کلانشهر: استان گیلان همواره به عنوان پربارشترین منطقه ایران شناخته میشود، اما گیلان هم از کم آبی بیگزند نمانده است تا آنجا که این روزها در برخی تحلیلها با چالشهای جدی در نحوه مدیریت منابع آبی معرفی شده است. قصد داریم با نگاهی تخصصی -تحقیقی به موضوع آب در استان گیلان بپردازیم. میزان مصرف آب در استان گیلان براساس سند بالادستی سازگاری با کم آبی حدود3300 میلیون مترمکعب است که 3000 میلیون مترمکعب از آب سطحی و 300 میلیون مترمکعب آن از آب زیرزمینی تامین میگردد.مصارف هدف آب استان به میزان2950 میلیون متر در بخش کشاورزی (از این میزان حدود 1670 میلیون مترمکعب تحت شبکه سفیدرود)، 300 میلیون مترمکعب تامین آب شرب و 50 میلیون مترمکعب برای صنعت میباشد.
سد سفیدرود نباشد برنجکاری گیلان به کُما میرود
سد سفیدرود واقع در شهرستان رودبار اصلیترین منبع تامین آب اراضی کشاورزی استان است. ظرفیت آبگیری مخزن این سد حدود یک میلیارد مترمکعب میباشد. آورد حوضه سد سفیدرود تا دو دهه پیش به نحوی بود که اراضی کشاورزی گیلان به صورت یکنواخت و بدون نیاز به نوبت بندی تا پایان فصل زراعی آبیاری میگردید، اما احداث ۱۱ سد مخزنی جدید در رودخانههای قزل اوزن و شاهرود روی شاخههای اصلی تامین کننده آب سد سفیدرود، شرایط را تحت تاثیر قرار داد. هر یک از این سدها برای خود حق آبهای تعریف کردند و آورد پایدار رودخانههای منتهی به سد سفیدرود را با چالش مواجه ساختند. در این میان،یک مشکل اساسی دیگر نیز خودنمایی میکند: بارشهای فراوان در داخل گیلان غالبا در فصول غیر زراعی رخ میدهد و سد مخزنی خاصی برای ذخیره این آبهای سطحی وجود ندارد که معادله مدیریت منابع آب استان را تحت الشعاع قرار داده است.
از طرفی دیگر حتی اگر چنین سدهایی در برخی مناطقی که خاستگاه استقرار سد مخزنی وجود داشته باشد احداث شوند، به لحاظ جانمایی قادر نخواهند بود مانند سد سفیدرود اراضی استان علی الخصوص اراضی شالیزاری دشت مرکزی گیلان را تامین آب نمایند (حداقل نیاز کشاورزی شبکه سفیدرود از محل سد سفیدرود 1400 میلیون مترمکعب است که در سالیان اخیر این میزان به حدود 1000 میلیون مترمکعب کاهش یافته است).
اما داستان به همین جا ختم نمیشود. در مسیر رفع این چالش، از سال ۱۳۹۶، مطالعاتی برای اجرای طرح نوبت بندی نوین آب، بدون آسیب به کشاورزان آغاز گردید.
پس از ماهها بررسی علمی و فنی، تصمیم بر آن شد که آب سد به صورت دورههای هشت روزه وصل و چهار روزه قطع، از شبکه سفیدرود دراختیار کشاورزان قرار گیرد. نتایج مطالعات نشان داد که زمینهای برنج کاری پس از غرقاب سازی، با چهار روز قطع آب و با بازگشت مجدد، هیچ آسیبی به محصول شان وارد نمیشود. این یافته، پایهای علمی برای مدیریت جدید آب در گیلان شد.همچنین، تشکیل جلسات منظم کمیته منابع و مصارف با حضور سازمان جهاد کشاورزی و هواشناسی، به شناسایی دقیق نیاز آبی برنج و زمان بندی بارندگیها کمک شایانی کرد.