اختصاصی کلانشهر: کتاب «مقدس انگاریِ میراث طبیعی در گیلان» نوشته نیما فرید مجتهدی، رضا خوش رفتار و میثم نوائیان به تازگی توسط انتشارات فرهنگ ایلیا منتشر شده است. این اثر با نگاهی میان رشتهای، به بررسی جایگاه عناصر طبیعی مقدس در فرهنگ بومی گیلان و نقش این باورها در حفاظت از میراث طبیعی استان میپردازد.
در معرفی این کتاب آمده است: گیلان تبلور درهم تنیدگی شرایط جغرافیایی است. پهنه دریای کاسپین، همجواری آن با رشته کوههای مرتفع البرز و تالش و فاصله اندک میان این عوارض طبیعی، بستری از تنوع محیطهای جغرافیایی و بوم شناختی را فراهم آورده است. زیست بومهای دریایی، ساحلی، رودخانهای، تالابی، جنگلی و کوهستانی، همگی نتیجه اثر متقابل این محیطهای جغرافیایی و هم نشینی محیطهای آبی و خشکی هستند؛ شرایطی که تنوعی کم نظیر را در این سرزمین رقم زده است.
این تنوع تنها به محیط غیرزنده محدود نمیشود، بلکه وجود زیست بومهای متنوع، موجب شکل گیری گونه گونی جوامع گیاهی و جانوری استان نیز شده است. افزون بر این، شرایط طبیعی گیلان در طول تاریخ، شیوه زندگی، فرهنگ و باورهای مردم این سرزمین را تحت تأثیر قرار داده است. چشم اندازهای کنونی گیلان حاصل روندی طولانی از دگرگونیهای طبیعی و انسانی است و این استان امروز، پس از قرنها، با تغییراتی کم سابقه در محیط طبیعی خود روبه رو شده است.
تنوع زیستی گیلان، به ویژه از منظر گونههای گیاهی، همواره جایگاهی ویژه در زندگی مردم بومی این منطقه داشته است. همین ویژگیها سبب شده است که مردم گیلان، بیش از بسیاری از مناطق ایران، با پدیدههای طبیعی شاخص و گاه منحصربه فرد مواجه باشند. مردمانی که در دوران پیش از شکل گیری دانش نوین و اندیشه فلسفی عصر روشنگری، در برخورد با این پدیدههای طبیعی، باورها و اعتقاداتی را شکل دادند که ریشه در جهان بینی انسانهای کهن داشت.
به باور نویسندگان، مردم گیلان تا گذشتهای نه چندان دور، در تقدس بخشی به عناصر طبیعت جایگاهی ویژه داشتهاند؛ باوری که طی هزاران سال استمرار یافته و آثار آن تا امروز نیز در برخی مناطق باقی مانده است. این موضوع، افزون بر اهمیت آن در شناخت تاریخ ادیان و آیینهای این سرزمین، از منظر حفاظت از محیط زیست نیز ارزش فراوانی دارد؛ زیرا همین باورهای معنوی یکی از مهمترین عوامل حفظ بسیاری از میراثهای طبیعی، به ویژه درختان کهنسال و مقدس، بودهاند.
در این کتاب تأکید شده است که اعتقاد به درختان مقدس تا سالهای اخیر نیز مانع از قطع بسیاری از آنها بوده است. با این حال، خرافه تلقی کردن این باورها از سوی برخی مدیران، به جای تبیین و بهره گیری از کارکرد حفاظتی آنها، در مواردی به نابودی شماری از این ذخایر ارزشمند زیستی در گیلان انجامیده است.
نویسندگان همچنین یادآور میشوند که عناصر و پدیدههای طبیعی مقدس، چه از منظر علمی و چه از دیدگاه حفاظت از میراث طبیعی، شایسته توجه هستند. تا زمانی که این باورها در میان مردم رواج داشت، بسیاری از عناصر طبیعی، به ویژه درختان مقدس، از آسیب مصون ماندند؛ اما با کمرنگ شدن این اعتقادات، بخشی از این میراث نیز مورد بیمهری قرار گرفت. امروزه علوم محیط زیست و نهادهای حفاظتی بار دیگر بر اهمیت دانش بومی و ارزشهای فرهنگی در صیانت از میراث طبیعی تأکید میکنند.
در این اثر آمده است که حفظ میراث طبیعی و دانش بومی مرتبط با آن، امروزه از اهداف مهم سازمانهای بین المللی، دولتها و جوامع محلی در سراسر جهان به شمار میرود. این رویکرد، علاوه بر حفاظت از آثار ارزشمند طبیعی و باورهای مرتبط با آنها، میتواند زمینه ساز توسعه گردشگری پایدار، بهره برداری مسئولانه از منابع طبیعی و ایجاد فرصتهای اقتصادی برای جوامع محلی باشد.
کتاب «مقدس انگاریِ میراث طبیعی در گیلان» توسط انتشارات فرهنگ ایلیا منتشر شده است و علاقه مندان میتوانند آن را از کتاب فروشیهای گیلان تهیه کنند یا برای دریافت اطلاعات بیشتر و خرید کتاب با انتشارات فرهنگ ایلیا تماس بگیرند.