اختصاصی کلانشهر: بورس تهران در هفتههای اخیر برخلاف تصویری که از بازار ارز و طلا دیده میشود، بیشتر روزها سبز بوده و امروز نیز با قدرت به معاملات ادامه داده است. شاخص کل در ابتدای معاملات یکشنبه ۱۵ شهریور با رشد ۸۹ هزار واحدی به ۶ میلیون و ۶۸۳ هزار واحد رسید و شاخص هم وزن نیز ۲۵ هزار واحد افزایش یافت. بر اساس گزارشهای منتشرشده، ۷۳ درصد بازار در محدوده مثبت قرار داشت و ارزش صفهای خرید از ۱۵.۸ هزار میلیارد تومان عبور کرد.
اما این صعود لزوماً به این معنا نیست که وضعیت اقتصاد ایران بهبود پیدا کرده و یا بورس از تبعات بحران اقتصادی و افزایش نرخ ارز در امان مانده است. براساس منطق اقتصاد، یکی از مهمترین دلایل رشد بورس، تورم است.
وقتی قیمت دلار، مواد اولیه، محصولات و سایر داراییها بالا میرود، ارزش ریالی بسیاری از شرکتهای بورسی نیز افزایش پیدا میکند. برای مثال، یک شرکت پتروشیمی یا معدنی که محصولات خود را با قیمتهای جهانی میفروشد، با افزایش نرخ ارز میتواند درآمد ریالی بیشتری داشته باشد. بنابراین افزایش دلار برای همه شرکتهای بورسی الزاماً خبر بدی نیست.
از سوی دیگر، سرمایه گذاران در شرایطی که ارزش پول ملی تحت فشار قرار دارد، معمولاً به دنبال تبدیل نقدینگی خود به دارایی هایی هستند که بتوانند ارزش خود را در برابر تورم حفظ کنند. سهام شرکت هایی که کارخانه، معدن، زمین، تجهیزات و موجودی کالا دارند، یکی از این دارایی هاست.
به همین دلیل، بخشی از رشد بورس را میتوان واکنش سرمایه گذاران به کاهش ارزش ریال دانست؛ نه نشانهای از عادی شدن شرایط اقتصادی.
بورس یک تفاوت مهم با دلار و طلا دارد
دلار و طلا تقریباً بلافاصله به اخبار سیاسی و اقتصادی واکنش نشان میدهند، اما اثر افزایش نرخ ارز بر سود شرکتها زمان میبرد.
سرمایه گذار ابتدا انتظار دارد افزایش قیمت ارز و محصولات، درآمد شرکتها را بالا ببرد و سپس حاضر میشود قیمت بیشتری برای سهام آن شرکت بپردازد.
همین موضوع میتواند توضیح دهد چرا بورس در مقاطعی که بازار ارز و طلا صعودی است، برخلاف تصور اولیه، سبز میشود.
امروز پول حقیقی چه میگوید؟
دادههای معاملات روز یکشنبه البته یک نکته مهم را هم نشان میدهد: با وجود رشد شاخصها، حدود ۱۸۰ میلیارد تومان پول حقیقی از سهام، حق تقدم و صندوقهای سهامی خارج شده است.
در مقابل، صندوقهای درآمد ثابت حدود ۱۳۱۶ میلیارد تومان خروج پول حقیقی داشتهاند.
این دو عدد نشان میدهد رفتار سرمایه گذاران کاملاً یک دست نیست. بخشی از سرمایه از ابزارهای کم ریسکتر خارج شده، اما الزاماً همه این پول مستقیماً وارد سهام نشده است.
در روزهای اخیر نیز نمونههای متفاوتی از جابه جایی نقدینگی دیده شده است؛ برای مثال در معاملات شنبه ۱۴ شهریور، حدود ۱.۸ هزار میلیارد تومان پول حقیقی وارد بازار سهام شد.
خودرو و سهام طلایی؛ دو نشانه از انتظارات بازار
امروز نمادهای خودرویی مانند خودرو و خساپا با تقاضای بیشتری روبه رو شدند؛ موضوعی که به خبرهای مربوط به افزایش تولید و قیمت محصولات این شرکتها ارتباط دارد. در مقابل، برخی نمادهای بانکی مانند وپاسار، وبملت و و تجارت با عرضه بیشتری مواجه بودند.
از سوی دیگر، رشد حدود ۳ درصدی فزر نشان میدهد بخشی از بازار همچنان به شرکتهای مرتبط با طلا و داراییهای مبتنی بر فلز زرد توجه دارد.
یعنی در شرایط فعلی، مرز میان «بورس» و «بازار طلا و ارز» آن قدر که در نگاه اول به نظر میرسد پررنگ نیست؛ سرمایه گذار میتواند از طریق سهام شرکتهای معدنی و طلایی نیز از افزایش ارزش طلا و ارز تأثیر بگیرد.
آیا این رشد واقعی است؟
اینجا باید یک نکته مهم را در نظر گرفت.
وقتی شاخص بورس بالا میرود، الزاماً به این معنی نیست که قدرت خرید سهامداران هم به همان اندازه افزایش یافته است.
اگر شاخص مثلاً ۳۰ درصد رشد کند، اما در همین مدت دلار و سطح عمومی قیمتها بیشتر از ۳۰ درصد افزایش پیدا کنند، ممکن است سهامدار از نظر ریالی سود کرده باشد، اما از نظر واقعی ثروتمندتر نشده باشد.
بنابراین رشد شاخص ۶.۶ میلیون واحدی بورس را نباید به تنهایی نشانه رونق اقتصادی دانست.
بورس ممکن است در حال افزایش قیمت اسمی داراییها و شرکتها متناسب با تورم باشد.
این شاید سادهترین توضیح برای اتفاقی باشد که در نگاه اول عجیب به نظر میرسد: چرا در شرایطی که اقتصاد ایران تحت فشار قرار دارد، بورس میتواند سبز باشد؟
پاسخ این است که بخشی از همان تورم و افزایش نرخ ارز که به زندگی مردم فشار وارد میکند، در ارزش ریالی داراییها و درآمد برخی شرکتهای بورسی نیز منعکس میشود.
البته این روند بدون ریسک نیست. تغییر ناگهانی شرایط سیاسی، تشدید محدودیتهای اقتصادی، کاهش تولید یا افت تقاضا میتواند معادله را تغییر دهد. به همین دلیل سبز بودن بورس در روزهای اخیر را نباید به معنای پایان ریسکهای اقتصادی تعبیر کرد.
در واقع بورس ایران شاید از بحران عبور نکرده باشد؛ بلکه در حال قیمت گذاری دوباره داراییها در اقتصادی است که ارزش ریال آن تحت فشار قرار گرفته است.