کلانشهر: یافتههای تحقیقات گذشته نشان میدهد، استرس میتواند نقش کلیدی در ظهور علائم افسردگی داشته باشد، اما فرآیندهای بیولوژیکی که از طریق آنها ممکن است خطر افسردگی را افزایش دهد، هنوز به خوبی درک نشده است.
محققان دانشگاه پزشکی «ونژو»، دانشگاه پزشکی «کپیتال» و سایر موسسات چین به تازگی تحقیقی را انجام دادهاند. آنان فرآیندهای بیولوژیکی را که میتوانند استرس را به شروع افسردگی مرتبط کنند، بررسی کردند. نتایج نشان میدهد، استرس بر سطح ماده شیمیایی به نام فرمالدئید که بر قسمتهای خاصی از مغز تاثیر میگذارد و به نوبه خود میتواند عملکرد طبیعی آنها را مختل و در ظهور افسردگی مشارکت کند، موثر است.
تولید فرمالدئید در مغز
نتایج تحقیقات گذشته نشان دادند، سطوح بالای استرس، خطر ابتلا به افسردگی، به ویژه شدیدترین و مداومترین نوع افسردگی که به عنوان «اختلال افسردگی اساسی» یا «افسردگی ماژور» شناخته میشود را افزایش میدهد. بسیاری از بیماران مبتلا به «افسردگی ماژور» همچنین آسیب به هیپوکامپ را در پی دارد، هیپوکامپ ناحیهای از مغز است که با حافظه و تنظیم احساسات ارتباط دارد و کمبود مواد شیمیایی حیاتی به نام مونوآمینها را نشان میدهد.
مونوآمینها شامل سروتونین است که خلق وخوی، خواب، هضم و کنترل تکانه را تنظیم میکند. دوپامین در انگیزه، پاداش و توجه نقش دارد و ملاتونین، تنظیم کننده اصلی الگوهای خواب هستند. بنابراین، کاهش این انتقال دهندههای عصبی میتواند اختلالات خلق وخوی، خواب، اشتها و انگیزه مرتبط با افسردگی را توضیح دهد.
یکی دیگر از مواد شیمیایی که میتواند در بروز علائم افسردگی نقش داشته باشد، فرمالدئید است، ماده شیمیایی کوچک و بسیار واکنش پذیر که به طور طبیعی به عنوان محصول جانبی فرآیندهای متابولیک تولید میشود. نکته قابل توجه این است که این ماده شیمیایی زمانی تولید میشود که بدن دی انای، ارانای و پروتئینهای هیستون را تجزیه میکند.
نتایج تحقیقات قبلی نشان داده است که قرار گرفتن طولانی مدت در معرض فرمالدئید تولید شده در محیط میتواند موجب علائم افسردگی شود، با این حال، اثرات احتمالی فرمالدئید تولید شده در بدن هنوز مشخص نشده است. این گروه تحقیقاتی برای پر کردن شکاف تحقیقات گذشته، به طور خاص بر تاثیر احتمالی فرمالدئید تولید شده در پاسخ به استرس تمرکز کردند.
ییکینگ وو، یونگه تانگ و همکارانشان اظهار کردند: به طرز شگفت آوری، تجویز فرمالدئید موجب علائم افسردگی در حیوانات و انسانها میشود، هرچند مشخص نیست که آیا فرمالدئید درون زا عامل افسردگی است یا خیر اما معتقدیم فرمالدئید مشتق از استرس موجب شروع افسردگی میشود.
فرمالدئید تولید شده در داخل بدن میتواند تنظیم خلق وخوی را مختل کند
وو، تانگ و همکارانشان به عنوان بخشی از تحقیق خود، از کاوشگرهای شیمیایی بسیار حساس برای اندازه گیری سطح فرمالدئید در بدن موشها و انسانهای تحت استرس استفاده کردند. کاوشگرهایی که آنان استفاده کردند در اصل مولکول هایی هستند که میتوانند برای تشخیص و اندازه گیری وجود مواد شیمیایی هدف (در این مورد فرمالدئید) مورد استفاده قرار گیرند، زیرا آنها هنگام تعامل با این مواد شیمیایی، نور ساطع میکنند.
به گفته محققان، تزریق زودگذر و تزریق مزمن فرمالدئید برای تقلید رفتارهای افسردگی در موشهای تحت استرس خفیف غیرقابل پیش بینی مزمن استفاده شد. تکنیک «گیره-وصله»، تخلیه الکتریکی را در ناحیه CA۱ هیپوکامپ مهار شده توسط فرمالدئید ثبت کرد، در حالی که طیف سنجی جرمی و اسپکتروفتومتری (طیف نور سنجی جهت اندازه گیری شدت طول موجهای مختلف نور)، مونوآمین غیرفعال شده توسط فرمالدئید را بررسی کردند.
لازم به ذکر است تکنیک گیره-وصله (patch-clamp) متصل به سلول، از یک میکروپیپت متصل به غشای سلولی استفاده میکند تا امکان ثبت از یک کانال یونی واحد فراهم شود.
محققان فعالیت الکتریکی در هیپوکامپ و همچنین سطح سروتونین، دوپامین و ملاتونین را در مغز موشها ثبت کردند، سپس اسکنهای تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (ام آرآی) را که مغز بیماران نوجوان مبتلا به افسردگی ماژور را نشان میداد، تجزیه وتحلیل کردند.
محققان خون بیماران افسرده را تجزیه وتحلیل و سعی کردند مشخص کنند که آیا سطح فرمالدئید در خون آنان با شدت علائم این افراد مرتبط است یا خیر. آنان این ارتباط را با استفاده از ابزارهای محاسباتی طراحی شده برای تجزیه وتحلیل دادههای بیولوژیکی، بیشتر بررسی کردند.
در نهایت، گروه تحقیقاتی دادههای متابولومیکس را از مجموعه داده تحقیقاتی در دسترس عموم به نام «مندا» (دایره المعارف متابولومیکس برای افسردگی و اضطراب) تجزیه وتحلیل کرد. این اطلاعات مربوط به وجود مواد شیمیایی خاص در بدن افرادی است که افسردگی و اضطراب را تجربه میکنند.
تجزیه وتحلیلهای انجام شده توسط وو، تانگ و همکارانشان نتایج جالبی به همراه داشت که نشان میدهد، استرس حاد و مزمن میتواند تولید فرمالدئید را در نورونهای هیپوکامپ افزایش دهد. مشخص شد که این افزایش فرمالدئید با غیرفعال شدن سروتونین، دوپامین و ملاتونین و همچنین ظهور رفتارهای شبه افسردگی در موشها مرتبط است.
محققان اظهار کردند: نتایج تحقیقات ما نشان داد که در مدلهای سلولی و موشی، اسید گلوتامیک و استرس حاد و مزمن موجب تولید فرمالدئید در نورونهای ناحیه CA۱ هیپوکامپ میشوند. فرمالدئید بیش از حد به دلیل تجمع فرمالدئید و کاهش سطح سروتونین، دوپامین و ملاتونین در فضای خارج سلولی، رفتارهای افسردگی را القا میکند. به ویژه، فرمالدئید بیش از حد این مونوآمینها را غیرفعال میکند، به ساختار ناحیه CA۱ هیپوکامپ آسیب میرساند و تحریک پذیری عصبی را کاهش میدهد.
پیامدهای بالینی احتمالی
پژوهش اخیر، اطلاعات جدیدی در مورد فرآیندهای نوروبیولوژیکی ارائه میدهد که از طریق آنها سطوح بالاتر استرس میتواند موجب شروع علائم افسردگی شود. این تحقیق به ویژه اثراتی را برجسته میکند که تولید بیش از حد فرمالدئید ناشی از استرس میتواند بر مغز و شیمی بدن موشها و انسانها داشته باشد.
محققان افزودند: نکته قابل توجه این است که بیماران نوجوان مبتلا به اختلال افسردگی اساسی آتروفی در ناحیه CA۱ هیپوکامپ و کمبود مونوآمین را نشان دادند و سطح فرمالدئید خون، شدت افسردگی را پیش بینی میکرد. این یافتهها نشان میدهد که فرمالدئید ناشی از استرس با غیرفعال کردن مونوآمینها و اختلال درناحیه CA۱ هیپوکامپ، به عنوان عامل مهم افسردگی عمل میکند.
به نقل از مدیکال اکسپرس، در آینده، نتایج جمع آوری شده توسط این محققان میتواند به توسعه ابزارهای تشخیصی یا درمانهای جدید برای افسردگی کمک کند که برای محدود کردن تولید فرمالدئید در بدن و اثرات کلی آن بر مغز طراحی شدهاند. علاوه بر این، آنها میتوانند راه را برای تحقیقات بیشتر در مورد بررسی ارتباط بین فرمالدئید و افسردگی هموار کنند.
نتایج این تحقیق در مجله «روانپزشکی مولکولی» (Molecular Psychiatry) منتشر شده است.