اختصاصی کلانشهر: دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا در همایش انتخاباتی جمهوری خواهان در دالاس، پرداختی را که «سود سهام ترامپ» نامیده، به پیروزی جمهوری خواهان در انتخابات میان دورهای سوم نوامبر (۱۲ آبان ۱۴۰۵) مشروط کرد.
او گفت اگر جمهوری خواهان کنترل مجلس نمایندگان و سنا را حفظ کنند، هر شهروند بزرگسال آمریکایی ۵ هزار دلار دریافت خواهد کرد؛ پولی که ترامپ تأکید کرده باید در داخل آمریکا هزینه شود. رئیس جمهور آمریکا توضیح روشنی درباره زمان پرداخت، معیار دقیق دریافت کنندگان یا سازوکار تأمین این پول ارائه نکرده است.
هزینه وعده ترامپ چقدر است؟
برآوردهای منتشرشده نشان میدهد حدود ۲۴۰ میلیون بزرگسال آمریکایی وجود دارند. پرداخت ۵ هزار دلار به هر یک از آنها یعنی هزینهای در حدود ۱.۲ تریلیون دلار. وعده ۵ هزار دلاری ترامپ به هر آمریکایی، با دلار ۲۳۵ هزار و ۹۵۰ تومانی در ایران، معادل حدود یک میلیارد و ۱۸۰ میلیون تومان است.
برخی برآوردها با در نظر گرفتن دامنه وسیعتر مشمولان، هزینه طرح را حتی حدود ۱.۳۵ تریلیون دلار تخمین زدهاند. این رقم در شرایطی مطرح میشود که آمریکا با کسری بودجه سنگین و بدهی عمومی بسیار بالا روبه روست.
ترامپ میگوید درآمد حاصل از تعرفهها میتواند منبع تأمین این پرداخت باشد؛ اما منتقدان میگویند درآمد سالانه تعرفهها فاصله زیادی با رقم مورد نیاز برای پرداخت ۵ هزار دلار به همه بزرگسالان دارد. بنابراین، اگر قرار باشد این وعده به شکل کامل اجرا شود، احتمال تأمین بخشی از منابع از طریق افزایش استقراض دولت وجود خواهد داشت.
جمهوری خواهان چه میگویند؟
در اردوگاه ترامپ، ایده پرداخت مستقیم پول به مردم عمدتاً در چارچوب سیاست تعرفهای دولت مطرح شده است. استدلال اصلی این است که اگر دولت از واردات درآمد زیادی به دست میآورد، بخشی از این درآمد میتواند به مردم بازگردانده شود.
اما حتی در میان جمهوری خواهان نیز درباره دامنه این پرداخت ابهام وجود دارد. جی دی ونس، معاون رئیس جمهور، بعد از مطرح شدن وعده ترامپ گفت ممکن است افراد ثروتمند از دریافت این پول کنار گذاشته شوند و از درآمد تعرفهها به عنوان یکی از منابع احتمالی تأمین مالی نام برد.
در واقع، این اظهارات نشان میدهد که حتی در دولت ترامپ نیز هنوز نسخه نهایی طرح مشخص نیست.
از سوی دیگر، برخی جمهوری خواهان حاضر در رقابتهای حساس انتخاباتی تلاش کردهاند فاصله خود را از نمایش کاملاً ترامپ محور همایش دالاس حفظ کنند. غیبت چهره هایی مانند سناتورهای جمهوری خواه سوزان کالینز و دن سالیوان نیز نشانهای از نگرانی بخشی از جمهوری خواهان درباره هزینه سیاسی پیوند خوردن بیش از حد با ترامپ است؛ هرچند نمیتوان غیبت آنها را مستقیماً به مخالفت با وعده ۵ هزار دلاری نسبت داد.
دموکراتها: یک تریلیون دلار از کجا میآید؟
دموکراتها و منتقدان اقتصادی ترامپ عمدتاً از زاویه کسری بودجه، تورم و امکان تأمین منابع به این وعده حمله کردهاند.
منتقدان میگویند دولت آمریکا نمیتواند صرفاً با عنوان «سود سهام» مشکل کسری بودجه را نادیده بگیرد. دولت فدرال در شرایطی قرار دارد که کسری سالانه آن حدود ۱.۸ تریلیون دلار گزارش شده و بدهی عمومی نیز به حدود ۴۰ تریلیون دلار رسیده است.
از این منظر، اگر درآمد تعرفهها برای پرداخت کافی نباشد، دولت یا باید منابع دیگری پیدا کند یا برای تأمین این پول بیشتر قرض بگیرد.
افزایش تقاضای مصرف کنندگان نیز میتواند در شرایط تورمی به افزایش بیشتر قیمتها منجر شود. به همین دلیل برخی تحلیلگران معتقدند تأثیر اقتصادی این پرداخت لزوماً به اندازه رقم اسمی آن برای خانوارها مثبت نخواهد بود.
چرا سابقه وعدههای ترامپ مهم است؟
این نخستین بار نیست که ترامپ از پرداخت مستقیم پول به آمریکاییها سخن میگوید.
در سال ۲۰۲۵ او ایده پرداخت ۲ هزار دلار «سود سهام تعرفهای» به آمریکاییها را مطرح کرد و حتی درباره آغاز پرداختها در سال ۲۰۲۶ سخن گفته شد. اما این پرداخت عمومی عملی نشد.
ترامپ همچنین ایدهای موسوم به «سود سهام DOGE» را مطرح کرده بود که قرار بود بخشی از صرفه جویی حاصل از کاهش هزینههای دولت به مردم بازگردانده شود؛ این طرح نیز به پرداخت عمومی تبدیل نشد.
به همین دلیل اکنون حتی برخی رسانههای آمریکایی که الزاماً منتقد ترامپ نیستند، این پرسش را مطرح میکنند که چرا وعده جدید باید با وعدههای قبلی متفاوت باشد.
فاکس نیوز نیز پیشتر به همین سابقه اشاره کرده بود و یادآور شده بود که چکهای ۲ هزار دلاری وعده داده شده در ارتباط با تعرفهها پرداخت نشدند.
ترامپ و تغییر سنت سیاست گذاری در کاخ سفید
در ساختار سیاسی آمریکا، رئیس جمهور اختیار اجرای بسیاری از سیاستهای بزرگ اقتصادی را به تنهایی ندارد. طرحهای پرهزینه معمولاً باید از مسیر نهادهای تخصصی دولت، بررسی بودجهای و اقتصادی و در بسیاری موارد تصویب کنگره عبور کنند.
برای همین، در دولتهای مختلف آمریکا، ایدههای بزرگ اقتصادی معمولاً پیش از تبدیل شدن به برنامه رسمی، در ساختارهایی مانند دفتر مدیریت و بودجه، شورای مشاوران اقتصادی، وزارت خزانه داری و سایر دستگاههای اجرایی بررسی میشدند.
این البته به معنای آن نیست که رؤسای جمهور پیش از ترامپ هیچ گاه وعده انتخاباتی یا ایده آزمایشی مطرح نمیکردند. چنین اتفاقی در آمریکا سابقه داشته است.
تفاوت ترامپ بیشتر در شیوه و فراوانی مطرح کردن ایدههای بزرگ، شخصی سازی وعدهها و فاصله میان اعلام سیاسی یک طرح و ارائه جزئیات کارشناسی و اجرایی آن دیده میشود.
ترامپ بارها ایده هایی را ابتدا به شکل مستقیم در سخنرانیها مطرح کرده و بعد دولت یا متحدانش مجبور شدهاند درباره منابع مالی، محدودیتهای قانونی و امکان اجرای آنها توضیح دهند.
وعده جدید نیز نمونه روشنی از همین الگوست: ابتدا رقم بسیار بزرگ ۵ هزار دلار برای هر بزرگسال آمریکایی اعلام شده و پس از آن، بحث درباره اینکه چه کسانی مشمول میشوند، پول از کجا میآید و آیا کنگره با آن موافقت میکند آغاز شده است. حتی رویترز این پیشنهاد را از نظر قانونی و مالی هنوز «تأییدنشده» توصیف کرده است.
آیا وعده ترامپ «خرید رأی» است؟
از نظر سیاسی، زمان اعلام وعده قابل توجه است.
ترامپ آن را درست در آستانه انتخابات میان دورهای و در همایش انتخاباتی جمهوری خواهان مطرح کرده و دریافت پول را به پیروزی جمهوری خواهان در انتخابات کنگره پیوند زده است.
به همین دلیل مخالفان ترامپ آن را نوعی وعده انتخاباتی بسیار مستقیم میدانند.
با این حال، از نظر حقوقی پرداخت وعده داده شده به تصویب احتمالی یک سیاست عمومی پس از انتخابات مربوط میشود و کارشناسان حقوقی درباره اینکه آیا چنین وعدهای مصداق قانونی رشوه انتخاباتی محسوب میشود یا نه، بحث دارند.
یک وعده جذاب برای رأی دهنده، اما پرهزینه برای دولت
۵ هزار دلار برای یک خانواده آمریکایی رقم کوچکی نیست. با درآمد متوسط یک کارمند تمام وقت، این مبلغ میتواند معادل چندین هفته درآمد باشد و طبیعتاً برای رأی دهنده جذاب است.
اما در سطح دولت، ماجرا کاملاً متفاوت است.
۵ هزار دلار برای یک نفر، زمانی که قرار است به حدود ۲۴۰ میلیون نفر پرداخت شود، تبدیل به بیش از یک تریلیون دلار هزینه میشود.
به همین دلیل بازارهای مالی نیز نسبت به این وعده کاملاً بیتفاوت نماندهاند. بازده اوراق خزانه آمریکا پس از اعلام وعده ترامپ اندکی افزایش یافت؛ اتفاقی که تحلیلگران آن را در کنار نگرانیهای مربوط به تورم، کسری بودجه و هزینه احتمالی طرح ارزیابی کردند.
در مجموع، وعده ۵ هزار دلاری ترامپ را فعلاً نباید یک «طرح تصویب شده اقتصادی» دانست. این یک وعده سیاسی انتخاباتی است که در صورت پیروزی جمهوری خواهان، تازه باید مراحل قانونی و مالی آن طی شود.
در سوی جمهوری خواهان، وعده میتواند ابزاری برای تحریک رأی دهندگان و تبدیل درآمد تعرفهها به یک پیام ملموس اقتصادی باشد؛ اما در سوی دموکراتها، این سؤال مطرح است که آیا دولت آمریکا میتواند بیش از یک تریلیون دلار برای چنین طرحی فراهم کند بدون آنکه کسری بودجه، بدهی یا تورم افزایش یابد.
سابقه نیز به نفع ترامپ نیست: او پیش از این وعده پرداخت ۲ هزار دلار از محل درآمد تعرفهها و همچنین «سود سهام DOGE» را مطرح کرده بود، اما هیچ کدام به پرداخت عمومی مورد وعده تبدیل نشدند.
بنابراین، در شرایط فعلی شاید دقیقترین توصیف این باشد:
ترامپ به آمریکاییها وعده ۵ هزار دلار داده است؛ اما هنوز مشخص نیست این پول از کجا خواهد آمد، چه کسانی آن را دریافت خواهند کرد و مهمتر از همه، آیا اصلاً امکان تبدیل این وعده انتخاباتی به یک برنامه اجرایی وجود دارد یا خیر.