثار ایشان را نمیشنیدند؛ بنابراین این پروژه اول اثرش را در خودِ مجموعه گذاشته که بسیار ارزشمند است.
این نوازنده و مدرس سازهای زهی تصریح کرد: برای اجرای این کار گروهی از نوازندههای جوان و درخشان این شهر را انتخاب کردیم که این نوازندهها به واسطه این نمایش با استاد پوررضا آشنا شدند. موضوع اکثر آثار خوانندگان در استان گیلان بُعد عاشقانه دارد، اما ترانههای استاد پوررضا ترانههای اجتماعی هستند و وی اعتقاد داشت که باید یکسری آداب و رسوم در ترانه حفظ شود.
انشائی افزود: برای اجرای این برنامه تمرینات جداگانهای داشتیم که قطعات را با گروه موسیقی شکل دادیم و از سازهای محلی استفاده کردیم. شش نوازنده با سازهای کمانچه گیلان، نقاره گیلان، نِی لبک، سرنا و دایره در این اجرا شرکت خواهند داشت.
زبان، لباس و هویت گیلان در بطن نمایش
در بخش پایانی این نشست، پرویز فکرآزاد شاعر، داستان نویس، ترانه سرا و فعال فرهنگی گیلانی که در قامت بازیگر در این کار حضور دارد، گفت: متون انتخاب شده در این کار از شاعرانی چون محمدولی مظفری، پاینده لنگرودی، شمس معطر، رحیم پور سیاهکلی و شیون فومنی است.
این فعال فرهنگی گیلان ادامه داد: دغدغههای من در زمینه زبان مادری صرفاً در حوزه زبان گیلکی نیست، بلکه دغدغه من برای زبان مادری همه اقوام است. این دغدغه به این دلیل است که اعتقاد دارم زبان بخشی از هویت ما است. زبان مادری، زبانی است که اگر فردی آلزایمر هم بگیرد، از یادش نخواهد رفت. دوستی در انگلستان دارم که اکنون آلزایمر گرفته و فقط به زبان گیلکی صحبت میکند. اطرافیانش برای درک صحبتهای وی با من تماس گرفته و برای ارتباط با او از من کمک میگیرند.
فکرآزاد افزود: بعد از اینکه در سال ۹۴ «گیل قصه» را آغاز کردیم، خودش اتفاقات زیادی را رقم زد. بیش از ۹۰۰ قصه گیلکی منتشر کردیم. قبل از آن نیز ترانه سرایی گیلکی انجام دادم و چند کار کُر نیز در گذشته انجام دادهام و سابقه در این زمینه برای من ماندگار شد. این اتفاقات باعث شد افرادی که در حوزه تئاتر کار میکنند به سمت من بیایند و من توانستم در این زمینه تا جایی که میتوانم به آنها کمک کنم؛ برای مثال در همین اجرا نیز سعی کردم در بخش صداها، آواها و ادای واژگانی به کمک هم درست اجرا کنیم.
این شاعر، داستان نویس و ترانه سرا ادامه داد: در انیمیشن، دوبله و تئاترهای فاخر گیلانی مورد مشورت قرار میگیرم و این اتفاقی است که از سال ۹۴ شروع و تا الان ادامه دارد. دوستان وقتی در این کار از من خواستند، سعی کردم به سهم خودم کمک کنم و از سال ۱۴۰۱ در کنارشان هستم و از نظر من کار بسیار خوبی شد و ارزش آن را دارد که شبهای بیشتری به نمایش گذاشته شود.
این فعال فرهنگی گیلان اظهار داشت: متأسفانه مسئولین ما از تئاتر گیلکی کمتر حمایت میکنند، در حالی که در همه جای دنیا شهرداریها و نهادهای فرهنگی به تئاتر، سوبسید میدهند اما هنرمندان گیلانی آنقدر که باید قدر نمیبینند.
فکرآزاد افزود: موسیقی نمایش «گیله لوی» قابلیت این را دارد که حتی در استانهای دیگر و خارج از کشور اجرا شود؛ چرا که بخش نقالی که به صورت فارسی اجرا میشود، هم فاصله گذاری میکند و هم داستان را شرح میدهد و خلاصهای از اتفاقاتی که قرار است رخ دهد را نقال با نقالی توضیح میدهد که برای مخاطب غیر گیلک به خوبی استفاده میشود و کاربردی است و وی را در جریان موضوع ترانه قرار میدهد.
ترکیب سنت و فرم مدرن روی صحنه
این فعال فرهنگی و هنری با اشاره به طراحی، دوخت و انتخاب لباس این اجرا هم گفت:در این ارتباط از خانم زهرا همتی که در اقامتگاه «لوجنک» موزه لباسهای گیلانی دارند و طراح و پژوهشگر لباس گیلانی هستندکمک گرفتیم.
او توضیح داد: با توجه به اقلیم گیلان،لباسهای هر منطقه با یکدیگر تفاوتهایی دارد و چون داستان نمایش ما در کوهپایههای شرق گیلان شکل میگیرد،خانم همتی، لباسهای مردم آن دوره و اقلیم را به ما پیشنهاد دادند.
فکر آزاد در ادامه گفت: در حوزه طراحی و ساخت دکور هم از آقای مهران کریمی هنرمند گیلانی حوزه تجمسی کمک گرفتیم و ایشان با توجه به تلفیقی بودن شاهنامه خوانی و پرده خوانی نمایش در کنار موسیقی و ترانههای گیلکی، طراحی متفاوتی را پیشنهاد دادند که هر دو بخش نمایش را پوشش میدهد.
او خاطرنشان کرد: ترکیب و تعامل داشتن فرهنگها و زبانها با یکدیگر باعث اتفاقات بسیار خوبی میشود و روشن است که نقش هنر و ترانه در حفظ هویت ما بسیار اثرگذار است.
فکرآزاد در پایان گفت:از جمله دلایل حمایت من از ترانه، موسیقی و تئاتر در گیلان این است که هنر، در حفظ و ارتقای زبان و ثبت میراث معنوی بسیار تاثیرگذار است.
گفتنی است موسیقی نمایش «گیله لوی»در روزهای ۲۹ و ۳۰ مهرماه ساعت ۲۱ در تالار مرکزی رشت اجرا خواهد شد.