اختصاصی کلانشهر: یکی از تجربیات موفق طی سه سال گذشته با مشارکت اهالی،دهیاریها و فعالان محیط زیست، در بخش مدیریت پسماند گیلان در دو روستای سالکده و لسکوکلایه کیاشهر شهرستان آستانه اشرفیه اجرایی و مورد تحسین واقع شده است.
این طرح از سال ۱۳۹۹ در روستای سالکده بندر کیاشهر شهرستان آستانه اشرفیه آغاز شد و پس از آموزش، فرهنگ سازی و تفکیک از مبدا، توانست چهره روستا را از انباشت زباله به محیطی پاک و قابل کِشت تغییر دهد. در ادامه، روستای لسکوکلایه این شهر هم با الگو گرفتن از تجربه موفق سالکده، دستگاه مشابهی نصب و آماده بهره برداری کرد.
آغاز از سالکده؛ مسیر دشوار اما موفق
حسن نیک پی، مدیر اجرایی پروژه زباله سوز در روستای سالکده بندر کیاشهر، درباره روند اجرای این طرح به کلانشهر گفت: این پروژه از سال ۱۳۹۹ کلید خورد اما از نوروز ۱۴۰۰ وارد مرحله اجرایی شد. در ابتدا، هدف ما فقط جمع آوری زباله نبود؛ بلکه میخواستیم فرهنگ درست تفکیک و مدیریت پسماند را در میان مردم جا بیاندازیم. برای همین، آموزش را خانه به خانه شروع کردیم. مردم یاد گرفتند زبالههای تَر را جدا کنند و از زبالههای خشک ارزشمند مثل پلاستیک و شیشه درآمدزایی داشته باشند.
او ادامه داد: در ابتدا زبالههای غیرقابل بازیافت را به آستانه یا کیاشهر منتقل میکردیم، اما این کار هم هزینه بر بود و هم آلودگی ایجاد میکرد. سرانجام با همکاری مرحوم مهندس تدبیری، دستگاه زباله سوزی طراحی و ساخته شد که در اسفند ۱۴۰۰ نصب کردیم. پس از انجام آزمایشهای محیط زیستی و تایید دستگاه توسط اداره محیط زیست، توانستیم چرخه مدیریت پسماند روستا را تکمیل کنیم.
نیک پی با تاکید بر نقش مردم گفت: در این پروژه، هیچ کاری بدون همراهی مردم ممکن نبود. از آموزش گرفته تا تفکیک زباله، جمع آوری و حتی پرداخت هزینه نصب دستگاه، همه با مشارکت اهالی انجام شد. امروز سالکده یکی از معدود روستاهایی است که هیچ زبالهای در طبیعتش باقی نمیماند. دستگاه زباله سوز ما آلایندگی ندارد و نمونهای از مدیریت بومی و پایدار پسماند است.
صدای زنان روستا در مدیریت محیط زیست
لیلا پورموحدی، فعال محیط زیست و مدیرعامل شرکت تعاونی پسماندپرداز بوجاق بندر کیاشهر، هم با اشاره به تجربه سالکده به کلانشهر گفت: وقتی در سال ۱۴۰۰ به روستا آمدیم، بیش از چهار هزار مترمربع از زمینهای اطراف پوشیده از زباله بود. ارتفاع زبالهها به سه یا چهار متر میرسید و بوی نامطبوع در فضا پیچیده بود. از همان روز تصمیم گرفتیم آموزش را از خانوادهها شروع کنیم، به ویژه از بانوان روستا که نقش کلیدی در تفکیک زباله دارند.
پورموحدی افزود: در ابتدا بسیاری از مردم تصور میکردند این کار بینتیجه است. اما با برگزاری جلسات آموزشی، بازدید خانه به خانه و توضیح درباره فواید بازگشت زباله ی تَر به چرخه طبیعی، کم کم همه همراه شدند. زبالههای تَر به غذای دام و کود باغچه تبدیل شد و زبالههای خشک در اختیار تعاونی برای بازیافت قرار گرفت. طی چند ماه، چهره روستا تغییر کرد و محل دفن زباله سابق، حالا به زمینی تبدیل شده که اهالی در آن برنج، ذرت و خیار میکارند.
او ادامه داد: این پروژه فقط فنی نبود، یک حرکت فرهنگی بود. ما عادت چند ده ساله ی مردم را تغییر دادیم. روزی که ۲۷ مخزن زباله عمومی را از سطح روستا جمع آوری کردیم، برخی اهالی نگران بودند، اما امروز همان افراد از نبود زباله در کوچهها خوشحالاند. این تجربه ثابت کرد که با صبر، آموزش و اعتماد به مردم میتوان رفتار زیست محیطی را تغییر داد.
پورموحدی همچنین درباره گسترش طرح گفت: مدل سالکده به لسکوکلایه آستانه هم منتقل شد و بانوان فعال آنجا همان مسیر را ادامه دادند.
این فعال محیط زیست در پایان گفت: محیط زیست استان گیلان نیز با پایش مستمر دستگاه و صدور مجوز استقرار، به ما کمک کرد تا این طرح به الگویی پایدار برای دیگر روستاها تبدیل شود
الگوگیری موفق در لسکوکلایه
پیام آرام بن، دهیار روستای لسکوکلایه آستانه اشرفیه هم، با بیان اینکه محل فعلی دستگاه پیشتر محل دفن زباله بود، به کلانشهر گفت: ما از سال ۱۳۸۱ زبالههای روستا را در این مکان تخلیه میکردیم. بعد از حدود ۱۵ سال، منطقه به تپهای از زباله تبدیل شد و مشکلات بهداشتی فراوانی داشت. با همراهی بزرگان روستا و مشورت با کارشناسان محیط زیست، تصمیم گرفتیم مسیر جدیدی را پیش بگیریم؛ تفکیک از مبدا و استفاده از دستگاه زباله سوز کوچک.
او افزود: در سال ۱۴۰۰ با همکاری شرکت تعاونی پسماندپرداز و آقای نیک پی، آموزشها آغاز شد. سطلهای زباله عمومی جمع آوری و زبالههای خشک از در منازل خریداری شد. بانوان روستا نقش پررنگی در این فرایند داشتند. بیش از ۴۵۰ نفر از اهالی در این طرح مشارکت کردند و ۷۰ تا ۸۰ درصد هزینه خرید دستگاه را خود مردم پرداختند.
دهیار روستای لسکوکلایه ادامه داد: اکنون هیچ زبالهای در معابر یا اطراف روستا باقی نمیماند. مردم با آگاهی و حس مسئولیت، زبالههای تَر را در زمینهای خود مدیریت میکنند. این همکاری باعث شد در مردادماه امسال با حضور استاندار گیلان، مجوز نصب دستگاه صادر شود و مجوز بهره برداری نیز در روزهای آینده نهایی خواهد شد. او تاکید کرد که در حال حاضر لسکوکلایه به یکی از تمیزترین روستاهای استان تبدیل شده است.
الگویی برای آینده سبز گیلان
به گفته کارشناسان محیط زیست، تجربه موفق سالکده و لسکوکلایه میتواند الگویی مؤثر برای دیگر مناطق روستایی کشور باشد؛ الگویی که نشان میدهد با آموزش، اعتماد به مردم و استفاده از فناوریهای ساده و کم هزینه، میتوان یکی از بزرگترین چالشهای زیست محیطی کشور یعنی مدیریت پسماند را به فرصتی برای توسعه پایدار تبدیل کرد.
با توجه به وضعیت بحرانی زباله در روستاهای گیلان به نظر میرسد اداره کل محیط زیست استان گیلان و دیگر ارگانهای مرتبط، زمینه گسترش و اجرای این مدل را به دیگر روستاهای ساحلی و جلگهای گیلان فراهم کنند.