کلانشهر: در جریان جنگ تحمیلی سوم در اواخر سال گذشته، چهار پالایشگاه مهم گازی کشور با هدف آسیب زدن به زیرساختهای حیاتی مورد حمله قرار گرفتند؛ حملاتی که در پی آن حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز کشور از مدار خارج شد. این میزان، در مقطع وقوع حادثه، معادل حدود یک سوم ظرفیت تولید گاز کشور بود و بازگرداندن ظرفیتهای ازدست رفته را به یکی از مهمترین مأموریتهای صنعت نفت و گاز کشور تبدیل کرد.
به دنبال وقوع این حوادث، همه ظرفیتهای وزارت نفت، شرکتهای تابعه، پیمانکاران و سازندگان داخلی برای بازسازی و احیای تأسیسات آسیب دیده و آماده سازی شبکه گاز کشور برای فصل سرد سال به کار گرفته شد. مسئولان صنعت نفت نیز اعلام کردهاند که تلاش میکنند بخش عمدهای از ظرفیت ازدست رفته تولید گاز را پیش از آغاز زمستان به مدار بازگردانند.
بر اساس اعلام مسئولان، تاکنون حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت ازدست رفته از مسیرهای مختلف به مدار تولید بازگشته و حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد برنامه احیای این ظرفیت محقق شده است. پیش بینی میشود بخش باقی مانده نیز تا مهرماه به شبکه گاز کشور اضافه شود.
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، نیز با اشاره به تبعات حملات صورت گرفته و خروج حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب گاز از مدار تولید، اعلام کرده است که بخشی از ظرفیت ازدست رفته تا پیش از ورود به فصل زمستان به چرخه تولید بازخواهد گشت.
آمادگی شبکه انتقال برای زمستان
در کنار تلاش برای بازگرداندن ظرفیت تولید، حفظ پایداری شبکه انتقال و آمادگی کامل تأسیسات برای عبور از دوره اوج مصرف زمستان، از اولویتهای اصلی شرکت انتقال گاز ایران به شمار میرود. این شرکت در میانه زنجیره تولید و مصرف گاز قرار دارد و وظیفه آن انتقال حداکثری گاز تولیدشده از مبادی تولید به مراکز مصرف است؛ بنابراین باید به گونهای برنامه ریزی شود که هیچ بخشی از گاز تولیدی کشور به دلیل محدودیت در شبکه انتقال، امکان رسیدن به مصرف کننده را از دست ندهد.
مدیرعامل شرکت انتقال گاز ایران در این زمینه از اجرای برنامههای به روزرسانی، نوسازی و تعمیرات تأسیسات خبر داده و گفته است اقدامات لازم در حوزه تعمیر و نگهداری انجام شده است. همچنین با توجه به شرایط احتمالی تولید و مصرف در ماههای سرد سال، سناریوهای مختلفی برای آرایش شبکه انتقال گاز تدوین شده تا امکان واکنش سریع به تغییرات مصرف و حفظ پایداری شبکه فراهم باشد.
شرکت انتقال گاز ایران نقشی در افزایش تولید گاز ندارد، اما موظف است گاز تولیدشده را از مبادی تولید، به ویژه جنوب کشور، به مناطق مختلف از جمله شمال، شمال شرق و مرکز منتقل کند. شبکه خطوط لوله فشار قوی گاز کشور نیز به صورت گسترده و مویرگی طراحی شده است تا با تغییر آرایش خطوط و استفاده از ظرفیتهای موجود، امکان انتقال پایدار و مستمر گاز به مناطق مختلف فراهم شود.
تجربه زمستان گذشته نیز نشان داد که مدیریت شبکه انتقال، در کنار تأمین گاز، نقش مهمی در عبور از دورههای اوج مصرف دارد. به گفته مدیرعامل شرکت انتقال گاز ایران، در زمستان سال گذشته و با وجود افزایش قابل توجه مصرف در بخش خانگی، ۵۵ تغییر آرایش عملیاتی در نقاط مختلف کشور انجام شد و استقرار شبانه روزی نیروهای عملیاتی در مناطق سخت گذر، امکان مدیریت شبکه و تأمین گاز مصرف کنندگان را فراهم کرد.
با توجه به پیش بینیها درباره دشوارتر بودن شرایط زمستان امسال، احتمال افزایش تعداد نقاط عملیاتی و تغییر آرایشهای شبکه نیز وجود دارد؛ موضوعی که نشان میدهد علاوه بر افزایش و احیای ظرفیت تولید، آمادگی شبکه انتقال و بهره گیری حداکثری از ظرفیتهای موجود نیز برای عبور از زمستان اهمیت ویژهای دارد.
ذخیره سوخت مایع؛ پشتوانه نیروگاهها در روزهای اوج مصرف
از سوی دیگر، با نزدیک شدن به فصل سرد سال و افزایش تقاضای گاز در بخشهای خانگی و تجاری، ذخیره سازی سوخت مایع نیروگاهها به عنوان یکی از راهکارهای پشتیبان تأمین انرژی در دستور کار قرار گرفته است. بر اساس آمار رسمی اعلام شده، ذخایر گازوئیل نیروگاههای کشور به حدود ۳.۲ میلیارد لیتر رسیده است؛ ظرفیتی که میتواند در ماههای سرد سال و در صورت افزایش تقاضای گاز، به عنوان سوخت جایگزین نیروگاهها مورد استفاده قرار گیرد.
گازوئیل در کشور در دو بخش نیروگاهی و غیرنیروگاهی مصرف میشود. در بخش نیروگاهی، متوسط مصرف روزانه گازوئیل در نیمه نخست سال حدود ۷ تا ۸ میلیون لیتر برآورد میشود. کاهش تقاضا برای این سوخت در ماههای گرم، فرصت مناسبی برای اختصاص بخشی از منابع به ذخیره سازی و تأمین سوخت نیروگاهها در روزهای اوج مصرف زمستان فراهم میکند.
در بخش غیرنیروگاهی نیز صنایع، بخش حمل ونقل و کشاورزی سهم قابل توجهی از مصرف گازوئیل را به خود اختصاص دادهاند و میانگین مصرف این بخش حدود ۸۰ میلیون لیتر در روز اعلام شده است. اختلاف میان میزان تولید و مصرف گازوئیل در فصل گرم سال، امکان ذخیره سازی بخشی از سوخت تولیدی را فراهم میکند تا در دورههای افزایش مصرف گاز، این منابع در اختیار نیروگاهها قرار گیرد و فشار کمتری بر شبکه گاز وارد شود.
با وجود این تمهیدات، مسئولان صنعت نفت تأکید دارند که مدیریت مصرف همچنان یکی از مهمترین مؤلفهها برای عبور پایدار از زمستان است. در واقع، ذخیره سوخت مایع، بازگشت ظرفیتهای آسیب دیده تولید و آمادگی شبکه انتقال، هر سه بخشی از یک زنجیره واحد برای تأمین پایدار انرژی هستند و موفقیت این برنامهها تا حد زیادی به نحوه مصرف در بخشهای مختلف نیز وابسته است.
سعید توکلی- مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران-با اشاره به وضعیت تأمین گاز کشور گفته است: در حال حاضر هیچ محدودیت و قطعی گاز در بخش خانگی و تجاری وجود ندارد و در بخش نیروگاهی نیز شرایط تأمین پایدار بوده است. به گفته او، حتی در بخش صنایعی که به طور مستقیم با حجم زیادی از مردم در ارتباط هستند، با وجود افزایش مصرف، گاز مورد نیاز تأمین شده است.
وی با تأکید بر نقش مردم در تداوم این شرایط، رعایت الگوی مصرف را مهمترین راهکار برای کمک به مجموعه انرژی کشور دانسته و ابراز امیدواری کرده است که با همکاری مشترکان، پایداری شبکه گاز در فصل سرد نیز حفظ شود.
صرفه جویی؛ سادهترین راهکار برای کاهش ناترازی
در کنار اقدامات فنی و عملیاتی، اصلاح الگوی مصرف میتواند بخش مهمی از فشار موجود بر شبکه انرژی کشور را کاهش دهد. اگر بتوان با فرهنگ سازی، اطلاع رسانی صحیح و ارائه شفاف دادهها و واقعیتهای موجود، جامعه را به کاهش تنها ۱۰ درصد از مصرف انرژی ترغیب کرد، آثار آن در مدیریت ناترازی انرژی و افزایش پایداری شبکه، به ویژه در ماههای سرد سال، قابل توجه خواهد بود.
تعرفههای مصرف گاز نیز در همین راستا میتواند به عنوان یکی از ابزارهای مدیریت مصرف عمل کند؛ به این معنا که مشترکانی که متناسب با نیاز و الگوی متعارف مصرف میکنند، با هزینههای اضافی مواجه نخواهند شد، اما مصرف بالاتر از الگو، هزینه بیشتری برای مشترک به همراه خواهد داشت.
موضوع دمای ساختمانها نیز یکی از مصادیق مهم مدیریت مصرف است. در بسیاری از کشورهای جهان، دمای ساختمانها در سطحی پایینتر از آنچه در کشور ما رایج است تنظیم میشود. در ایران دمای ۲۰ درجه به عنوان معیار در نظر گرفته شده است، اما حتی کاهش یک درجهای دمای مصرف در سطح کشور، میتواند به میزان قابل توجهی در مصرف گاز صرفه جویی ایجاد کند؛ به گفته مسئولان، این میزان صرفه جویی میتواند معادل تولید یک فاز پارس جنوبی باشد.
با توجه به مجموعه اقداماتی که برای احیای ظرفیتهای تولید، آماده سازی تأسیسات، تقویت شبکه انتقال و ذخیره سازی سوخت مایع انجام شده، صنعت گاز خود را برای زمستانی با شرایطی کمی متفاوت از سال گذشته آماده میکند. با این حال، عبور کم هزینه و پایدار از فصل سرد تنها به ظرفیتهای فنی و عملیاتی وابسته نیست و نحوه مصرف مشترکان نیز بخش مهمی از این معادله را تشکیل میدهد.