کلانشهر: دکتر حسین افشین امروز در حاشیه نمایشگاه هفته پژوهش، فناوری و فن بازار در جمع خبرنگاران، با تأکید بر لزوم شناسایی نخبگان از سنین پایین، گفت: اصل پژوهش بر نیروی انسانی و به ویژه نیروی انسانی نخبه است و اگر به این سرمایه توجه نشود، هیچ زیرساختی کارآمد نخواهد بود.
وی با اشاره به چالشهای نگاهداشت نخبگان در کشور، اظهار کرد: برای حفظ نخبگان مجموعهای از عوامل اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و زیرساختی دخیل است و این موضوع تنها با همکاری همه ارکان دولت محقق میشود.
معاون علمی رئیس جمهور با تفکیک «مهاجرت نخبگان» از «تجربه اندوزی و بازگشت»، تصریح کرد: رفتن نخبگان برای کسب تجربه جهانی فی نفسه منفی نیست، مساله اصلی نرخ بازگشت است. در حالی که متوسط جهانی بازگشت نخبگان حدود ۷ درصد است، این رقم در ایران تنها یک درصد است که عدد نگران کنندهای محسوب میشود.
افشین ادامه داد: یکی از دلایل اصلی این موضوع، نبود بازار کار متناسب با سطح تجربه و تخصص نخبگان بازگشته است. اگر فناوری و صنعت کشور هم سطح با دانش و تجربه این افراد رشد نکند، طبیعی است که امکان جذب آنها فراهم نشود و مهاجرت نخبگان به صورت خودکار ادامه پیدا کند.
وی افزود: توسعه فناوریهای نوین در کشور یک الزام زیرساختی است. در کنار آن، وجود قوانین زائد و سیاست گذاریهای نامتناسب، مانند تعیین سقف حقوق بدون در نظر گرفتن شرایط نخبگان، موجب خروج آنها به کشورهای منطقه میشود. سیاستگذاری در حوزه نخبگان باید واقع بینانه و رقابتی باشد.
معاون علمی رئیس جمهور با اشاره به مؤلفههای اجتماعی و سیاسی مؤثر در این حوزه، گفت: نخبگان باید احساس رضایت و آرامش اجتماعی داشته باشند. این مسئله نیازمند برنامه ریزی جدی در سطح حاکمیت است و با شعار محقق نمیشود. نگاهداشت نخبگان فرآیندی زمان بر است و ممکن است ۱۰ سال زمان ببرد تا به نتیجه برسد.
افشین با تأکید بر اهمیت شناسایی استعدادها از دوران کودکی، اظهار کرد: اگر بخواهیم کشور از ظرفیت نخبگان خالی نشود، باید شناسایی را از مدرسه آغاز کنیم. به همین دلیل از خانوادهها و دانش آموزان دعوت کردیم از نمایشگاه بازدید کنند؛ چراکه دیدن، مقدمه باور و انگیزه است.
وی افزود: نخبگی محدود به ریاضی و فیزیک نیست؛ نخبگی در هنر، ادبیات، فرهنگ، سیاست، علوم انسانی، مهندسی و علوم پزشکی نیز وجود دارد. هر دانش آموز استعدادی دارد و وظیفه ما شناسایی و هدایت این استعدادهاست.
معاون علمی رئیس جمهور با اشاره به تأکید رئیس جمهور بر نقش مدارس در آینده کشور، گفت: آینده ایران در مدارس ساخته میشود و به همین دلیل بستههای حمایتی متعددی برای نخبگان طراحی شده است؛ از جمله حمایتهای آموزشی، پژوهشی، طرح احمدی روشن و سایر طرحهای حمایتی که با هدف کاهش فشار از دوش نخبگان اجرا میشود.
افشین خاطرنشان کرد: اگرچه ممکن است میزان این حمایتها از نظر عددی بزرگ نباشد، اما پیام روشنی دارد؛ اینکه حاکمیت به نخبگان اهمیت میدهد و در حد توان از آنها حمایت میکند.
وی با تأکید بر لزوم حفظ شأن نخبگان، گفت: حمایت صرفاً مالی نیست. استفاده از نظر نخبگان در تصمیم سازیها، مشارکت دادن آنها در مدیریت کشور و توجه به جایگاه اجتماعی شان، بخش مهمی از فرآیند نخبه پروری است؛ فرآیندی که در نهایت به بازگشت نخبگان و تربیت نسلهای بعدی منجر خواهد شد.
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان رئیس جمهور با تأکید بر ضرورت شکل گیری چرخه کامل نخبگانی در کشور، گفت: در بنیاد ملی نخبگان به دنبال ایجاد چرخهای هستیم که همه سنین را دربر بگیرد؛ از کودکی تا پایان عمر. حتی فردی که در سالهای پایانی زندگی خود قرار دارد، میتواند در تربیت و پرورش نخبگان جدید نقش آفرینی کند.
افشین افزود: درباره این موضوع باید بیشتر صحبت و مهمتر از آن، بیشتر عمل شود. تولید نخبه و نگاهداشت نخبه دو مقوله کاملاً متفاوتند و هرکدام سیاستها و الزامات خاص خود را دارند.
وی با اشاره به نقش سرمایه گذاری در فناوریهای نوین، تصریح کرد: کشور باید به صورت جدی روی فناوریهای جدید سرمایه گذاری کند. نمونه آن همین نمایشگاه هفته پژوهش است که کمک میکند فناوریها دیده شوند و جوانان بتوانند آینده را لمس کنند. اگر این هم زمانی و هم سطحی میان توان جوانان و سطح فناوری کشور ایجاد نشود، اتصال شکل نمیگیرد.
معاون علمی رئیس جمهور با اشاره به ویژگیهای نسل جدید گفت: نسل «زد» و «آلفا» نسلی بسیار باهوش و سرشار از اطلاعات است. حجم دانشی که این نسل در زمان کوتاه کسب میکند، با نسلهای گذشته قابل مقایسه نیست. امروز کودکان در سنین پایین توانایی کار با فناوری هایی را دارند که پیشتر تصور آن هم دشوار بود.
افشین ادامه داد: برای چنین نسلی باید در لحظه تصمیم گرفت. سیاست گذاری برای نسل باهوش نیازمند سیستمهای منعطف است. اگر در برابر تغییر مقاومت کنیم، فرصتها را از دست میدهیم و فقط با تهدیدها مواجه خواهیم شد.
وی با تأکید بر لزوم پذیرش تغییر در همه حوزهها، گفت: همان طور که باید از صنعت سنتی فاصله بگیریم و به سمت صنعت مدرن حرکت کنیم، این نگاه باید در حوزههای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی نیز وجود داشته باشد. بدون پذیرش تغییر، امکان نگهداشت نخبگان وجود ندارد.
معاون علمی رئیس جمهور در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع صادرات محصولات دانش بنیان اشاره کرد و گفت: مقایسه صرف صادرات محصولات دانش بنیان مسیر درستی برای ارزیابی اثرگذاری آنها نیست. کل صادرات محصولات دانش بنیان کشور حدود ۶۰۰ میلیون دلار است و مجموع سفارشهای صادراتی شرکتهای دانش بنیان به حدود ۲.۵ میلیارد دلار میرسد.
افشین تأکید کرد: نکته مهمتر، نقش شرکتهای دانش بنیان در کاهش ارزبری است. بسیاری از محصولاتی که امروز در داخل تولید میشوند، در صورت نبود شرکتهای دانش بنیان باید وارد میشدند.
وی با ذکر مثالی در حوزه سلامت، گفت: در حال حاضر واردات دارو و تجهیزات پزشکی کشور حدود ۲.۵ میلیارد دلار است، اما اگر شرکتهای دانش بنیان در این حوزه فعال نبودند، رقم واردات به ۱۷ تا ۱۸ میلیارد دلار میرسید. این تفاوت، ارزش افزوده واقعی شرکتهای دانش بنیان برای اقتصاد کشور است.