اختصاصی کلانشهر: نیما فریدمجتهدی (دکتری آب و هواشناسی)-سمانه نگاه (دکتری هواشناسی)-آبان پُربارشترین ماه جلگه گیلان است و فصل موجهای بارش برف در کوهستان. امسال حداقل بر مبنای اطلاعات ثبت شده ماهوارهای و ایستگاههای هواشناسی،خشکترین سال طی ۳۰ سال اخیر بوده است. هرچند شاید بتوان آن را به عدد نیم قرن هم تعمیم داد. البته حداقل در اقلیم گیلان این پایان راه نیست و امیدها به احتمال وقوع موجهای بارشی تامین کننده کاستیها خواهد بود.ام آماری مهم در این میان وجود دارد، چقدر آینده را میشناسیم و چقدر علم میتواند پاسخگوی ما باشد؟ علم تاکنون در زمینه گرمایش جهانی، تغییر اقلیم و اثرات سهمگین آنها، سربلند بوده است و ابعاد و اثراتی را که میتوانست ما را متاثر کند؛ به درستی پیش بینی کرده است. نوسانها و ناهنجاریهای دمایی-بارشی، افزایش فراوانی موجهای گرمایی، افزایش شدت و دوام موجهای گرمایی، افزایش فراوانی و شدت تغییر رفتار مخاطرههای طبیعی، افزایش فراوانی خشکی و خشک سالیها، شدت و مدت و شدت آنها، کاهش بارش برف و یخبندان و...
اما همان علم، هشدارهای مختلفی و در سناریوهای خوشبینانه و بدبینانه در مورد انتشار گازهای گلخانه هایی و اثرات آن داده است و بشر اتفاقاً مسیر سناریوی بدبینانه را ادامه داده است و ادامه رفتارهای نامطلوب را انتخاب کرده است. سوالی که پیش میآید در همین سناریوی است! اما آیا در همین سناریورهای بدبینانه، ناشناخته هایی در رفتارهای اقلیمی میتوان ابعادی فاجعهتر از آن چیزی که تصور میرفت را فراهم کند؟ پاسخ برای این سوال بسیار مشکل است. فعلاً تنها میتوانیم دلخوش به این باشیم که پیش بینیهای دانشمندان پیرامون اتفاقات پیش رو همان باشد که انتظار میرود. با این حال خشک سالی مستمر ماه آبان جلگه گیلان که پُربارشترین ماه گیلان را نشانه رفته است زنگهای چندین باره هشدارهای است که برای تغییر اقلیم باید کاری کرد، مقابله به کنار، نحوه مواجهه را باید اصلاح کرد. سازگاری، تاب آوری و کاهش اثرات. نه تعارفهای علمی بلکه راهکارهای عملی برای ادامه زیست. دست کم گرفتن تغییر اقلیم در درازنای تاریخ هزینههای سنگینی به همراه داشته است.
وضعیت سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ تا پایان آبان ماه ۱۴۰۴
در سال آبی جاری از ابتدای مهر تاکنون در استان گیلان ۱۱۷/۱ میلی متر بارش باریده است این میزان کاهشی برابر با ۶۴ درصد نسبت به سال گذشته و ۶۰ درصد نسبت به بلندمدت نشان میدهد. بیشترین کاهش بارش در استان مربوط به ایستگاه منجیل است.
در جلگه گیلان، میزان کاهش بارش تا ۶۰ درصد رسیده است. میزان کاهش بارش در ایستگاههای کوهستانی به رقم قابلِ توجه ۸۵ درصد رسیده است. میزان کاهش بارش در جلگه غربی ۴۹ درصد، در جگله مرکزی ۵۴ درصد و در جلگه شرقی برابر با ۶۹ درصد است.
آبان ماه امسال بیشترین کاهش بارش را به خود اختصاص داده است و یکی از خشکترین آبان ماههای استان در طی ۳۰ سال اخیر بوده است.
میزان کاهش بارش آبان ماه امسال، نسبت به سال قبل ۸۹ درصد و نسبت به بلندمدت ۸۵ درصد بوده است. میزان کاهش بارش در جلگه مرکزی گیلان به عدد ۸۷ درصد رسیده است.
مقایسه آبان سال جاری با دوره آماری
مقایسه ناهنجاریهای بارش در ماه آبان در ایستگاههای دارای آمار بلندمدت نشان از گذراندن یکی از خشکترین آبانهای تاریخ ۵۰ ساله گیلان هستیم. هرچند در ایستگاه رشت کاهش بارش در سال ۱۳۹۶ با رقم ۹۱ درصد رتبه اول خشکی را به خود اختصاص داده است. آبان امسال بارش رشت با ۸۷ درصد کاهش رتبه دوم را به خود اختصاص داده است. نکته مهم در این میان نزدیکی زمانی این دو رخداد است که نشان از افزایش ماههای خیلی خشک در یک دهه اخیر میدهد. ایستگاه آستارا نیز با رکورد زنی در ۳۰ سال اخیر، رکورد کاهش بارش خود را در شکست.
میزان کاهش بارش ایستگاه آستارا ۷۹ درصد بوده است که نسبت به رتبه قبلی خود فاصلهای ده درصدی در سال ۱۴۰۲ داشته است.
ایستگاه منجیل به عنوان نماینده آب وهوایی داخل فلات ایرانی استان گیلان، در جنوب، که متاثر از ویژگیهای اقلیمی فلات ایران است بیشترین کاهش بارش را در میان ایستگاههای استان گیلان داشته است. کاهش ۱۰۰ درصدی!
در جلگه شرقی گیلان، ایستگاه لاهیجان هم رکورد کاهش بارش خود را شکست. این ایستگاه با کاهش بارش ۹۰ درصدی یکی از خشکترین آبانهای خود را تجربه کرد..jpg "undefined")
در پایان ایستگاه بندرانزلی، دریاییترین ایستگاه استان گیلان و پُربارشترین ایستگاه و شهر در ایران در پربارشترین ماه خود، شاهد کاهش بارش ۸۷ درصدی بود و رکورد خود را شکست.
درصد تغییرات بارش ایستگاههای دارای آمار بلندمدت استان گیلان
آبان ماه به تنهایی در اکثر ایستگاههای گیلان، بارشی حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد بارش سالانه را کسب میکند ولی امسال در همین ماه، مقدار چشمگیری ازسهم آبان ماه در بارش سال، محقق نشده است.
نگاهی به شرایط کلی بارش کشور هم نشان میدهد استان گیلان از ابتدای سال آبی (اول مهرماه) تا پایان آبان، بیشترین مقدار کاهش بارش را در میان استانهای کشور در مقایسه با مدت مشابه بلندمدت تجربه کرده است. در واقع گیلان با کمبود بارش پهنهای ۱۶۵ میلی متری در این بازه زمانی، رتبه اول مقدار عددی کمبود بارش را در مقایسه با شرایط بلندمدت در میان ۳۱ استان کشور کسب کرده است که سهم عمده این کمبود، مربوط به خشکی آبان ماه است.
این وضعیت در مناطق کوهستانی گیلان، بغرنجتر است و بین ۹۰ تا ۱۰۰ درصد کاهش بارش در کوهستانهای ایران اتفاق افتاده است.
پوشش بیبرفی کوهستانهای گیلان نیز موید خشکی کم سابقه امسال در استان است.
قابل ذکر است میزان بارش پهنهای ایران طی آبان امسال فقط ۲.۳ میلی متر بوده است که در مقایسه یا شرایط میانگین بلندمدت در همین بازه، ۸۹ درصد کاهش بارش داشته است.
در گیلان با اقلیم خاص خود، هنوز ماههای پُربارش زیادی مانده است که به آن امید داشته باشیم. نتایج پژوهشها در گیلان نشان میدهد که تغییر اقلیم در گیلان اثر خود را در بارش، عمدتاً نه بر میزان آن، بلکه بر رفتارهای ناهنجار آن، گذاشته است بنابراین احتمال وجود دارد که ناهنجاری منفی شاخصی که طی آبان ماه امسال به وقوع پیوسته، بتواند توسط بارشهای مناسبی در ماهها و فصل پیش رو جبران شود. اما این اتفاق تا اینجا هم تبعات خود را به جای گذاشته است؛ چرا که خشکی شدید، علاوه بر اثرات منفی عمیق بر منابع آبی و تداوم پایداری هوا، افزایش استعداد آتش سوزی را که یکی از اولین اثرات این ناهنجاریهای منفی است؛ افزایش میدهد؛ معضلی که در گام نخست حیات جنگلهای هیرکانی را با مخاطره مواجه میکند.