کلانشهر: قانون مبارزه با پولشویی اواخر سال ۱۳۸۶ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و به وزیر امور اقتصادی و دارایی ابلاغ شد. در ماده ۴ این قانون مقرر شد که به منظور هماهنگ کردن دستگاههای ذی ربط در امر جمع آوری، پردازش و تحلیل اخبار، اسناد و مدارک، اطلاعات و گزارشهای واصله، تهیه سیستمهای اطلاعاتی هوشمند، شناسایی معاملات مشکوک و به منظور مقابله با جرم پولشویی، شورای عالی مبارزه با پولشویی به ریاست و مسئولیت وزیر امور اقتصادی و دارایی و با عضویت وزرای بازرگانی، اطلاعات، کشور و رئیس بانک مرکزی تشکیل شود.
متعاقباً نخستین جلسه شورای عالی مبارزه با پولشویی فروردین ۱۳۸۷ به ریاست وزیر وقت امور اقتصادی و دارایی تشکیل شد و در آن ساختار موقت دبیرخانه شورای عالی مبارزه با پولشویی و شرح وظایف آن به تصویب رسید. در سوم مهر ۱۳۹۷ نیز به دنبال اصلاح قانون مبارزه با پولشویی، اعضای جدیدی به شورای عالی مبارزه با پولشویی اضافه شدند و تغییراتی هم در شرح وظایف آن به وجود آمد. با تصویب قانون تشکیل مرکز اطلاعات مالی ایران، مسئولیت دبیرخانه شورا به رئیس این مرکز محول شد.
شورای عالی مبارزه با پولشویی ۱۵ نفر عضو دارد و ریاست این شورا برعهده وزیر امور اقتصادی و دارایی است. دیگر اعضای آن عبارتند از وزیر صنعت، معدن و تجارت، وزیر اطلاعات، وزیر کشور، وزیر دادگستری، وزیر امور خارجه، نماینده رئیس قوه قضاییه، دادستان کل کشور، رئیس سازمان بازرسی کل کشور، رئیس سازمان اطلاعات سپاه، رئیس کل بانک مرکزی و سه نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی به عنوان ناظر به پیشنهاد کمیسیونهای اقتصادی، شوراها و امور داخلی کشور و قضایی و حقوقی و تصویب مجلس.
- پولشویی:
تحصیل تملک نگهداری یا استفاده از عواید حاصل از ارتکاب جرائم با علم به منشأ مجرمانه آن.
تبدیل، مبادله یا انتقال عوایدی به منظور پنهان یا کتمان کردن منشأ مجرمانه آن با علم به اینکه به طور مستقیم یا غیرمستقیم از ارتکاب جرم به دست آمده یا کمک به مرتکب جرم منشأ به نحوی که وی مشمول آثار و تبعات قانونی ارتکاب آن جرم نشود.
پنهان یا کتمان کردن منشأ منبع محل، نقل و انتقال، جابه جایی یا مالکیت عوایدی که به طور مستقیم یا غیرمستقیم در نتیجه جرم تحصیل شده باشد.
- جرم منشأ:
هر فعل یا ترک فعلی است که مطابق قانون برای آن مجازات تعیین شده باشد. از منظر قانون مبارزه با پولشویی تخلفات مذکور در قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز با اصلاحات بعدی جرم منشأ محسوب میشود. جرایم منشأ وجوه غیرقانونی ایجاد میکنند و میتوانند در جرایم مالی مانند پولشویی و تأمین مالی تروریسم مورد استفاده قرار گیرند.
- اموال:
هر نوع دارایی، وجوه یا منابع اقتصادی اعم از مادی یا غیرمادی، محسوس یا غیر محسوس، منقول یا غیرمنقول، نقد یا غیرنقد، مشروع یا غیر مشروع و هر نوع منفعت یا امتیاز مالی یا وجوه اعم از نقد و غیرنقد همچنین کلیه اسناد قانونی مبین حق اعم از کاغذی یا الکترونیکی نظیر اسناد تجاری، سهام، یا اوراق بهادار.
- وجوه نقد:
هرگونه مسکوک و اسکناس و انواع چک هایی که نقل وانتقال آنها مستند نشده و غیرقابلِ ردیابی باشد؛ از قبیل چکهای عادی در وجه حامل و سایر چک هایی که دارنده آن غیر از ذی نفع اولیه باشد (مانند چکهای پشت نویسی شده توسط اشخاص ثالث، انواع چک پول و چک مسافرتی) و کارتهای پرداخت بینام و موارد مشابه. وجوه نقد شامل وجوه نقد ریالی و ارزی است.
- عواید حاصل از جرم:
هر مالی که به طور مستقیم یا غیرمستقیم از جرم منشأ به دست آید از قبیل مالی که از جرایم اقتصادی و جرم تأمین مالی تروریسم حاصل میشود. همچنین مال موضوع جرم یا مالی که از ارتکاب جرم به دست آمده است.
- اشخاص مشمول:
اشخاص مذکور در مواد (۵) و (۶) قانون اصلاح قانون مبارزه با پولشویی که شامل کلیه صاحبان مشاغل غیرمالی و مؤسسات غیرانتفاعی همچنین اشخاص حقیقی و حقوقی ازجمله بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، بانکها، مؤسسات مالی و اعتباری، بیمهها، بیمه مرکزی، صندوقهای قرض الحسنه، بنیادها و مؤسسات خیریه، شهرداریها، صندوقهای بازنشستگی، نهادهای عمومی غیردولتی، تعاونیهای اعتباری، صرافیها، بازار سرمایه، بورسهای اوراق بهادار و سایر بورسها، شرکتهای کارگزاری، صندوقها و شرکتهای سرمایه گذاری همچنین مؤسساتی از قبیل شرکت ملی نفت ایران، سازمان گسترش و نوسازی ایران و غیره که مکلفند آئین نامههای اجرایی هیئت وزیران در ارتباط با قانون مبارزه با پولشویی و قانون مبارزه با تأمین مالی تروریسم را اجرا کنند.
همچنین گمرک جمهوری اسلامی ایران، سازمان امور مالیاتی کشور، سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، دفاتر اسناد رسمی، وکلای دادگستری، حسابرسان، حسابداران، کارشناسان رسمی دادگستری و بازرسان قانونی نیز جزء اشخاص مشمول محسوب میشوند.
- واحد مبارزه با پولشویی:
واحد مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم متولی امر مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم در ساختار داخلی اشخاص مشمول، عهده دار تکالیف مقرر در مقررات مربوط هستند.
- مؤسسه مالی:
اشخاص مشمولی که در قالب یک کسب وکار یا فعالیت تجاری، یک یا چند مورد از عملیات مالی زیر را برای ارباب رجوع یا به نمایندگی از وی انجام میدهند:
الف- پذیرش سپرده یا سایر اموال قابل بازپرداخت از مردم
ب- ارائه تسهیلات یا سایر عملیات یا خدمات بانکی
پ- واسپاری مالی یا خدمات مربوط به آن
ت- انتقال وجوه یا ارزش یا ارائه خدمات مالی و پرداخت متناظر آنها به صورت نقدی یا غیرنقدی و با روش هایی نظیر مکاتبه، ارسال پیام، نقل وانتقال یا از طریق یک شبکه تسویه
ث- صدور و مدیریت ابزارهای پرداخت (مانند کارتهای بدهی و اعتباری، چک، چک مسافرتی، حواله و پول الکترونیکی)
ج- صدور ضمانت نامهها و تعهدات مالی
چ- هرگونه معامله در بازارهای:
۱- خریدوفروش ابزارهای پولی (نظیر چک، حواله، گواهی سپرده، مشتقات و غیره)
۲- تبدیل ارز (فارکس)
۳- ابزارهای نرخ تبدیل، بهره و شاخص
۴- اوراق بهادار
۵- خریدوفروش ابزارهای مشتقه کالایی
ح- مشارکت در صدور اوراق بهادار و ارائه خدمات مالی مرتبط به این اوراق
خ- مدیریت سبد داراییهای شخصی یا گروهی
د- هرگونه نگهداری و اداره وجوه نقد یا اوراق بهادار نقد شونده به نمایندگی از سایر اشخاص
ذ- سایر موارد سرمایه گذاری، مدیریت یا اداره وجوه به نمایندگی از سایر اشخاص
ر- خدمات مربوط به بیمه عمر و سایر خدمات بیمهای با ماهیت سرمایه گذاری
ز- عملیات صرافی (خریدوفروش ارز، مسکوک، عملیات مربوط به حواله های ارزی رأساً و یا از طریق مؤسسات اعتباری و ارائه خدمات ارزی برون مرزی از طریق کارگزاران در چارچوب قوانین و مقررات ارزی) یا خدمات مربوط به تبدیل پول و ارز
ژ- ارائه خدمات در حوزه نظام پرداخت و نیز خدمات مبتنی بر فناوریهای نوین مالی مرتبط
- ارائه خدمات دارایی مجازی به شرح زیر:
۱- تبدیل دارایی مجازی به ریال یا سایر ارزهای خارجی (فیات) و بالعکس
۲- تبدیل دارایی مجازی به یک یا چند شکل دیگر از داراییهای مجازی
۳- انتقال دارایی مجازی
۴- نگهداری یا مدیریت داراییهای مجازی و یا ابزارهای مربوط به پایش (کنترل) داراییهای مجازی
۵- مشارکت و ارائه خدمات مالی به ناشر در بازار اولیه داراییهای مجازی
- حرف و مشاغل غیرمالی:
الف - مشاورین و واسطه گران (دلالان) معاملات املاک
ب - فروشندگان و واسطه گران (دلالان) خودرو
پ - فروشندگان طلا، نقره و مسکوکات
ت - فروشندگان فلزات گران بها و سنگهای قیمتی
ث - فروشندگان عتیقه، آثار هنری و صنایع دستی فاخر
ج - فروشندگان فرش دستباف نفیس
چ - سردفتران و دفتریاران
ح - حسابداران مستقل، حسابرسان رسمی و مؤسسات حسابرسی
خ - وکلا، متخصصان حقوقی مستقل یا شاغل در مؤسسات حقوقی
د – سایر حرف و مشاغل با خطر (ریسک) قابل توجه پولشویی و تأمین مالی تروریسم که با رعایت شرایطی به تصویب شورای عالی پیشگیری و مقابله با پولشویی و تأمین مالی تروریسم میرسد.
- دستگاههای متولی نظارت بر مؤسسات مالی:
۱. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
۲. بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران
۳. سازمان بورس و اوراق بهادار
- دستگاههای متولی نظارت بر حرف و مشاغل غیرمالی:
۱. وزارت صنعت، معدن و تجارت
۲. سازمان ثبت اسناد و املاک کشور
۳. کانونهای وکلای دادگستری و مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضاییه
۴. جامعه حسابداران رسمی ایران
۵. سایر دستگاه ها و نهادها حسب تعیین شورای عالی پیشگیری و مقابله با پولشویی و تأمین مالی تروریسم که به موجب قوانین و مقررات مسئولیت صدور مجوز فعالیت مؤسسات مالی و حرف و مشاغل غیرمالی، نظارت بر آنها از حیث انطباق با مقررات مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم و اجرای مؤثر تکالیف مربوط و اختیار اعمال ضمانت اجراهای اداری یا انتظامی در موارد تخلف برخوردارند.
- معاملات و عملیات مشکوک:
شامل هر نوع معامله، دریافت یا پرداخت مال اعم از فیزیکی یا الکترونیکی یا شروع به آنها است که بر اساس قرائن و اوضاع و احوالی مانند ارزش، موضوع یا طرفین آن، برای انسان به طور متعارف ظن وقوع جرم را ایجاد کند نظیر:
الف - معاملات و عملیات مالی مربوط به ارباب رجوع که به طور فاحش بیش از سطح فعالیت مورد انتظار از او باشد.
ب - کشف جعل، اظهار کذب یا گزارش خلاف واقع از سوی ارباب رجوع پیش یا پس از آنکه معاملهای صورت گیرد و نیز در زمان اخذ خدمات پایه.
پ - معاملات یا عملیات مالی که به هر ترتیب مشخص شود صوری یا ظاهری بوده و مالک شخص دیگری است.
ت - معاملات یا عملیات مالی که اقامتگاه قانونی هریک از طرفین در مناطق پرخطر (از نظر پولشویی و تأمین مالی تروریسم) واقع شده است.
ث - معاملات یا عملیات مالی بیش از سقف مقرر، هرچند ارباب رجوع پیش یا حین معامله یا عملیات مزبور از انجام آن انصراف دهد یا بعد از انجام معامله، بدون دلیل منطقی نسبت به فسخ قرارداد اقدام کند.
- سقف مقرر:
مبلغ سقف مقرر در قانون برگزاری مناقصات جهت انجام معاملات خرد، به صورت وجه نقد یا معادل آن به سایر ارزها و کالای گران بها که هر ساله توسط هیئت وزیران به استناد تبصره (۱) ماده (۳) قانون برگزاری مناقصات تصویب میشود.
- مالک واقعی:
هر شخص (اشخاص) حقیقی که دارای مالکیت نهایی است یا ارباب رجوع تحت واپایش (کنترل) مستقیم یا غیرمستقیم وی اقدام مینماید یا معامله و عملیات از طرف وی انجام شده است. همچنین شخص (اشخاص) حقیقی که بر یک شخص حقوقی واپایش (کنترل) مؤثر و نهایی دارد. این تعریف شامل ذی نفع نهایی بیمههای عمر یا سایر بیمههای سرمایه گذاری نیز میشود.
- مناطق پرخطر:
کشورها و مناطق جغرافیایی که خطر (ریسک) وقوع جرایم پولشویی و تأمین مالی تروریسم در آنها بالا است. فهرست مناطق پرخطر از سوی شورای عالی پیشگیری و مقابله با پولشویی و تأمین مالی تروریسم تعیین و اعلام میشود.
- شرکت خدمات پرداخت:
شرکت ارائه دهنده خدمات پرداخت که مجوز فعالیت خود را از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران دریافت کرده است.
- اشخاص تحت مراقبت:
همه اشخاصی که اسامی و مشخصات آنها به جهت واپایش (کنترل) خطر (ریسک) ارتباط آنها با فعالیتهای پولشویی و تأمین مالی تروریسم از سوی مرکز تعیین و از طریق آن و یا دستگاههای متولی نظارت به اشخاص مشمول تحت نظارت اعلام میشود.
- اشخاص مظنون:
اشخاصی که اسامی و مشخصات آنها به جهت ظن به ارتباط با فعالیتهای پولشویی و تأمین مالی تروریسم، از سوی مرکز به اشخاص مشمول اعلام میشود تا در قبال آنها اقدامات تأمینی موضوع این آیین نامه را جهت کاهش مخاطرات پولشویی و تأمین مالی تروریسم اعمال کنند.
- دارایی مجازی:
دارایی واجد ارزش با ماهیت رقومی (دیجیتال) که قابلیت انتقال یا معامله به صورت رقومی را داشته و امکان استفاده با اهداف سرمایه گذاری یا پرداخت دارد. دارایی مجازی شامل نمایش رقومی از ارزهای سنتی (فیات)، اوراق بهادار و سایر داراییها نمیشود.
- سند ملی ارزیابی خطر (ریسک):
گزارشی که در آن با بررسی آسیبها و تهدیدهای موجود در حوزههای اصلی، خطر (ریسک) پولشویی و تأمین مالی تروریسم در هر حوزه، ارزیابی و اقدامات و تدابیری جهت واپایش (کنترل) و کاهش خطر (ریسک)های موجود اتخاذ میشود.
- تعامل کاری:
تعامل بین شخص مشمول با ارباب رجوع در یک مکان جغرافیایی مشخص جهت ارائه خدمات یا انجام معامله.
- خطر (ریسک) ارباب رجوع:
خطر (ریسک) وقوع پولشویی یا تأمین مالی تروریسم که از ناحیه ارباب رجوع به واسطه عواملی چون موقعیت اجتماعی و شغلی، وضعیت مالی، نوع و ماهیت فعالیت حرفهای، پیشینه و موطن اصلی، بر شخص مشمول مترتب است.
- خطر (ریسک) منطقه:
خطر (ریسک) وقوع پولشویی یا تأمین مالی تروریسم که به واسطه موقعیت جغرافیایی که تعامل کاری در آن شکل میگیرد، بر شخص مشمول مترتب است.
- خطر (ریسک) خدمت:
خطر (ریسک) وقوع پولشویی یا تأمین مالی تروریسم که به واسطه نوع یا روش ارائه (کانال) خدمت یا معاملهای که در یک تعامل کاری به ارباب رجوع ارائه میشود، بر شخص مشمول مترتب است.
- خدمات پایه:
خدماتی که طبق مقررات مربوط، پیش نیاز و لازمه ارائه سایر خدمات توسط اشخاص مشمول است و پس از آن، ارباب رجوع به منظور اخذ خدمات مکرر و متمادی، به اشخاص مشمول مراجعه میکند.
- شناسایی:
فرایند دریافت و بررسی مستمر اطلاعات ارباب رجوع، مرتبط با احراز هویت و ارزیابی خطر (ریسک) پولشویی و تأمین مالی تروریسم. سطوح شناسایی شامل سه سطح ساده، معمول و مضاعف است.
- متمرکز کننده وجوه:
همه اشخاص حقوقی که در زمینه خدمات تمرکز پرداختها از خریداران به فروشندگان، مستقیماً یا از طریق مشارکت با شرکتهای خدمات پرداخت یا مؤسسات مالی در چهارچوب قواعد، ضوابط و مقررات کشور فعالیت کردهاند یا میکنند. این اشخاص پرداختهای بدون حضور کارت ازجمله پرداختهای درون برنامهای مبتنی بر زیرساختهای همراه یا مجازی را دریافت و به سامانههای پرداخت در نظام بانکی ارسال میکنند.
- روابط کارگزاری:
ارائه خدمات بانکی از سوی یک مؤسسه مالی (مؤسسه مالی کارگزار) به مؤسسه مالی دیگر (مؤسسه مالی درخواست کننده).
- بانک پوستهای:
بانکی که حضور فیزیکی در قلمرویی که در آن مجوز گرفته و به ثبت رسیده است، نداشته باشد و به هیچ گروه ارائه کننده خدمات مالی که تحت نظارت مؤثر و یکپارچهای قرار دارد نیز وابسته نباشد.
مدیریت و بدنه اصلی این قبیل بانکها در قلمرو قضایی (کشورها و مناطق) دیگری مستقر است. یک بانک پوستهای به جز یک نمایندگی ثبت شده، تشکیلات دیگری در کشوری که در آن به ثبت رسیده است، ندارد و نماینده آن فقط محلی را برای انجام امور حقوقی بانک مزبور در آن قلمرو قضایی (کشورها و مناطق) فراهم میآورد.
- ابزار پرداخت:
انواع کارتهای فیزیکی یا مجازی و یا هر روش و ابزاری که مؤسسات مالی در اختیار دارنده آن قرار میدهند و برای وی امکان دریافت، پرداخت یا انتقال وجه را به شخص دیگر فراهم میسازند.
- ابزار پذیرش:
دستگاهی فیزیکی یا سامانهای الکترونیکی که میتوان با استفاده از ابزار پرداخت نسبت به انجام عملیات دریافت، پرداخت یا انتقال وجه اقدام کرد.
- پذیرنده:
شخصی که با پذیرش کارت بانکی و با استفاده از ابزار پذیرش، نسبت به فروش کالا و یا ارائه خدمات به دارندگان کارت اقدام میکند.
- پرداخت یار:
شخص حقوقی ثبت شده وفق قوانین جمهوری اسلامی ایران که در چارچوب الزامات، ضوابط و فرایند اجرایی فعالیت پرداخت یاران و پذیرندگان پشتیبانی شده در نظام پرداخت کشور و بر اساس قرارداد منعقده با شرکتهای ارائه دهنده خدمات پرداخت و توافقنامه منعقده با شرکت شاپرک فعالیت میکند.
- ارائه دهندگان خدمات ارزی:
همه اشخاصی که بر اساس مجوز بانک مرکزی به ارائه خدمات مربوط به خریدوفروش، تبادل و نقل وانتقالات درون مرزی یا برون مرزی وجوه یا ارزش ارزی میپردازند نظیر صرافیها و بانکهای عامل و مرکز مبادله ارز و طلای ایران.
- سازمانها و تشکل های غیرانتفاعی:
اشخاص و نهادهای غیردولتی از قبیل تشکلهای اجتماعی، مراکز نیکوکاری، سازمانهای مردم نهاد، گروه ها، انجمن ها، نهادها و مؤسسات صرف نظر از عنوان آنها که برای اهدافی نظیر انجام امور خیریه، مذهبی، فرهنگی، آموزشی، علمی، اجتماعی، درمانی و انسان دوستانه به جمع آوری، تأمین یا توزیع وجوه یا دیگر اموال اقدام می کنند.