اختصاصی کلانشهر: در دهه ۱۳۱۰ خورشیدی، «تولیدی کفش قانع» در ابتدای بازار رشت، در محل پاساژ خزر امروزی، فعالیت میکرد. این تولیدی از نخستین مراکز تولید کفش و، بنا بر روایتهای تاریخی، از نخستین صادرکنندگان کفشهای چرمی دست دوز رشت به خارج از کشور بود.
تولیدات این مغازه در دوره پهلوی اول از رونق و شهرت بسیاری در گیلان برخورد
اما تاریخ کفش در گیلان به کارگاههای شهری و کفشهای دست دوز محدود نمیشود.
پیش از رواج کفشهای کارخانهای و تولیدات مدرن، گیلانیان و تالشان از انواع کفشهای سنتی استفاده میکردند که «چموش» و «رزین گالش» یا «گالوش» از شناخته شدهترین آنها بودند.
«چموش» که خاستگاه اصلی آن را ماسوله میدانند، حدود ۳۰۰ سال قدمت دارد و از کفشهای سنتی منطقه گیلان به شمار میرود؛ کفشی چرمی که بخشی از پوشش سنتی مردم این منطقه بوده است.
نوع دیگری از کفش سنتی، «رزین گالش» یا «گالوش تُرُش» بود. بر اساس روایتهای محلی، این نوع کفش در اوایل جنگ جهانی دوم توسط روسها وارد گیلان شد و محله تکیه سوخته رشت نخستین محلی بود که ساخت آن در آنجا رواج پیدا کرد. بنا بر همین روایتها، سال ۱۳۲۱ خورشیدی را میتوان آغاز ساخت این نوع کفش در رشت دانست؛ محصولی که بعدها به دست استادکاران بومی در رشت و فومن نیز تولید و فراگیر شد.
چند سال بعد، در سال ۱۳۳۶ خورشیدی، مرحوم محمدرحیم متقی ایروانی، بنیانگذار کفش ملی ایران، دستگاه ساخت این نوع کفش را از لهستان وارد ایران کرد و تولید آن را در تهران آغاز کرد.
در کنار چموش و گالوش، نوع دیگری از کفش سنتی با نام «ساغری» نیز در رشت رواج داشت که بیشتر مورد استفاده طلبهها بود. مرکز تولید این کفش در محلهای قرار داشت که امروزه «ساغری سازان» نامیده میشود و گفته میشود نام این محله نیز از همین پیشه و صنعت سنتی گرفته شده است.
روایت کفش سازی در رشت، بخشی از تاریخ مشاغل و صنایع بومی این شهر است؛ روایتی که از کفشهای سنتی و کارگاههای کوچک آغاز میشود، به تولید کفشهای چرمی دست دوز و صادرات آنها میرسد و در نام محله هایی مانند ساغری سازان نیز ردپای خود را باقی گذاشته است.