اختصاصی کلانشهر: آتش سوزی در بخش مادر و کودک بیمارستان علوم پزشکی پاکستان (PIMS) در اسلام آباد، پایتخت این کشور، به مرگ دست کم ۱۴ نوزاد منجر شد؛ حادثهای که علاوه بر پرسش درباره علت آتش سوزی، موضوع ایمنی زیرساختهای یکی از مهمترین مراکز درمانی دولتی پاکستان را نیز در کانون توجه قرار داده است. مقامهای پاکستانی از نقص یا اتصال کوتاه در سیستم تهویه و برخی منابع از انفجار کمپرسور کولر به عنوان عامل اولیه حادثه خبر دادهاند و تحقیقات رسمی برای مشخص شدن علت و نحوه گسترش آتش آغاز شده است.
آتش در بخش نوزادان؛ ۱۴ قربانی
آتش سوزی بامداد چهارشنبه در بخش مادر و کودک Pakistan Institute of Medical Sciences (PIMS) در اسلام آباد رخ داد؛ حادثهای که در نهایت به مرگ دست کم ۱۴ نوزاد انجامید.
بر اساس گزارش خبرگزاری رسمی پاکستان (APP)، آتش سوزی حدود ساعت ۶:۵۴ صبح گزارش شد و نیروهای امدادی و آتش نشانی چند دقیقه بعد در محل حاضر شدند. گزارشهای اولیه از حضور ۱۵ نوزاد در بخش حکایت داشت که یک نوزاد نجات یافته است.
با این حال، در ساعات اولیه انتشار خبر، آمار متفاوتی از سوی رسانهها منتشر شد. برخی گزارشهای بعدی شمار نوزادان حاضر در بخش را ۱۶ نفر و تعداد جان باختگان را ۱۵ نفر اعلام کردند. به همین دلیل، آمار نهایی باید پس از اعلام رسمی بیمارستان و مقامهای مسئول مشخص شود.
علت آتش سوزی هنوز قطعی نیست
درباره منشأ آتش سوزی نیز روایتهای متفاوتی منتشر شده است.
برخی مقامهای بیمارستانی علت اولیه را مشکل برقی اعلام کردهاند، در حالی که منابع دیگری از انفجار کمپرسور دستگاه تهویه مطبوع سخن گفتهاند. رویترز نیز از نقص در سیستم تهویه به عنوان علت احتمالی حادثه گزارش کرده است.
PIMS؛ یک بیمارستان معمولی نیست
اهمیت حادثه زمانی بیشتر مشخص میشود که جایگاه PIMS در نظام سلامت پاکستان را بدانیم.
مؤسسه علوم پزشکی پاکستان یکی از مهمترین مراکز درمانی دولتی و ارجاعی این کشور است که علاوه بر ارائه خدمات عمومی، طیف گستردهای از خدمات تخصصی و فوق تخصصی را ارائه میکند.
این مجموعه شامل بخشها و مراکز مختلفی از جمله بیمارستان اسلام آباد، بیمارستان کودکان، مرکز مادر و کودک، مرکز سوختگی و سایر واحدهای تخصصی است.
PIMS همچنین یک مرکز آموزشی و دانشگاهی محسوب میشود و بیماران بسیاری از مناطق خارج از اسلام آباد نیز برای دریافت خدمات تخصصی به این مرکز ارجاع داده میشوند.
بخش نوزادان؛ یکی از مهمترین مراکز دولتی پاکستان
حادثه در بخشی رخ داده که اهمیت ویژهای در ساختار درمانی PIMS دارد.
بر اساس اطلاعات رسمی این مرکز، بخش نوزادان PIMS یکی از مراکز اصلی مراقبت نوزادان در سطح سوم درمانی در بخش دولتی پاکستان است و بیماران از مناطق مختلف کشور، از جمله خیبرپختونخوا، کشمیر و شمال پنجاب، برای دریافت خدمات تخصصی به آن مراجعه میکنند.
این بخش سالانه هزاران نوزاد بیمار را پذیرش میکند و خدمات مراقبت ویژه و تخصصی نوزادان را ارائه میدهد.
بنابراین حادثه اخیر نه در یک مرکز درمانی کوچک و محلی، بلکه در یکی از مراکز مهم درمان دولتی پاکستان و در بخشی با حساسیت بسیار بالا رخ داده است.
سابقه نگرانی درباره ایمنی PIMS
آتش سوزی اخیر همچنین سابقه ایمنی این مجموعه را دوباره مورد توجه قرار داده است.
روزنامه پاکستانی Dawn در سال ۲۰۱۲ گزارشی با عنوان «PIMS vulnerable to fire incidents» منتشر کرده بود و در آن درباره خطر آتش سوزی در این بیمارستان هشدار داده بود.
در آن گزارش، موضوعاتی مانند مشکلات سیستم تهویه، افزایش بار شبکه برق به دلیل استفاده از کولرهای متعدد و ضعف اقدامات ایمنی در برابر آتش سوزی مطرح شده بود.
در سال ۲۰۱۹، در خوابگاه پرستاران PIMS هم آتش سوزی رخ داد و مدیر اجرایی وقت بیمارستان علت آن را اتصال کوتاه برق اعلام کرد.
این سوابق، اهمیت تحقیقات فعلی را بیشتر میکند؛ زیرا اکنون باید مشخص شود آیا حادثه اخیر صرفاً نتیجه یک نقص فنی ناگهانی بوده یا مشکلات دیگری در زمینه نگهداری تجهیزات و ایمنی ساختمان نیز وجود داشته است.
PIMS برای آتش سوزی پروتکل رسمی دارد
نکته قابل توجه این است که PIMS در مقررات رسمی خود برای حوادث آتش سوزی پروتکل مشخصی دارد.
در مقررات این مرکز، وضعیت آتش سوزی با عنوان Code Red تعریف شده و برای تخلیه اضطراری و واکنش کارکنان دستورالعمل هایی وجود دارد. همچنین انجام آموزشها و مانورهای مرتبط با ایمنی حریق برای کارکنان پیش بینی شده است.
به همین دلیل، یکی از پرسشهای مهم کمیته تحقیق این خواهد بود که استانداردها و پروتکلهای موجود در زمان وقوع آتش سوزی تا چه اندازه اجرا شدهاند.
این موضوع به خصوص در بخش نوزادان اهمیت زیادی دارد؛ زیرا انتقال نوزادان بستری، به ویژه نوزادان نیازمند مراقبت ویژه، بسیار دشوارتر از تخلیه بیماران عادی است.
اکنون چند پرسش اساسی درباره این حادثه مطرح است:
منشأ دقیق آتش سوزی چه بوده است؟
آیا مشکل از کمپرسور کولر، سیستم برق یا بخش دیگری از تأسیسات بوده است؟
سیستم اعلام و اطفای حریق در زمان حادثه چگونه عمل کرده است؟
آیا مسیرهای خروج اضطراری برای تخلیه بخش نوزادان مناسب بودهاند؟
آیا عملیات تعمیر یا بازسازی ساختمان در زمان حادثه بر ایمنی یا روند تخلیه تأثیر داشته است؟
کارکنان و کادر درمان تا چه اندازه آموزشهای اضطراری و مانورهای آتش سوزی را پشت سر گذاشته بودند؟
چرا با وجود حضور کادر درمان و تجهیزات بیمارستانی، شمار زیادی از نوزادان نتوانستند از بخش خارج شوند؟
پاسخ به این پرسشها میتواند مشخص کند که آیا با یک حادثه فنی غیرقابل پیش بینی مواجه بودهایم یا مجموعهای از نقصهای ایمنی و مدیریتی در افزایش تلفات نقش داشتهاند.
حادثهای فراتر از یک آتش سوزی
حادثه PIMS را نمیتوان صرفاً در چارچوب یک آتش سوزی بیمارستانی بررسی کرد.
پاکستان طی سالهای اخیر برای گسترش پوشش خدمات سلامت و کاهش هزینههای درمانی مردم تلاش کرده، اما همچنان با مشکلاتی مانند پرداخت بالای هزینههای درمان از جیب مردم، نابرابری دسترسی میان مناطق شهری و محروم، فشار بر بیمارستانهای دولتی و کمبود منابع مواجه است.
در چنین شرایطی، PIMS نمونهای از یک تناقض مهم در نظام سلامت پاکستان است: از یک سو مرکزی با خدمات تخصصی و فوق تخصصی و نقش ارجاعی گسترده، و از سوی دیگر بیمارستانی دولتی که با حجم بالای مراجعه و فشار بر ظرفیتهای موجود مواجه است.
اکنون تحقیقات درباره آتش سوزی مرگبار بخش نوزادان باید مشخص کند که آیا این فشارها و مشکلات زیرساختی نقشی در ابعاد فاجعه داشتهاند یا خیر.
تا زمان انتشار نتیجه رسمی تحقیقات، نسبت دادن مرگ نوزادان به یک عامل مشخص، از جمله نقص کولر یا سیستم اکسیژن، زودهنگام است. آنچه قطعی است، مرگ دست کم ۱۴ نوزاد در یکی از مهمترین مراکز درمان دولتی پاکستان و افکار عمومی این کشور منتظر پاسخ گویی دقیق درباره علت و نحوه وقوع این حادثه هستند.