اختصاصی کلانشهر: نیما فریدمجتهدی-ایمان درویش روحانی(فعالان حوزه گردشگری-پیشنهاد دهنده طرح) چندی پیش تهیه یک محتوی تصویری پیرامون اِلِمان ۵۰ درجه شرقی در مرکز شهر لاهیجان که به پیشنهاد نگارندگان و توسط شهرداری لاهیجان نصب شده بود، موجی از اظهارات عجیب توسط مخاطبان به همراه داشت. هرچند کم نبودند افرادی که این اقدام را مورد تائید و تشویق قرار دادند. بنابراین از فرصت نگارش این یادداشت استفاده شده تا با طیف دیگری از مخاطبان آن را در میان بگذاریم و دلایل ارائه این طرح و همچنین اجرای آن را واکاوی کنیم.
سیستم مختصات جغرافیایی جهانی شاکله تمامی فعالیتهای ناوبری و موقعیت یابی جهانی، هرگونه عملیات عمرانی و مهندسی و هر عمل مرتبط با نقشه است. این سامانه مبتنی بر مدارات و نصف النهارات است.
مبدل نصف النهارهای شرقی غربی، خط گرینویچ و مبدا مدارات شمالی و جنوبی، مدار یا خط استوا است. فارغ از اهمیت ذاتی این مدارات و نصف النهارات، در علم و صنعت گردشگری ویژگی حاوی صفتِترین، ازجمله اولین، بزرگترین و وسیعترین از اصطلاحات کلیدی هستند. در بسیاری از نقاط جهان از تمامی این پتانسیلها و فرصتها به عنوانِ سازکاری برای کسب درآمد و برندسازی گردشگری استفاده میکنند. مثلاً در بریتانیا (نقطه صفر درجه و صفر دقیقه و صفر ثانیه، یعنی همان نصف النهار گرینویچ) به عنوانِ یکی از جاذبههای گردشگری است. یا در بسیاری از کشورهایی که در مسیر مدار صفر درجه (خط استوا) قرار گرفتهاند، المان و نمادی در محل عبور این خط برپا میشود که مورد توجه گردشگران است. کشور ایران میان عرضهای جغرافیایی ۲۳ الی ۴۰ درجه شمالی و طولهای جغرافیایی ۴۰ الی ۶۰ درجه شرقی گسترده شده است. در این میان طول ۵۰ درجه، صفر دقیقه و صفر ثانیه ("۰۰ ' ۰۰ ° ۵۰) در میان کشور ایران و شهر لاهیجان عبور کرده است. این نصف النهار از چند نظر دارای ویژگیهای جالب توجه به جهت برندسازی و استفاده به عنوانِ گردشگری است:
۱-رند بودن و شاخص بودن عدد ۵۰
۲-اصلی بودن این نصف النهار به عنوان نصف النهار۵۰ پنجاه درجه، صفر دقیقه و صفر ثانیه ("۰۰ ' ۰۰ ° ۵۰)
۳-نبودن کمتر شهر قابل توجهای در راستای این طول جغرافیایی چه در ایران و چه در جهان
۴-عبور آن از میانه جغرافیایی و مرکز تاریخی شهر لاهیجان
این طرح پیرامون چند هدف مدِّنظر قرار گرفت. اولین آموزش جغرافیا و هویت مکانی و دیگری ایجاد یک سایت جدید به مکانهای گردشگری لاهیجان. با توجه به اینکه ۵۰ درجه شرقی صفر دقیقه و صفر ثانیه یک مختصات بسیار ساده و به یادماندنی است و میتواند به یک نقطه شاخص جغرافیایی در لاهیجان تبدیل شود.
اما چرا این ایده میتواند ارزشمند باشد؟ مفهوم مختصات جغرافیایی برای بسیاری از مردم عملاً مفهومی غامض است که معمولاً در کتابهای جغرافیایی درسی، یک بار خوانده میشود و علی رغم کاربرد زیاد آن در زندگی امروز، عملاً مفهوم آن درک مشخصی برای مخاطب ایجاد نمیکند. به جای اینکه نصف النهار فقط یک مفهوم داخل کتاب جغرافیا باشد مردم میتوانند در یک نقطه واقعی شهری بایستند و ببیند، یعنی «من دقیقاً روی نصف النهار ۵۰ درجه شرقی ایستادهام». داشتن مختصات رُند خود یک ویژگی گردشگری است. مهم این است که با استفاده از این مکان خاص بتوان جذابیتهای بصری و مفهومی برای گردشگران ایجاد کرد. مثلاً میتوان با ایجاد اِلِمانهای کوچک حسی مطلوب را برای گردشگر فراهم کرد با پیام هایی از جمله «شما اکنون بر روی یکی از نصف النهارهای جغرافیای زمین ایستادهاید».
فضای رقابتی گردشگری در دنیا و البته در ایران تا حدودی، نه تنها به منابع و جاذبههای موجود تکیه دارد بلکه باید با پایش ذائقه مردم و روندهای جهانی و ملی، نسبت به تنوع بخشی مقاصد گردشگری و افزایش ضریب محتوایی آن اقدام بهنگام کرد.
گیلان سرزمینی است که در این برهه، با خطر معمولی شدن روبه رو است و اگر روندهای موجود مورد بررسی قرار نگیرد و تنها بر مبنای بهره مندی خام از فضای طبیعی بکر آن به عنوانِ منبع گردشگری به آن تکیه کرد، خطر معمولی و تکراری شدن برای آن وجود دارد. بنابراین لزوم بهره گیری از تمامی فرصتهای موجود در تنوع بخشی به مقاصد گردشگری باید مورد توجه قرار گیرد. هرچند در چند سال اخیر، در گوشه و کنار استان، اقدام هایی این چنینی باعث تنوع بخشی شده است، مثلاً اجرای برنامههای بازدید از بافت شهری از جمله شهرهای رشت و لاهیجان، کوچ در تالش، ایجاد اقامتگاههای بوم گردی، اجرای تورهای محصولات از جمله چای، برنج، ابریشم و.... بنابراین حتی با یک اِلِمان شهریِ کوچکِ نصف النهار میتوان حتی اگر شده فرصت یک درنگ کوچک برای یک گردشگر ایجاد کرد این درنگهای کوچک است که فرصت هایی در زمینه ماندگاری صنعت گردشگری ایجاد میکند.
*عکس تزئینی است