اختصاصی کلانشهر: پروفسور غلامرضا خاتمی، از چهرههای ماندگار و پیشکسوت طب کودکان ایران و «پدر علم گوارش کودکان ایران»، درگذشت. او که نودو شش سال قبل در رشت متولد شده بود، بیش از نیم قرن از عمر خود را صرف آموزش، درمان، پژوهش و تلاش برای حفظ سلامت و نجات جان کودکان ایران کرد و در شمار استادان برجسته و اخلاقمدار طب کودکان کشور قرار داشت.
از رشت تا پزشکی دانشگاه تهران
غلامرضا خاتمی در سال ۱۳۰۹ در یک خانواده مذهبی در رشت متولد شد. دوران ابتدایی و دبیرستان را در مدرسه تربیت رشت گذراند و پس از آن وارد دانشسرای پسران رشت شد. ادامه تحصیل او در دانشسرای پسران تهران، مسیر زندگیاش را به سوی پزشکی و خدمت در حوزه سلامت هدایت کرد.
خاتمی در کنکور پزشکی سال ۱۳۲۸ پذیرفته شد و تحصیلات پزشکی خود را در دانشگاه تهران ادامه داد و در سال ۱۳۳۴ مدرک دکترای پزشکی گرفت. نخستین سالهای طبابت او نیز با خدمت در مناطق محروم همراه بود و پس از فارغالتحصیلی به ایلام اعزام شد و در شرایط دشوار به طبابت پرداخت.
شاگردی نزد محمد قریب و ورود به طب کودکان
مسیر تخصصی زندگی غلامرضا خاتمی در سال ۱۳۳۸ با ورود به دوره تخصص کودکان و شاگردی نزد دکتر محمد قریب، از بنیانگذاران طب نوین کودکان در ایران، وارد مرحله تازهای شد.
او دوره رزیدنتی کودکان را زیر نظر دکتر قریب گذراند و پس از پایان این دوره، به توصیه استادش برای ادامه تحصیل راهی انگلستان شد.
خاتمی در بیمارستان اطفال ادینبورو در انگلستان، آموزشهای تخصصی خود در زمینه گوارش کودکان را تکمیل کرد و پس از بازگشت به ایران، فعالیت آموزشی، پژوهشی و درمانی خود را در مرکز طبی کودکان تهران ادامه داد.
پدر علم گوارش کودکان ایران
نام غلامرضا خاتمی بیش از هر چیز با شکلگیری و توسعه گوارش کودکان در ایران گره خورده است. انجمن علمی پزشکان کودکان ایران در زندگینامه رسمی او، خاتمی را «پدر علم گوارش کودکان ایران» معرفی کرده و تأسیس و توسعه این حوزه و تربیت نسلهای متعدد از متخصصان گوارش کودکان را از مهمترین میراث علمی او دانسته است.
او در مرکز طبی کودکان تهران به تدریس و تحقیق پرداخت و در سالهای بعد در راهاندازی و توسعه ساختار تخصصی گوارش کودکان در ایران نقش داشت.
در کارنامه او همچنین تاسیس انجمن گوارش و کبد کودکان ایران و ریاست این انجمن تا سال ۱۳۹۷، ریاست انجمن پزشکان کودکان ایران در سال ۱۳۸۸ و عضویت در هیئتمدیره نظام پزشکی دیده میشود.
دکتر خاتمی در سال ۱۳۶۷ در تاسیس بخش گوارش کودکان مرکز طبی کودکان نقش داشته و در سال ۱۳۸۴ از بنیانگذاران انجمن علمی گوارش و کبد کودکان بوده است.
ترجمه کتاب نلسون و آموزش نسلهای پزشکان
خدمات علمی خاتمی تنها به فعالیت بالینی و تأسیس ساختارهای تخصصی محدود نبود.
او در ترجمه کتاب بیماریهای کودکان نلسون نیز نقش داشت؛ کتابی که از منابع مهم آموزش پزشکی کودکان محسوب میشود. بر اساس زندگینامه منتشرشده از سوی انجمن علمی پزشکان کودکان ایران، ترجمه این اثر در دو جلد انجام شد و نخستین چاپ آن در سال ۱۳۴۷ منتشر شد.
تربیت پزشکان و متخصصان نسلهای بعدی نیز بخش مهمی از زندگی حرفهای او بود؛ مسیری که از مرکز طبی کودکان و آموزش در کنار نسل نخست استادان طب کودکان آغاز شد و دههها ادامه یافت.
پزشکی که اخلاق حرفهای را بخشی از طبابت میدانست
در توصیف شخصیت حرفهای غلامرضا خاتمی، تنها دانش و جایگاه علمی او مورد توجه نبوده است.
انجمن علمی پزشکان کودکان ایران، از تأثیرپذیری او از اخلاق پزشکی دکتر قریب و تأکیدش بر پیشگیری، طب جامعهنگر و احترام به بیماران یاد کرده است.
خاتمی همچنین در برنامههای مرتبط با کاهش مرگومیر کودکان مشارکت داشت و جایزه استاد قریب را به عنوان پزشک برجسته و اخلاقمدار دریافت کرد.
به همین دلیل، در روایت زندگی حرفهای او، پزشکی تنها به معنای درمان بیماری نبود؛ آموزش، پیشگیری، دسترسی کودکان به مراقبتهای پزشکی و انتقال دانش به نسلهای بعد نیز بخش مهمی از این مسیر را تشکیل میداد.
پروفسور خاتمی در کنار سالها فعالیت دانشگاهی و بیمارستانی، بهعنوان متخصص بیماریهای کودکان و فوقتخصص گوارش کودکان نیز به درمان بیماران پرداخت.
حوزه اصلی فعالیت درمانی او بیماریهای کودکان و بهطور ویژه مشکلات گوارشی و کبدی کودکان بود؛ حوزهای که نام او در تاریخ پزشکی کودکان ایران با آن پیوند خورده است.
تجلیل از یک عمر خدمت؛ تنها چند هفته پیش از درگذشت
یکی از نکات قابل توجه درباره روزهای پایانی زندگی حرفهای غلامرضا خاتمی این است که تنها چند هفته پیش از درگذشت او، از این استاد پیشکسوت در مراسم روز پزشک تجلیل شد.
در مراسم بزرگداشت روز پزشک که در شهریور ۱۴۰۵ برگزار شد، نام غلامرضا خاتمی قزوینی در میان برگزیدگان جامعه پزشکی قرار گرفت و از او به عنوان «پیشکسوت جامعه پزشکی» و نماد پزشکی که در خدمت صادقانه از جان مایه گذاشته است، تقدیر شد.
در معرفی سوابق او در همان مراسم، از تحصیل پزشکی در دانشگاه تهران، شاگردی محمد قریب، دریافت گواهی فوقتخصص گوارش کودکان از انگلستان، فعالیت در مرکز طبی کودکان، تأسیس بخش گوارش کودکان و فعالیتهای او در انجمنهای تخصصی یاد شده است.
میراث پزشکی غلامرضا خاتمی
غلامرضا خاتمی بیش از نیم قرن از زندگی خود را در مسیر سلامت کودکان ایران سپری کرد؛ از خدمت پزشکی در سالهای آغازین فعالیت حرفهای گرفته تا آموزش در مرکز طبی کودکان، توسعه گوارش کودکان، تربیت متخصصان، فعالیتهای علمی و مشارکت در برنامههای کاهش مرگومیر کودکان.
او از نسلی از استادان طب کودکان بود که دانش پزشکی را با آموزش، مسئولیت اجتماعی و اخلاق حرفهای درهم آمیختند.
برای همین، نام او تنها به عنوان یک متخصص گوارش کودکان در تاریخ پزشکی ایران باقی نمیماند؛ پروفسور غلامرضا خاتمی، متولد رشت و از شاگردان محمد قریب، در شمار استادان برجسته و اخلاقمدار طب کودکان ایران و از چهرههای اثرگذار در شکلگیری گوارش کودکان کشور بود.
درگذشت او پایان زندگی پزشکی است که بیش از پنج دهه برای سلامت و نجات جان کودکان ایران تلاش کرد؛ اما میراث علمی، آموزشی و اخلاقی او در میان پزشکان و متخصصانی که تربیت کرد و در ساختار گوارش کودکان ایران نقش داشتند، ادامه خواهد یافت.