اختصاصی کلانشهر: اختلال و از دسترس خارج شدن «فوتبال ۳۶۰» در آستانه پخش زنده برنامهای با اجرای عادل فردوسی پور، بار دیگر گمانه زنیها درباره فشارها بر این رسانه را افزایش داده است. این اتفاق در شرایطی رخ داد که فردوسی پور شامگاه گذشته میزبان رضا جاودانی، مجری سابق و از جمله چهرههای کنار گذاشته شده از تلویزیون، بود و پس از بروز اختلال در پلتفرمهای داخلی، ناچار شد برنامه خود را از طریق یوتیوب، اینستاگرام و تلگرام ادامه دهد.
فردوسی پور در بخشی از این برنامه، بدون نام بردن از شخص یا نهاد خاصی، با لحنی احساسی گفت: «همه امکانات در اختیار شماست؛ یک رسانه را نمیتوانید تحمل کنید؟» او همچنین مدعی شد: «پدر خودشان را درآوردند که یک چیزی از من پیدا کنند» و تاکید کرد که «هیچ وقت بله قربان گو نخواهد شد.»
او با کنایه به برخی برنامههای اینترنتی و تلویزیونی نیز گفت که «یک ریال به هیچ مهمانی پول ندادیم» و افزود که افتخار میکند چهره هایی مانند علی دایی و کریم باقری تنها با یک تماس در برنامه حاضر شدند.
عادل؛ از ستاره «۹۰» تا بنیان گذار «فوتبال ۳۶۰»
عادل فردوسی پور، مجری و گزارشگر سابق صداوسیما و استاد دانشگاه صنعتی شریف، یکی از محبوبترین چهرههای رسانهای ایران در دو دهه اخیر محسوب میشود.
او پس از کنار گذاشته شدن از برنامه پرمخاطب «۹۰» و پایان همکاریاش با تلویزیون، فعالیت رسانهای خود را به فضای آنلاین منتقل کرد و طی حدود چهار سال گذشته با راه اندازی «فوتبال ۳۶۰» تلاش کرد مدل جدیدی از رسانه ورزشی دیجیتال را شکل دهد؛ رسانهای که به سرعت توانست بخش مهمی از مخاطبان سابق برنامه «۹۰» را با خود همراه کند.
آیا پای شکایت صداوسیما و ساترا در میان است؟
هرچند تاکنون هیچ توضیح رسمی درباره علت این اختلال منتشر نشده، اما برخی رسانهها از جمله «عصر ایران» به شکایتهای پیشین صداوسیما علیه عادل فردوسی پور و مجموعه «فوتبال ۳۶۰» اشاره کردهاند و آن را یکی از دلایل احتمالی این اتفاق دانستهاند.
در این زمینه، دو سناریوی اصلی مطرح است؛ نخست اختلافات حقوقی بر سر حق پخش و انتشار محتوای ورزشی و دوم موضوع مجوزهای صوت و تصویر فراگیر و نظارت «ساترا». با این حال، تاکنون هیچ نهاد رسمی ارتباط این موضوعات با اختلال اخیر «فوتبال ۳۶۰» را تایید نکرده است.
اختلافی قدیمی؛ از دوران «۹۰» تا امروز
در عین حال، نمیتوان از کنار این احتمال نیز به سادگی عبور کرد که تشدید اختلافات میان عادل فردوسی پور و امیر قلعه نویی در هفتههای اخیر، در شکل گیری فضای کنونی بیتاثیر باشد.
روابط فردوسی پور و قلعه نویی از سالها قبل و دوران اجرای برنامه «۹۰» فراز و نشیبهای فراوانی داشته و اختلافات میان دو طرف موضوع تازهای نیست.
امیر قلعه نویی که اکنون دومین دوره حضور خود روی نیمکت تیم ملی را سپری میکند، نخستین بار بین سالهای ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۶ هدایت تیم ملی را برعهده داشت و در جام ملتهای آسیا ۲۰۰۷ روی نیمکت ایران نشست. تیم ملی در آن رقابتها در مرحله یک چهارم نهایی و در ضربات پنالتی برابر کره جنوبی از دور مسابقات کنار رفت. انتقادهای مطرح شده در آن سالها، از جمله نقدهای صریح برنامه «۹۰» و عادل فردوسی پور نسبت به عملکرد تیم ملی و کادر فنی، به یکی از نقاط پرتنش در روابط دو طرف تبدیل شد.
پس از نزدیک به ۱۶ سال، قلعه نویی در اسفند ۱۴۰۱ بار دیگر به عنوان سرمربی تیم ملی انتخاب شد؛ انتخابی که از همان ابتدا موافقان و مخالفان زیادی داشت.
اختلافات اما پس از جام جهانی ۲۰۲۶ بار دیگر پررنگ شد. قلعه نویی عملکرد تیم ملی و شرایط منتهی به این مسابقات را قابل دفاع میداند و معتقد است تیم در شرایطی متفاوت و دشوار پا به رقابتها گذاشت. در مقابل، در برنامههای «فوتبال ۳۶۰» نتایج تیم ملی با سه تساوی و عدم صعود به مرحله حذفی، دستاورد قابل قبولی ارزیابی نشد و انتقادهای تندی نسبت به عملکرد فنی تیم مطرح شد؛ موضوعی که بار دیگر تنشها میان دو طرف را تشدید کرد.
فردوسی پور و برخی کارشناسان حاضر در برنامهاش، عملکرد فنی تیم ملی را مورد نقد قرار دادند؛ انتقاداتی که با واکنش تند قلعه نویی و شماری از بازیکنان تیم ملی روبه رو شد. در مقابل، کادر فنی و برخی ملی پوشان معتقد بودند که منتقدان، شرایط ویژه کشور، محدودیتهای ناشی از فضای جنگی ناشی از حملات آمریکا و اسرائیل، دشواریهای آماده سازی، لغو برنامههای تدارکاتی و مشکلات مرتبط با سفر و اخذ ویزای آمریکا را در ارزیابی عملکرد تیم ملی نادیده گرفتهاند.
از انتقاد فنی تا جدال بر سر وطن دوستی
اختلاف میان دو طرف در هفتههای اخیر وارد ابعاد سیاسی و اجتماعی نیز شده است.
پس از آنکه قلعه نویی، برخی منتقدان تیم ملی را با ادبیاتی تند مورد خطاب قرار داد و از «ضدیت با منافع ملی» سخن گفت، فردوسی پور در برنامه خود تاکید کرد که انتقاد از عملکرد فنی تیم ملی به معنای ضدیت با ایران نیست و «فوتبال نباید سیاسی شود.»
او همچنین در واکنش به برخی اظهارات مطرح شده، با کنایه گفت که تا جایی که اطلاع دارد، سرمربی تیم ملی هنگام جنگ چهل روزه آمریکا با ایران در خارج از کشور حضور داشت. در مقابل، قلعه نویی این ادعا را رد کرد و توضیح داد که برای دیدار با بازیکنان لژیونر در خارج از کشور حضور داشته که جنگ رخ داد و به دلیل لغو پروازها و مشکلات سفر، امکان بازگشت سریع به ایران را نداشته است. او همچنین برخی روایتها درباره اقامت در ویلای شخصی در ترکیه را «کذب» خواند.
افشاگری درباره پاداش ۱۴۰ میلیاردی سرمربی تیم ملی
از سوی دیگر، افشاگریهای «فوتبال ۳۶۰» درباره پاداش صعود تیم ملی به جام جهانی نیز به یکی از محورهای اختلاف تبدیل شد.
بر اساس گزارشهای منتشرشده در این رسانه، از مجموع حدود ۳۵۰ میلیارد تومان بودجه در نظر گرفته شده برای پاداش صعود تیم ملی ایران به جام جهانی ۲۰۲۶، حدود ۱۴۰ میلیارد تومان به امیر قلعه نویی اختصاص یافته است؛ رقمی که معادل ۴۰ درصد کل بودجه پاداش محسوب میشود.
در این گزارشها همچنین ادعا شده بود که سقف پاداش پرداختی به هر یک از بازیکنان و اعضای کادرفنی بین ۵ تا ۷ میلیارد تومان بوده و بر این اساس، پاداش سرمربی تیم ملی چندین برابر سایر اعضای تیم برآورد میشود. «فوتبال ۳۶۰» همچنین مدعی شده بود که تاکنون حدود ۷۰ میلیارد تومان از این مبلغ به قلعه نویی پرداخت شده است.
در مقابل، فدراسیون فوتبال و شخص امیر قلعه نویی روایت متفاوتی ارائه کردهاند. سرمربی تیم ملی در گفت وگویی تلویزیونی اعلام کرد که قرارداد او با فدراسیون برای هدایت تیم ملی حدود ۳۰ میلیارد تومان بوده؛ رقمی که به گفته او از قرارداد برخی سرمربیان لیگ برتری نیز کمتر است. قلعه نویی همچنین تاکید کرد که با توجه به شرایط کشور، پاداش خود را از ارزی، به صورت ریالی پذیرفته و بخشی از انتقادهای مطرح شده درباره ارقام پرداختی را نادرست دانست.
با این حال، انتشار این گزارشها و بازتاب گسترده آن بین کاربران فضای مجازی باعث واکنشهای تندتری از سوی قلعه نویی شد و به یکی از جدیترین نقاط اختلاف میان «فوتبال ۳۶۰» و سرمربی تیم ملی تبدیل شد.
بازتاب دوقطبیهای سیاسی در فوتبال؟
همچنین بخشی از این تنشها را باید در چارچوب دوقطبیهای شکل گرفته در فضای سیاسی و اجتماعی سالهای اخیر ایران بررسی کرد. این اختلافات بویژه بعد از اعتراضات۱۴۰۱ تشدید شد و بعد از اعتراضات دی ماه سال گذشته و وقوع جنگ بین ایران و آمریکا و اسرائیل، مخالفت و یا موافقت با تیم ملی فوتبال و شماری از بازیکنان به بخش جدایی ناپذیر فعالیت شماری از کاربران فضای مجازی تبدیل شد. مخالفان هنگام باختهای تیم ملی و همچنین موفقیتهایش، بازیکنان تیم را با جملاتی مانند «مردمی نبودن» «حکومتی بودن» مورد آزار قرار میدهند و طرفداران تیم ملی هم آنها را وطن پرست و سربازان میهن میدانند.
در این میان، عادل فردوسی پور هم بارها در برنامهاش تاکید کرد که برچسب هایی مانند «بیوطنی» یا «ضدیت با ایران» نباید جایگزین پاسخگویی به نقدهای فنی شود.
پرسشی که همچنان بیپاسخ مانده است
با این حال، تاکنون موضع گیری رسمی منتشر نشده که نشان دهد اختلافات عادل فردوسی پور با امیر قلعه نویی یا انتقادهای مطرح شده از تیم ملی، ارتباط مستقیمی با اختلال ایجادشده برای «فوتبال ۳۶۰» داشته است. همچنین درباره نقش احتمالی شکایت صداوسیما یا دیگر نهادها نیز هنوز اطلاع رسانی صورت نگرفته و تمامی سناریوهای مطرح شده در حد گمانه زنیهای رسانهای باقی مانده است.
به همین دلیل، این پرسش همچنان پابرجاست که اختلال در «فوتبال ۳۶۰» صرفاً یک مشکل فنی یا حقوقی بوده یا باید آن را در چارچوب مناقشات گستردهتر رسانهای و فوتبالی ماههای اخیر تحلیل کرد.