کلانشهر: مسمومیت (intoxication) مجموعهای از اختلالات بدن است که در اثر جذب مادهای بیگانه که به آن «سَم» گفته میشود بروز میکند که از راههای استنشاق نوعی گاز، بخار، دود یا گرد و غبار، دستگاه گوارشی (خوردن یا آشامیدن)، تماس پوستی (از طریق انتشار از اپیدرم یا عبور از زخم یا سوختگی)، تزریق در خون و انواع مسمومیت حاد مزمن و شغلی باشد.
مسمویتهای غذایی اغلب در اثر تکثیر میکروبها یا زهرابه آزاد شده از آنها (همچون بوتولیسم) یا جذب مواد غیرخوراکی (همچون برخی از قارچها) ظاهر میشوند و علت مسمومیتهای دارویی نیز مصرف داروی نامناسب یا جذب بیش از حد آن است.
اعتیاد نیز نوعی مسمومیت اختیاری به الکل، تریاک، کوکائین، هروئین، مرفین و غیره است، و موجب وابستگی به آن ماده میشود و همچنین تابشهای مواد رادیواکتیو نیز موجب مسمومیت میشوند.
اول تا هفتم آبان ماه به عنوان هفته پیشگیری از مسمومیتها نامگذاری شده است و امسال هم پانزدهمین دوره هفته پیشگیری از مسمومیتها، با شعار «پیشگیری از مسمومیت در همه گیری کرونا، با افزایش آگاهی، مانع مسمومیت دارویی شویم» برگزار میشود.
پانزدهمین دوره هفته پیشگیری از مسمومیتها مانند هر سال با هدف کاهش مرگ و میر ناشی از مسمومیتها برگزار میشود و برای رسیدن به این هدف راهکارهایی مانند تمرکز بر آموزش نحوه پیشگیری از مسمومیت در کودکان، پیشگیری از مسمومیت ناشی از داروها، سموم دفع آفات، مواد شیمیایی، سوء مصرف مواد، مسمومیت با فلزات سنگین، گیاهان و قارچهای سمی و گزیدگیها، پیشگیری از مسمومیت با گازها و منوکسید کربن و ارتقای دانش جامعه در خصوص خطرات ناشی از مسمومیتها و نحوه برخورد با این رخداد اتخاذ میشود.
هر روز این هفته به یک نام نامگذاری شده و آموزشهای عمومی و تخصصی درباره نحوه پیشگیری از یک نوع مسمومیت متناسب با آن ارائه میشود.
ایمنسازی منازل از نظر بروز مسمومیتها
- داروها، محصولات شوینده و فرآوردههای آرایشی- بهداشتی (خمیر دندان، دهان شویه، خوشبو کننده) را دور از دسترس کودکان، در ارتفاع بالا و در کمد مجهز به قفل نگهداری نمایید.
- محصولات خانگی خطرناک (مانند لوله بازکن، جوهر نمک، جرمگیر، محلول سفید کننده و لکبر، مواد شوینده، گاز پاک کن، داروها و دیگر مواد شیمیایی) را در بستهبندی اصلی آنها و با درب بسته نگهداری کنید و از نگهداری در کمدهای زیر ظرفشویی اجتناب کنید.
- از نگهداری محصولات خطرناک مثل ضدیخ، شیشه پاک کن، بنزین، نفت، سموم علف کش، سموم حشره کش و کودهای باغبانی در کمدهای بدون قفل در پارکینگ و حیاط منزل اجتناب کنید.
- مخلوط کردن فرآوردههای سفید کننده و جرمبَر به دلیل ایجاد گاز سمی خفه کننده، مطلقا ممنوع است و برچسب ظروف سموم و مواد دفع آفات را ابتدا کاملا مطالعه کنید و سپس دقیقا مطابق آن عمل کنید.
- موادی مانند نفت و بنزین را در ظرف اصلی آنها نگهداری کنید و از ریختن این مواد داخل ظروف مربوط به فرآوردههای خوراکی و نوشیدنی مانند بطری خالی نوشابه جدا پرهیز کنید.
- از قرار دادن کیف دستی و ساک خرید و همچنین کیسههای نایلونی که استفاده نمیشود در دسترس کودکان پرهیز کنید، این وسایل ممکن است سبب خفگی کودکان شوند.
- مسمومیت با گاز منوکسید کربن کشندهترین مسمومیت غیرعمدی در کشور ماست و شیوع آن در فصل سرما بالاست.
- در هنگام مراجعه به پزشک و دریافت دارو از داروخانه، والدین سالمند خود را همراهی کنید تا از صحت نحوه مصرف دارو مطمئن شوید و نام دیگر داروهای مصرفی را به همراه داشته باشید تا از تجویز مجدد داروها و مصرف همزمان آنها و یا بروز تداخلات خطرناک دارویی پیشگیری شود و استفاده از جعبههای تقسیم داروها میتواند کمک شایانی به پیشگیری از مسمومیت و مصرف داروی تکراری در آنها میشود.
- در دوران سالمندی به دلیل تغییرات ساختار در اندامهای داخلی مانند کبد، کلیه، میزان مایعات، عضلات و چربی بدن، تغییراتی در جذب و دفع داروها حادث خواهد شد، کاهش بینایی، شنوایی و فراموشی و بیاعتنایی به مصرف دقیق داروها میتواند منجر به مسمومیت شود.
پیامهای اختصاصی مربوط به پیشگیری از مسمومیت با سم فسفید آلومینیوم (قرص برنج)
- از سموم صنعتی و کشاورزی در محیط منزل استفاده نکنید این سموم سلامت خانواده را به خطر خواهد انداخت.
- خرید، فروش، توزیع و ارائه قرص برنج(سم فسفید آلومینیوم) در عطاریها و سم فروشیها ممنوع و عاملین این امر مشمول مجازات خواهند شد.
- سالانه تنها به یکی از بیمارستانهای مرجع مسمومیت در تهرانشمار زیادی مورد مسمومیت با قرص برنج ارجاع میشود که بخشی از آنها متاسفانه منجر به مرگ میشود.
- برای پیشگیری از آفت زدگی غلات و حبوبات در منزل، به جای استفاده از قرص برنج که بسیار سمی و کشنده است، از سیر و نمک که کاملا بیخطر است استفاده کنید.
- آیا میدانستید تنفس گاز متصاعد شده از قرص برنج میتواند منجر به مرگ شود. بر اساس گزارشات واصله، سه نفر از اعضای یک خانواده (مادر و دو کودک) در اثر استنشاق تدریجی گاز حاصل از قرص برنج داخل کیسههای برنجی که در گوشه اتاق نگهداری میکردند، فوت کردند.
- در صورت مسمومیت اتفاقی یا تعمدی با قرص برنج، مصدوم باید بدون اتلاف وقت به بیمارستان منتقل شود.
پیشگیری از مسمومیت ناشی از داروها
- با مصرف خودسرانه داروها بدون تجویز پزشک، سلامت خود را به خطر نیندازید.
- مقادیر بالای برخی از داروهای به ظاهر کم خطر، میتوانند برای فرد بخصوص کودکان و افراد مسن کشنده باشد.
- شایعترین علت بروز مسمومیت در جهان، مصرف داروها بیش از مقادیر درمانی است.
- هفتاد درصد از مسمومیتهای ارجاع شده به مراکز اطلاع رسانی داروها و سموم کشور، مسمومیتهای دارویی هستند.
- دهان، شایعترین راه ورود سموم به بدن م است.
- داروها را دور از دید و دسترس کودکان و در ارتفاع بالا ودر کمد مجهز به قفل نگه داری کنید.
- در هنگام بیماری کودکتان مراقب باشید تا دوز تکراری دارو به وی ندهید.
- برای کاهش تب در کودکان، داروی استامینوفن را بر اساس وزن و سن کودک و با مشورت پزشک و داروساز به کودک بدهید و مقادیر بیش از حد درمانی استامینوفن میتواند ایجاد مسمومیت کند.
- داروهای مصرفی افراد خانواده را دور از دسترس کودکان نگهدارید.
- از قرار دادن دارو در کیف دستی پرهیز کنید تا مانع خورده شدن دارو توسط کودکان شود.
- داروهای خود را در مقابل چشم کودکان نخورید، چرا که کودکان از رفتار بزرگسالان تقلید میکنند و ممکن است دور از چشم والدین داروها را به دهان ببرند.
- اگر به کودک خود دارو میدهید به او تفهیم کنید که این دارو است و از کلماتی مثل آبنبات، شکلات و یا خوراکی استفاده نکنید.
- بهتر است داروهای بیمار افسرده و یا بیمارانی که تعادل رفتاری ندارند و یا افرادی که سابقه اقدام به خودکشی دارند را دور از دسترش آنها قرار دهید و مراقبت دقیقی در خصوص میزان داروی مصرفی آنها به عمل آورید.
- بر مصرف داروی افراد مسن خانواده نظارت داشته باشید، چراکه آنها به دلایل زیر ممکن است داروی خود را به اشتباه یا به طور تکراری مصرف کنند: تشابه ظاهری شکل داروها، ابتلا به فراموشی، عدم اطلاع از نام داروها، بیسوادی یا کم سوادی و یا خوانا نبودن مقادیر مصرفی دارو مندرج روی جعبه دارویی.
- بهترین کار برای پیشگیری از خوردن دوز تکراری دارو، یادداشت کردن دفعات مصرف دارو و یا قرار دادن قرصها در داخل جعبههای مخصوص تقسیم بندی شده (برحسب صبح، ظهر و شب) است.
- مصرف مقادیر بالای بسیاری از داروها در اقدام به خودکشی، ممکن است در ابتدا علامت و نشانه خاصی نداشته باشد ولی وضعیت فرد مسموم به طور ناگهانی وخیم شود.
- بروز مسمومیت توسط برخی از داروها هرچند ممکن است منجر به مرگ نگردد ولی مقادیر بالای این داروها میتوانند منجر به صدمات دائمی کبد و کلیه فرد مسموم شود.
- داروها را مطابق با توصیه پزشک یا داروساز و نه بیشتر از آن مصرف کنید، چراکه با مصرف چند برابر مقادیر درمانی داروها به طور خودسرانه، نه تنها روند درمان شما سریعتر نمیشود، بلکه دچار عوارض سوء و یا مسمومیت با داروها خواهید شد.
- مصرف بیش از مقادیر توصیه شده داروهای مسکن سبب مسمویت و تخریب کلیهها خواهد شد.
- مصرف خودسرانه داروی استامینوفن برای درمان درد و تب بیش از مقادیر درمانی، منجر به صدمات کبدی خواهد شد.
- داروها بخصوص داروهای خوش طعم مخصوص کودکان را از دسترس آنها دور نگه دارید، ممکن است با استفاده از غفلت شما، کودک اقدام به مصرف دارو کند.
- در برخورد با فرد مسموم غیر هوشیاری که در کنارش بستههای داروی خورده شده وجود دارد، ضمن حفظ خونسردی خود و عدم القاء استفراغ در این فرد، بستههای دارویی را همراه بیمار به بیمارستان ببرید.
- در مسمومیتهای تعمدی با دارو، بهتر است در صورت هوشیاری فرد مسموم، نام دارو یا داروهای مصرفی و تعداد هر یک از آنها را از وی بپرسید و به کادر درمانی اطلاع دهید.
- در اغلب مسمومیتهای اتفاقی و یا تعمدی با داروها، برای اطلاع از نحوه انجام اقدامات اولیه، هرچه سریعتر با شماره تلفن مرکز اطلاع رسانی اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
- چنانچه در خانه کودک زیر ۵ سال دارید، حتما داروها را در کمدهای بالاتر و مجهز به قفل قرار دهید.
- کودکان کنجکاوند و ممکن است زمانی که افراد سالمند فامیل در حال مصرف داروهای خود هستند، کودکان اقدام به چشیدن و یا بلعیدن دارو کنند.
- برای پیشگیری از مسمومیت دارویی کودک خود، از والدین خود بخواهید داروهای مصرفی خود را دور از دسترس کودکان نگهداری کنند.
- متاسفانه سالانه تعدادی از کودکان کشورمان به دلیل مصرف ناخواسته شربت متادون که در شیشه داروهای دیگری نگهداری میشده است به کام مرگ میروند.
- در منازل قدیمی، لولههای آب سربی و رنگ مورد استفاده در چارچوب و دیوار که حاوی سرب است میتواند منجر به مسمومیت با سرب شود.
- مسمومیت با سرب در کودکان میتواند منجر به بروز اختلالات رفتاری، کند ذهنی، اختلال در یادگیری، اختلال در رشد و منجر به بروز تشنج شود.
- مسمومیت با سرب میتواند از طریق تنفس و یا خوردن ذرات معلق سرب موجود در هوا، خاک و یا آب صورت گیرد.
- شستشوی مرتب دستها در کودکان مانع تماس آلودگی سرب محیط با دهان آنها میشود.
- از دسترسی کودکان به اسباب بازیهای پلاستیکی بازیافت شده و یا اسباب بازیهای رنگ آمیزی شدهای که دارای ورقههای پوسته پوسته رنگ هستند خودداری کنید.
- از آنجا که کودکان نوپا همه چیز را به دهان میبرند اگر تخت و گهواره رنگ آمیزی شدهای دارند، از تماس این وسایل با دهان کودک جلوگیری کنید.
- اگر به واسطه شغل خود با مشتقات سرب در تماس هستید، برای جلوگیری از انتقال آلودگی، قبل از ورود به منزل لباس کار خود را تعویض کنید.
- برخی از لوازم آرایش بخصوص غیر استاندارد و حتی سرمه، حاوی مقادیر بالای سرب هستند و از مصرف آنها خودداری کنید.
- سرب موجود در خون افراد شهر نشین بسیار بیشتر از روستائیان است.
- مصرف غذاهای چرب سبب افزایش سرعت جذب سرب توسط بدن انسان می.شود.
- هوای محیط نزدیک به بزرگراهها، خاک و محیط اطراف مناطق صنعتی مانند کارخانجات باتری سازی، رنگ سازی چند برابر دیگر نقاط حاوی سرب است.
پیشگیری از بروز مسمومیتها در اطفال
- کودکان زیر ۵ سال، پرخطرترین گروه سنی از نظر بروز مسمومیت هستند.
- کودکان خردسال ممکن است هر چیزی را به دهان ببرند. این عمل بخشی از آموزش و درک این گروه سنی از محیط اطرافشان است و این عمل زمینه ساز بروز مسمومیت است.
- در هنگام بیماری کودکتان مراقب باشید تا دوز تکراری دارو به وی ندهید.
- کیف دستی، ساک خرید و کیسههای نایلونی را دور از دسترس کودکان قرار دهید. ممکن است داخل آنها وسایلی باشد که توسط کودک بلعیده شود و یا کودک ضمن بازی آنها را روی سر خود کشیده و سبب خفگی وی شود.
- گلها و گیاهان آپارتمانی را دور از دسترس کودکان قرار دهید و هنگام بازی کودکان در فضای باز مراقب آنها باشید تا توسط گلها و گیاهان سمی، مسموم نشوند.
- نام گیاهان خانگی را به خاطر بسپارید و آن را روی برچسبی کنار آنها بنویسید، بسیاری از گیاهان و گلهای آپارتمانی مانند خرزهره و دیفن باخیا، سمی هستند و تماس پوست با آنها و یا به دهان بردن آنها منجر به مسمومیت و سوختگی مخاط میشود.
- از نگهداری گیاهان و گلهای آپارتمانی مانند خرزهره و دیفن باخیا در منازلی که دارای کودک میباشد خودداری کنید.
- مواد شیمیایی، شوینده و سفید کننده را در منزل در کمدهای دارای قفل و دور از دید و دسترس کودکان قرار دهید.
- درب کمدهایی که در آن مواد شیمیایی خطرناک را نگه میدارید با قفل یا طناب محکم کنید.
- داروهای مصرفی افراد خانواده را دور از دسترس کودکان نگهدارید.
- در هنگام بروز مسائل و مشکلات خانوادگی، بیشتر مراقب کودکان باشید. در این شرایط کودکان در برابر حوادث و مسمومیت اتفاقی آسیب پذیرترند.
- همیشه پس از استفاده از مواد شیمیایی سریع درب آن را ببندید، ولی بدانید هیچ ظرف دربستهای از دسترسی کودکان در امان نیست.
- هیچگاه الکل و ضد یخ را در دسترس کودکان قرار ندهید.
- در صورتیکه کودک شما مادهای غیر خوراکی را بلعید، با مرکز اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
- بلع باطری کوچک ساعت (باتری مینیاتوری) در کودک میتواند با عوارض جدی همراه باشد. در این موارد کودک را در اسرع وقت به یک مرکز درمانی منتقل کنید.
- از دسترسی کودکان به اسباب بازیهای دارای باتری، بخصوص باتریهای دیسکی و مینیاتوری خودداری کنید.
- شماره تلفنهای زیر را در دسترس و یا در کنار تلفن نصب کنید: شماره تلفن پزشک کودک، شماره تلفن اورژانس: ۱۱۵.
- محصولات شیمیایی و شوینده، نفت و بنزین را همیشه در ظرف اصلی آن نگهداری کنید. هیچگاه این فرآوردهها را در ظرف مواد خوراکی (مانند بطری نوشابه) نگه داری نکنید. این عمل سبب خورده شدن اتفاقی این مواد توسط کودکان میشود.
- متاسفانه نگهداری شربت متادون (جهت ترک اعتیاد) در ظرف خالی نوشابه و شیشه خالی دارو، منجر به مسمومیت ناخواسته و مرگ دهها کودک شده است.
- از نگهداری شربت متادون در داخل یخچال و در کنار بقیه نوشیدنیها خودداری کنید.
- به کودکان بیاموزید هیچ چیزی ننوشند و یا نخورند مگر اینکه با اجازه بزرگسالان باشد.
- داروهای خود را در مقابل چشم کودکان نخورید، چرا که کودکان از رفتار بزرگسالان تقلید میکنند و ممکن است دور از چشم والدین داروها را به دهان ببرند.
- زمانی که شما در منزل نیستید و کوک را به فرد دیگری میسپارید، کودکان در معرض بیشترین خطر مسمومیت قرار دارند.
- اگر به کودک خود دارو میدهید به او تفهیم کنید که این دارو است و از کلماتی مثل آبنبات، شکلات و یا خوراکی استفاده نکنید.
- در هنگام استفاده از محصولات شیمیایی و پاک کننده چنانچه مجبور شدید به زنگ درب ورودی و یا تلفن جواب دهید، قبل از هر چیز درب ظرف را ببندید و هرگز از کودک خود چشم برندارید.
- عمدهترین موارد مسمومیت در کودکان در اثر خوردن داروها، مواد شیمیایی و محصولات خانگی مانند مواد آرایشی بهداشتی، فرآوردههای شوینده، سفیدکننده و لوله باز کن، لاک پاک کن (استون) و گیاهان آپارتمانی سمی بوده است.
- مسمومیت اتفاقی در اثر بلع نفت در کودکان بسیار خطرناک است و در صورت بلع نفت توسط کودک هر چه سریعتر او را نزدیکترین مرکز درمانی منتقل کنید.
- اگر کودکی نفت را ببلعد کشنده نیست، ولی اگر کودک وادار به استفراغ شود این امر میتواند منجر به مرگ وی شود.
- کودکان کنجکاوند و ممکن است زمانی که افراد سالمند فامیل در حال مصرف داروهای خود هستند، کودکان اقدام به چشیدن و یا بلعیدن دارو کنند.
پیشگیری از مسمومیت ناشی از گازها و منوکسید کربن
- علایم تماس طولانی با منوکسید کربن، سردرد، گیجی، ضربان شدید شقیقهها، وزوز گوش و خواب آلودگی است در ادامه تماس، فرد مسموم دچار تهوع، استفراغ و تپش قلب میشود.
- تماس با مقادیر بالای منوکسید کربن در مدت طولانی میتواند سبب تهوع، استفراغ، تپش قلب، کاهش هوشیاری، آسیب دائمی عصبی، کما و مرگ شود.
- علایم مسمومیت با منوکسید کربن در کودکان تهوع، استفراغ و اسهال است که با مقادیر پایین تری از منوکسیدکربن بروز میکند.
- در هنگام استفاده از بخاریهای نفتی و گازی، برای پیشگیری از مسمومیت با گاز منوکسید کربن، اطمینان از نصب صحیح و کارکرد مناسب دودکشها الزامی است.
- سرد بودن لوله دودکش بخاری، دلیل بر خارج نشدن دود و گاز سمی است.
- استفاده از آب گرمکن نفتی یا گازی و یا دستگاه پکیج در داخل محیط حمام و یا محیطهای کوچک دربسته منجر به سوخت ناقص و مسمومیت با گاز خواهد شد.
- منوکسید کربن گازی بیرنگ، بیبو و بدون طعم و غیر محرک است که در اثر سوختن ناقص سوختهای فسیلی مانند نفت، گاز، بنزین، گازوئیل، دود اگزوز اتومبیل و ذغال چوب حاصل میشود.
- مسمومیت با منوکسید کربن یکی از مرگبارترین انواع مسمومیت هاست. برای پیشگیری از بروز آن توصیههای ایمنی در مورد استفاده از وسایل حرارتی را رعایت کنید.
- در هنگام بروز آتش سوزی علاوه بر ایجاد گاز منوکسید کربن، گاز سیانید از سوختن مواد پلاستیکی ایجاد میشود که شدیدا سمی است.
- علایم و نشانههای مسمومیت با گاز منوکسید کربن میتواند به صورت بسیار متفاوت در افراد ظاهر شود.
پیشگیری از مسمومیتهای ناشی از مواد غذایی و گیاهان سمی
- باکتریها، ویروسها، قارچها، مواد افزودنی غیر مجاز، فلزات سنگین، باقیمانده سموم نباتی از عوامل مهم ایجاد مسمومیتهای غذایی محسوب میشوند.
- مسمومیت با مواد غدایی میتواند در اثر آلودگی غذا در جریان تولید فرآوردههای غذایی، تهیه و نگهداری آنها ایجاد شود.
- از مصرف کنسروهایی که در قوطی آنها آثار نشت، برآمدگی و فرو رفتگی و زنگ زدگی مشاهده میشود خودداری کنید.
- آیا میدانید نوعی از مسمومیت غذایی موسوم به " بوتولیسم" از کشندهترین انواع مسمومیتها بشمار میرود؟
بوتولیسم در اثر مصرف مواد غذایی مانند سوسیس، کالباس، کنسرو ماهی، کنسرو ذرت، کنسرو لوبیا، کشک خام و عسل طبیعی که در شرایط نامناسب و غیر بهداشتی تهیه و نگهداری شدهاند ایجاد میشود.
علایم و نشانههای بوتولیسم به صورت تاخیری (۱۲ تا ۲۴ ساعت بعد از مصرف غذای آلوده به باکتری) و به صورت تاری دید، دوبینی، افتادگی پلک، عدم توانایی حرکتی، سختی در بلع، اختلال تکلم و یبوست ظاهر میشود.
آیا میدانید اسهال یکی از علایم در بسیاری از مسمومیتهای غذایی است؟
- مسمومیت با گیاهان یکی از شایعترین علل بروز مسمومیتهای اتفاقی در کودکان در جهان بشمار میآید.
- مصرف یک گیاه توسط حیوانات اهلی و وحشی، دلیلی بر غیر سمی بودن آن برای انسان نیست.
- برخی از گیاهان تزئینی موجود در آپارتمانها و باغچهها میتوانند سبب بروز مسمومیت در انسان شوند.
- در صورت بلعیدن قسمتهای مختلف یک گیاه مانند میوه، دانه و برگ آن توسط کودکان حتما با مرکز اطلاع رسانی داروها و سموم تماس حاصل بگیرید.
- سعی کنید نام گیاهان موجود در محیط کار و زندگی خود را بدانید، تا در موارد بروز مسمومیت به گروه پزشکی اطلاع دهید.
- مسمومیت با گیاهانی مانند خرزهره، دیفن باخیا، گل انگشتانه، آزالیا، شوکران و کرچک میتواند کشنده باشد. در صورت وقوع مسمومیت با این گیاهان بیمار را در اسرع وقت به نزدیکترین مرکز درمانی منتقل کنید.
- مسمومیت با قارچهای سمی بسیار خطرناک است. از مصرف قارچ هایی که نوع آنها را نمیشناسید جدا خودداری کنید.
- آیا میدانید برخی از قارچهای سمی در صورت مصرف خوراکی میتوانند باعث نارسایی حاد کبدی و مرگ شوند؟
- آیا میدانید تشخیص قارچهای سمی از انواع غیر سمی از روی شکل ظاهری آنها کاری دشوار بوده و نیاز به تجربه و تبحر دارد؟
- در منزل خود از نگهداری گیاهان تزئینی که دارای میوهها و ظاهر جذاب برای کودکان هستندد خودداری کنید.
- کنجکاوی ذاتی کودکان زیر ۵ سال و وجود جذابیت در شکل و رنگ بخشهای مختلف یک گیاه سمی منجر به بلعیده شدن آن توسط کودک میشود.
- شیره سمی برخی از گیاهان سمی آپارتمانی مانند دیفن باخیا و کالادیوم در صورت خورده شدن میتواند سبب تورم، خارش و سوزش مخاط دهان وخفگی و یا آسیب گوارشی فرد مسموم شود.
- برخی از داروهای گیاهی در صورت مصرف بیش از حد یا نابجا میتوانند مسمومیتهای منجر به مرگ ایجاد کند.
- بخور اوکالیپتوس در صورتیکه به اشتباه خورده شود، حتی در مقادیر کم (یک قاشق) میتواند کشنده باشد. از القای استفراغ در مسمومیت با این فرآورده خوداری کنید مصدوم را سریع به بیمارستان منتقل کنید.
پیشگیری از بروز مسمومیت با سموم دفع آفات و مواد شیمیایی و شوینده خانگی
- در هنگام استفاده از فرآوردههای شیمیایی و سموم مختلف اعم از سموم خانگی یا صنعتی، حتما در نور کافی برچسب روی بسته بندی را مطالعه کرده سپس مصرف نمائید.
- در هنگام استفاده از مواد شیمیایی و فرآوردههای شوینده و پاک کننده پنجرهها را باز کنید تا هوا به خوبی در محیط جریان داشته باشد.
- از اختلاط مواد شیمیایی مانند جوهر نمک و جرم بر با فرآوردههای سفید کننده جدا خودداری کنید. بخارات و گازهای ناشی از این اختلال بسیار سمی و خفه کننده است.
- پس از مصرف مواد شوینده، سفید کننده، جرم برو لوله بازکن در محیطهای دربسته و کوچک مانند دستشویی و حمام به هیچ عنوان در این مکانها توقف نکنید، چرا که گازهای تولید شده در این محیط بدون تهویه مناسب حفظ کننده و سمی است.
- ضمن استفاده از مواد شیمیایی حتما از وسایل محافظت کننده مانند دستکش بلند، کفش نفوذ ناپذیر- لباس آستین بلند- شلوار بلند و جوراب استفاده کنید.
-برچسب روی ظروف سموم دفع آفات و بروشور آن را ابتدا کاملا مطالعه کنید و سپس جهت استفاده دقیقا مطابق دستور عمل کنید.
- هرگز سموم دفع آفات را در ظروف مشابه مواد خوراکی و آشامیدنی (مانند بطری نوشابه) نگهداری نکنید.
- استفاده بیرویه از سموم دفع آفات نه تنها باعث بروز مقاومت در آفات میشود، بلکه میتواند از طریق ایجاد باقیمانده در محصولات و آلودگی محیط زیست برای انسان مضر محسوب شود.
-در هنگام سم پاشی مزارع، باغات و باغچهها حتما از ماسک، دستکش و لباس مناسب استفاده کنید.
-از به کار بردن مقادیر بیش از حد توصیه شده سموم برای مقاصد کشاورزی خودداری کنید.
- در صورت تماس سموم دفع آفات با پوست، ناحیه آلوده را با مقادیر فراوان آب و صابون شستشو دهید.
- هر گونه مصرف خوراکی با سموم دفع آفات را جدی بگیرید و بیمار را برای درمان در اسرع وقت به نزدیکترین مرکز درمانی منتقل کنید.
- در صورت تماس پوست و یا چشم با مواد اسیدی و یا قلیایی پوست و چشم را با مقادیر فراوان آب شستشو داده و مصدوم را به مرکز درمانی منتقل کنید.
- در صورت تماس پوست و یا چشم با مواد اسیدی و یا قلیایی هرگز از مواد قلیایی و یا اسیدی جهت خنثی سازی استفاده نکنید.
- در صورت بلع مواد با خاصیت خورندگی مانند اسیدها و قلیاها، هرگز بیمار را وادار به استفراغ نکنید. این کار میتواند سبب وخیم شدن وضع بیمار گردد. آن را شناسایی
- آیا میدانید سم حشره کش فسفید آلومینیوم با نام "قرص برنج" قاچاق محسوب میشود و خرید و فروش آن ممنوع است.
پیشگیری از مسمومیت ناشی از گزیدگیها
-علایم گزیدگی با افعی درد تیز و سوزاننده در محل گزش است که در عرض ۱تا۵ دقیقه بعد از گزش ظاهر میشود.
- تورم در محل گزیدگی مار افعی نیم تا ۴ ساعت بعد از گزش بروز میکند که ممکن است در عرض ۲۴-۱۲ ساعت افزایش یابد و کل اندام مبتلا را درگیر کند.
در طی ۳۶-۲۴ ساعت پس از گزیدگی افعی، ممکن است تاولهای کوچک در محل ایجاد شوند و از علائم گزش مار افعی تهوع و استفراغ، بیحسی در اطراف دهان، صورت و پوست سر و گزگز نوک انگشتان، تب و لرز، تعریق، ضعف و بیحالی و سرگیجه است.
یکی از مشخصترین و مهمترین علایم و نشانههای گزیدگی با افعیها، اختلالات انعقادی خون بوده و به صورت خونریزی از بینی، وجود خون در خلط، خون در ادرار، خون در مدفوع، خونریزی در شکم و داخل چشم و مغز مشاهده میشود، اختلال در عملکرد کلیه، کاهش سطح هوشیاری و شوک قلبی- عروقی از علائم گزش مار افعی است.
- علایم گزیدگی با مارکبری و مار مرجانافتادگی پلکها، خواب آلودگی، ضعف عضلانی، فلج، اختلال تکلم و تنفس، آبریزش از دهان، استفراغ و تهوع است.
- علایم گزیدگی با مار آبی (دریایی) درد عضلانی و تغییر رنگ ادرار به رنگ قهوهای یا سیاه است.
-در هنگام مارگزیدگی قبل از انتقال مصدوم به مرکز درمانی باید بیمار را آرام کنید و از حرکات بیش از حد او جلوگیری کنید.
- مصدوم مار گزیده را باید از محل حادثه (جهت جلوگیری از حمله مجدد مار) دور کرد.
- عضو محل گزیدگی مار را باید بیحرکت و هم سطح یا کمی پایینتر از سطح قلب نگه داشت.
- بستن یک نوار محکم و پهن، چند انگشت بالاتر از محل مارگزیدگی به ویژه اگر محل گزیدگی در دستها یا پاها باشد، ضروری است.
- بستن نوار بالاتر از محل مارگزیدگی نباید آنقدر سفت باشد که جریان خون اندام را مختل کند. اگر ورم باعث سفت شدن نوار شد، آنرا باز کنید و از محلی بالاتر ببندید. هر ۱۰ تا۱۵ دقیقه، به مدت ۱ دقیقه نوار را باز کرده و دوباره ببندید. این کار باید تا زمان آماده شدن پادزهر ادامه یابد.
- در مارگزیدگی باید از سرد کردن عضو با آب سرد یا یخ خودداری کرد.
- هر چه سریعتر فرد مار گزیده را به اورژانس بیمارستان منتقل کنید و زمان را با تلاش برای کشتن و یا گرفتن مار از دست ندهید.
- اگر طی ۵ تا ۷ سال اخیر مصدوم مارگزیده، واکسن کزاز تزریق نکرده است به پزشک اطلاع دهید.
- در مارگزیدگی علائم واکنشهای حساسیتی شدید مانند عطسه، مشکل در تنفس یا تورم سریع و شدید، درد شکم، تهوع، سرگیجه، درد قفسه سینه، خرخر صدا وکبود شدن رنگ لبها از جمله مواردی هستند که سریعاً باید به اورژانس مراجعه شود.
- کودکان زیر سه سال، بیماران قلبی، دیابتی، افراد مسن و معلولان حرکتی و بیماران مبتلا به آلرژی در معرض خطر بالای حساسیت پس از گزش مار هستند.
- گزش متعدد مار در ناحیه سر و گردن خطرناکتر است و بهتر است در این موارد حتما به پزشک مراجعه کنید.
- گزش عقرب میتواند منجر به بروز درد شدید در ناحیه گزش شود اما علائم تهدیدکننده حیات و حوادث منجر به مرگ به ندرت رخ میدهد.
- تورم ناشی از گزش عقرب، عموما محدود به ناحیه گزش است و احساس بیحسی و سوزش در ناحیه گزش برای ۴ تا ۶ ساعت بوجود میآید و معمولا پس از ۲۴ ساعت بهبود مییابد.
- زنبور گزیدگی ممکن است در اثر نیش انواع زنبور مانند زنبورعسل و زنبور سرخ بروز کند.
- نیش زنبورعسل ماده، به کیسه محتوی زهر متصل است و پس از گزش در زخم باقی میماند و محتویات کیسه زهر به زخم منتقل میشود. بنابراین برداشتن سریع نیش از روی زخم، جهت جلوگیری از ورود بیشتر سم به زخم ضروری است.
- علائم زنبور گزیدگی معمولا در عرض چند ساعت ناپدید میشود.
-اگر فرد زنبورگزیده مشکل تنفسی داشت و یا تورم شدید و سریع در محل گزش بروز کرد، باید به پزشک مراجعه کنید.
- زنبورها و زنبورهای سرخ بطور مکرر نیش میزنند و محل گزش آنها به سادگی عفونی میشود.
- چنانچه گزش زنبور در نقاط مختلف و آن هم در ناحیه گردن و سر بروز کند، جدیتر است و میتواند تهدید کننده زندگی باشد.
- فرد زنبور گزیده برای چند روز از نظر تشدید درد یا باقی ماندن تورم یا علائم شبیه آنفولانزا و یا تب باید تحت نظر باشد و در صورت بروز این علائم سریعاً به پزشک مراجعه شود.
- برای پیشگیری از بروز گزیدگیها بطور کلی از دست زدن به جانوران گزنده خودداری کنید.
- اقدامات اولیه در گزشهای معمولی زنبور شستشوی محل زنبور گزیدگی با آب و صابون است.
- روی محل زنبور گزیدگی کمپرس سرد یا کیسه محتوی یخ قرار دهید و به طور متوالی هر ۱۵ دقیقه یکبار کیسه یخ را از روی پوست بردارید. از قراردادن مستقیم یخ روی پوست اجتناب کنید و از گرم کردن موضع بپرهیزید.
- برای جلوگیری از گزیدگی حشرات در هنگام سفر حشره کش، پشه بند و یا دیگر وسایل ایمنی را همراه داشته باشید.
- حشره "دراکولا" یا "بند" نه نیش میزند و نه گاز میگیرد بلکه ترکیبات سمی و محرکی ترشح میکند که باعث ایجاد زخم در محل عبور خود از روی پوست میشود.
سم حشره "دراکولا" یا "بند" باعث ایجاد صدمات بافتی، زخم و تاول میشود. علائم به صورت قرمزی، بروز طاول و یا جوشهای کوچک همراه با خارش و در انتها ورقه ورقه شدن و پوسته پوسته شدن پوست است.
درمان قطعی برای سم حشره دراکولا یا بند وجود ندارد و عارضه بعد از مدتی خود به خود خوب میشود. له شدن حشره دراکولا یا بند روی پوست و یا خاراندن پوست سبب انتشار سم و تشدید زخمهای روی پوست خواهد شد.
برای تخفیف عارضه پوستی سم حشره دراکولا، میتوان در ساعات ابتدایی، با آب و صابون معمولی محل عارضه را شستشو داد و با تمیز نگه داشتن محل عارضه میتوان از بروز مشکلات ثانویه ازجمله عفونتهای باکتریایی جلوگیری کرد همچنین هرچه پوست مرطوبتر باشد شدت عارضه بیشتر است، به طور تجربی استعمال الکل سفید بر روی موضع آلوده به سم حشره دراکولا یا بند میتواند در کاهش علایم موثر باشد.
- با رعایت چندنکته ساده میتوانیم از خودمان در برابر گزش حشرات محافظت کنیم.
-برای پیشگیری از گزش حشرات میتوان علاوه بر نصب توری به پنجرهها، پوشیدن لباسهای محافظتکننده و آستین بلند در محیطهای باز غیر شهری، از پشه بند و مواد حشره کش در شب استفاده کرد.
- نگهداری حیوانات خانگی باعث تجمع بیشتر حشرات میشود. بنابراین لازم است نگهداری حیوانات اهلی توام با رعایت بهداشت باشد.
- اگر در محل زندگی درختان زیادی وجود دارد باید برای پنجرههای خانه ازتوری استفاده شود و در پارکها از آویختن لباسها روی درخت خودداری شود.
- درمناطقی که حشرات زیاد وجود دارد، بهتر است روی پوست بدن مخصوصا بدن کودک از کرمهای دور کننده حشرات استفاده کرد، اما باید توجه داشت استفاده دائم از این موادسبب حساسیت بیشتر میشود.
- به هیچ وجه کندوی زنبور عسل را دستکاری و زنبورها راتحریک نکنید.
- اگر زنبور در نزدیکی خود دیدید به جای نابود کردن آن بامگسکش، موقتا آن منطقه را ترک کنید.
- از پوشیدن لباسهایی با رنگ روشن واستفاده از عطرهای تند در مناطقی که حشرات زیادی دارند، جدا خودداری کنید؛ زیراتمام این موارد باعث جذب زنبورها میشود.
- در محیطهای باز، پیراهن آستین بلند و شلوار بلند به کودکان بپوشانید.
- اگر سابقه واکنش حساسیتی شدید به نیش زنبور دارید، با پزشک خود برای مقابله با آن مشورت کنید.
پیشگیری ازمسمومیت ناشی ازسوء مصرف مواد در جوانان
- ناخالصیهای موجود در انواع مواد مخدر، در برخی موارد از خود ماده مخدر مرگبارتر است.
- مشکلات خانوادگی، طلاق، بیکاری، فقر و بحرانهای روحی از عوامل مستعدکننده فرد به سوء مصرف مواد هستند.
-فرآوردههای مخدر و اعتیادزای "پان" یا"پراگ"برخلاف ادعای مطرح شده مبنی بر خوشبو کنندگی دهان و یا ترک سیگار، سبب بروز اعتیاد میشوند.
- مسمومیت با مواد مخدر یکی از مرگبارترین انواع مسمومیتها محسوب میشود.
- آیا میدانید بر اساس گزارشات موجود مصرف حتی یک عدد قرص اکستازی، منجر به مرگ شده است.
- سوء مصرف شیشه گرچه ظاهر فرد معتاد را سریعا دگرگون و قابل شناسایی نمیکند، ولی اعتیاد به آن به مراتب خطرناکتر از مواد مخدر دیگر است.
- امتحان کردن مصرف مواد در جمع دوستان و از روی کنجکاوی، آغاز حرکت در مسیر بیبازگشت اعتیاد است.
- سکتههای قلبی و مغزی، تشنج، نارسایی کبد و کلیه و تخریب سلولهای مغزی و عضلانی از عوارض مسمومیت با قرص اکستازی و شیشه است.
- مصرف مواد توهم زا مانند حشیش، اکستازی، شیشه میتوانند سبب بروز حوادث مرگبار مانند سقوط از ارتفاع، تصادف، نزاع، ارتکاب به جنایت و خودکشی در فرد مصرف کننده شوند.
- مصرف انواع داروهای هورمونی با هدف بدنسازی در جوانان میتواند سبب بروز عوارض وخیمی مانند عقیمی، نارسایی قلبی و کبدی، کوتاهی قد و بزرگ شدن سینه در مردان و پرمویی و خشونت صدا در خانمها شود.
- مصرف همزمان مواد مخدر با برخی از داروهای خواب آور و آرام بخش میتواند سبب بروز مسمومیتهای شدید و حتی مرگ در فرد مصرف کننده شود.
- مسمومیت با مواد مخدر یکی از علل مهم مرگ ناشی از مسمومیتهای شیمیایی در بسیاری از کشورها است.
- قاچاقچیان برای دستیابی به سود بیشتر و برای اضافه شدن وزن مواد، به مواد مخدر مانند تریاک، فلز سرب میافزایند که این امر سبب مسمومیت حاد با سرب و مرگ معتادان میشود.
- استفاده خودسرانه از فرآوردههای قاچاق و بدون مجوز برای بدنسازی و پرورش اندام در جوانان، خطرابتلا به انواع اختلالات جسمی و روانی را برای مصرف کننده در بردارد.
- یکی از عوارض روانی سوء مصرف استروئیدهای آنابولیک در جوانان، پرخاشگری و بروز رفتارهای ضد اجتماعی است. تزریق مواد مخدر از طریق سرنگهای آلوده، غیر استریل و مشترک با خطر بروز انواع بیماریهای عفونی خطرناک مانند ایدز و هپاتیت همراه است.
- استعمال سیگار در نوجوانان و جوانان، اولین گام در جهت حرکت به سوی اعتیاد و سوء مصرف مواد است.
- هر گونه تغییرات رفتاری غیر عادی و ناگهانی مانند گوشه گیری، بیخوابی، بیحوصلگی، پرخاشگری، غیبت از محل کار و تحصیل، بینظمی و ناامیدی در فرزندان خود را جدی گرفته و در پی بررسی علت آن باشید.
- افزایش سطح آگاهی در مورد عوارض ویرانگر اعتیاد و آموزش صحیح پیشگیری از بروز سوء مصرف مواد، اساسیترین گام در مبارزه با این بلای خانمانسوز است.
- استعمال سیگار سبب بروز انواع سرطان مانند سرطان مری، ریه، مثانه میشود.