اگر بدن شما هموگلوبین کافی نداشته باشد، بافت‌ها و عضلات، اکسیژن کافی دریافت نمی‌کنند تا بتوانند به طور موثر کار کنند که این امر منجر به بیماری به نام کم خونی می‌شود.

اگرچه کم خونی انواع مختلفی دارد اما کم خونی فقر آهن شایع‌ترین در سراسر جهان است.

دلایل عمده فقر آهن عبارتند از:
مصرف ناکافی آهن به دلیل رژیم‌های غذایی غلط که نیازهای غذایی روزانه بدن را تأمین نمی‌کند یا به شدت محدود شده است.

بیماری التهابی روده
نیاز به آهن در دوران بارداری افزایش پیدا می‌کند

از دست دادن خون در طی جراحی‌های سنگین یا خونریزی داخلی

از دست دادن آهن در زمان خونریزی‌های پریود زنان

کمبود آهن می‌تواند منجر به علائمی شود که می‌تواند کیفیت زندگی شما را تحت تأثیر قرار دهد. این موارد عبارتند از: تنگی نفس، خستگی و کاهش تمرکز و احساس سرگیجه

علائم و نشانه‌های کمبود آهن بسته به موارد زیر متفاوت است:

• شدت کم خونی

• سرعت پیشرفت آن

• سن

• وضعیت فعلی سلامت

در اینجا 10 علامت و نشانه کمبود آهن آورده شده است که به رایج‌ترین آن‌ها اشاره می‌کنیم:

1. خستگی غیرمعمول
احساس خستگی زیاد یکی از رایج‌ترین علائم کمبود آهن است.

این خستگی به این دلیل اتفاق می‌افتد که بدن شما فاقد آهن مورد نیاز برای تولید پروتئینی به نام هموگلوبین است که به حمل اکسیژن به بدن کمک می‌کند.

بدون هموگلوبین کافی، اکسیژن کمتری به بافت‌ها و عضلات شما می‌رسد و انرژی آنها را از دست می‌دهد. قلب شما همچنین باید بیشتر کار کند تا خون غنی از اکسیژن را در اطراف بدن حرکت دهد، که باعث خستگی شما می‌شود.

از آنجا که خستگی اغلب به عنوان یک قسمت طبیعی از زندگی شلوغ و مدرن در نظر گرفته می‌شود، تشخیص کمبود آهن تنها با این علامت و نشانه دشوار است.

با این حال، بسیاری از افراد مبتلا به کمبود آهن در کنار ضعف، احساس گنگ بودن یا در مسائل روزمره را نیز تجربه می‌کنند.

2. رنگ پریدگی
یکی دیگر از علائم رایج کمبود آهن رنگ پریدگی چهره،پوست و پشت پلک افراد است. هموگلوبین در گلبول‌های قرمز باعث ایجاد رنگ قرمز است و کمبود آن باعث کمرنگی و رنگ پریدگی می‌شود. رنگ پریدگی در این افراد می‌تواند در سرتاسر بدن و یا فقط در برخی نقاط مثل صورت، لب‌ها، پشت پلک و یا ناخن باشد. اغلب رنگ صورت و پشت پلک پایین چشم برای تشخیص کم خونی بسیار به پزشک معالج کمک می‌کند، هرچند باید با آزمایش خون نیز تایید شود.

اگر پلک پایین خود را به سمت پایین بکشید، لایه داخلی باید یک رنگ قرمز زنده باشد. اگر این رنگ صورتی یا زرد بسیار کم رنگ باشد، این ممکن است نشانگر کمبود آهن شما باشد.

3. تنگی نفس
همانطور که گفته شد، هموگلوبین سلول‌های قرمز خون شما را قادر می‌سازد تا اکسیژن را به بدن منتقل کنند.

با توجه به کاهش هموگلوبین و کاهش اکسیژن در دسترس بافت‌ها، فرد در اثر فعالیت بدنی مثل ورزش یا پیاده روی و حتی فعالیت‌های روزانه در محل کار یا در خانه خیلی زود احساس نفس تنگی و یا حالات نفس نفس زدن می‌کند. این می‌تواند یکی از علائم رایج کمبود آهن باشد.

اگر احساس می‌کنید در هنگام انجام فعالیت‌های عادی و روزمره خود، سخت نفس می‌کشید و مثل سابق به راحتی تنفس نمی‌کنید، مانند راه رفتن، بالا رفتن از پله یا کار کردن، کمبود آهن می‌تواند در این میان مقصر باشد.

4. سردرد و سرگیجه
کمبود آهن ممکن است باعث سردرد، به ویژه در زنان شود. این علائم کمتر از نشانه‌های قبلی در افراد دچار کمبود آهن دیده می‌شود و از آنجا که سردرد و سرگیجه می‌تواند عوامل زیادی داشته باشد، تشخیص کمبود آهن از این علامت به تنهایی کار آسانی نیست. علت بروز این حالت گشاد شدن عروق مغزی برای دسترسی به اکسیژن بیشتر است.

سطح پایین هموگلوبین در گلبول‌های قرمز به این معنی است که اکسیژن کافی به مغز نمی‌رسد. در نتیجه، رگهای خونی در مغز ممکن است متورم شده و باعث فشار و سردرد شوند.

5. تپش قلب
ضربان قلب قابل توجه، که به آن تپش قلب نیز می‌گویند، می‌تواند یکی دیگر از علائم کم خونی و فقر آهن باشد.

هموگلوبین پروتئینی در سلولهای قرمز خون است که به انتقال اکسیژن به بدن کمک می‌کند. در کمبود آهن، سطح پایین هموگلوبین به معنای آن است که قلب برای حمل اکسیژن مجبور است سخت کار کند. در موارد شدید، می‌تواند منجر به بزرگ شدن قلب یا نارسایی قلبی شود.

با این حال، این علائم معمولاً کمتر شایع هستند. برای تجربه طولانی مدت باید کمبود آهن داشته باشید.

6. مو و پوست خشک و آسیب دیده
پوست و موهای خشک و آسیب دیده می‌تواند نشانه کمبود آهن باشد.

کمبود آهن سطح هموگلوبین خون را کاهش می‌دهد، که ممکن است میزان اکسیژن موجود در سلول هایی را که باعث رشد مو می‌شوند کاهش دهد.

وقتی پوست و مو از اکسیژن محروم شود، می‌تواند خشک و ضعیف شود.

ریزش مقداری از موها هنگام شستشوی روزمره کاملاً طبیعی است. اما اگر در حال از دست دادن انبوه موها یا بیش از حد طبیعی آن هستید، ممکن است مربوط به کمبود آهن باشد.

7. تورم و درد زبان و دهان
گاهی اوقات فقط با نگاهی به داخل یا اطراف دهان می‌توانید کم خونی ناشی از فقر آهن را نشان دهید.

علائم شامل زمانی است که زبان شما متورم، ملتهب، رنگ پریده یا به طرز عجیبی صاف می‌شود.

کمبود آهن همچنین ممکن است علائم دیگری در اطراف دهان شما ایجاد کند که شامل:

دهان خشک

احساس سوزش در دهان

ترک‌های قرمز دردناک در گوشه‌های دهان

زخم‌های دهانی

8. سندرم پاهای بی‌قرار
کمبود آهن به سندروم پای بی‌قرار مرتبط است. سندرم پای بی‌قرار یک اصرار شدید برای حرکت دادن پاها در حالت استراحت است. همچنین می‌تواند باعث خارش ناخوشایند و عجیب در پاها شود.

این عادت معمولاً در شب‌ها شایع‌تر است، به این معنی که ممکن است خوابیدن برای شما دشوار باشد.

دلایل سندرم پای بی‌قرار به طور کامل شناخته نشده است. با این حال، حدود 25٪ از افراد مبتلا به کم خونی در اثر فقر آهن، سندرم پای بی‌قرار دارند.

9. ناخن‌های شکننده یا قاشقی شکل
یک علامت بسیار شایع کمبود آهن در افراد، ناخن‌های شکننده یا قاشقی شکل است.

در مراحل بعدی کمبود آهن، ناخن‌های قاشقی شکل می‌توانند در جایی رشد کنند که وسط ناخن فرو رفته و لبه‌های آن بلند شود تا مانند قاشق حالت گرد به خودمی گیرد.

با این حال، این یک عارضه جانبی نادر است که فقط در حدود 5٪ از افراد مبتلا به کمبود آهن رخ می‌دهد.

10. سایر علائم کم خونی
چندین نشانه دیگر نیز وجود دارد که نشان می‌دهد آهن شما کم است. این موارد معمولاً شیوع کمتری دارند و به غیر از فقر آهن می‌توانند به بسیاری از بیماری‌ها نیز مرتبط باشند.

علائم دیگر کم خونی فقر آهن عبارتند از:
هوس نگه داشتن یا خوردن خوراکی‌های عجیب یا دارای ارزش غذایی کم یا غیر غذایی “پیکا” نامیده می‌شود. این معمولاً هوس خوردن یخ، خاک، گل رس، خاکستر، گچ و مهر است.

احساس افسردگی
کم خونی و فقر آهن ممکن است در بزرگسالان با افسردگی همراه باشد. همچنین زنان باردار با فقر آهن نیز ممکن است شانس بیشتری برای ابتلا به افسردگی داشته باشند.

دست و پای سرد
کمبود آهن به این معنی است که اکسیژن کمتری به دست و پا منتقل می‌شود. هرچند بعضی افراد به طور عادی دچار این حالت هستند و شامل کم خونی نمی‌شود

عفونت‌های مکرر
از آنجا که آهن برای سیستم ایمنی بدن مورد نیاز است، کمبود آن ممکن است خطر ابتلا به عفونت را افزایش دهد.

اگر فکر می‌کنید دچار کم خونی فقر آهن هستید، مراحل زیر را در نظر داشته باشید:

با پزشک خود صحبت کنید که به احتمال زیاد غذاهای غنی از آهن به علاوه ویتامین C برای افزایش جذب آهن یا احتمالاً مکمل‌های آهن را توصیه می‌کند.

سعی کنید از طریق غذای واقعی در رژیم خود آهن کافی دریافت کنید.

مکمل‌ها را فقط در صورت توصیه پزشک خود مصرف کنید.

هدف اصلی درمان این است که سطح هموگلوبین را به حالت طبیعی برگردانده و ذخایر آهن را دوباره پر کند.

غذاهای غنی از آهن بخورید

تغییر رژیم غذایی در صورت فقر آهن

گوشت قرمز، مانند گوشت گاو و گوشت خوک، و مرغ

سبزیجات برگ دار، مانند اسفناج و کلم پیچ

میوه‌های خشک، مانند کشمش و زردآلو

نخود فرنگی، لوبیا و سایر حبوبات

غذای دریایی

غذاهای غنی شده با آهن

دانه‌ها و آجیل‌ها

اسفناج یکی از سبزیجات سبز سرشار از آهن است.

هر دو مدل پخته و خام اسفناج حاوی مقدار زیادی آهن است و به بدن در جذب هر چه بهتر مواد مغذی کمک می‌کند. فقط ۱ پیمانه اسفناج پخته دارای ۶ میلی‌گرم آهن، پروتئین، فیبر، کلسیم و ویتامین‌های A و E است.

از آنجا که بسیاری از کودکان از طعم اسفناج خوششان نمی‌آید، بهتر است آن را به گونه‌ای سرو کنید که متوجه وجود این گیاه در غذا نشوند. به طور مثال، درون پیراشکی یا لازانیای سبزیجات.

همینطور سالاد اسفناج به همراه محتویات آن حاوی مقادیر زیادی فیبر و آهن هستند.شما می‌توانید اسفناج خرد شده را همراه با مغزهای آجیل از جمله تخمه آفتاب گردان و حبوبات و توفو در سالاد مخصوص مخلوط کنید و همراه با روغن زیتون از مزه دلنشین آن لذت ببرید.

همچنین ممکن است به شما کمک کند از مصرف برخی مواد غذایی که اگر به مقدار زیاد خورده شوند، بدن قادر به جذب آهن نیست، جلوگیری کنید. این مواد غذایی شامل چای، قهوه و غذاهای پر کلسیم مانند محصولات لبنی و غلات کامل غنی شده با کلسیم است.

در صورت توصیه پزشک از مصرف مکمل‌های آهن
فقط در صورتی باید مکمل آهن مصرف کنید که پزشک شما تأیید کند که دچار کمبود آهن هستید یا در معرض خطر کمبود آهن هستید و نمی‌توانید نیازهای خود را فقط از طریق رژیم غذایی تأمین کنید.

اگر مکمل آهن مصرف می‌کنید، سعی کنید با آن آب پرتقال بنوشید تا جذب آهن را تقویت کند یا از مکمل حاوی ویتامین C استفاده کنید.

به خاطر داشته باشید که مصرف مکمل‌های آهن ممکن است برخی عوارض جانبی ایجاد کند. این شامل:

دل درد

یبوست یا اسهال

سوزش سردل

حالت تهوع یا استفراغ

مدفوع سیاه

نکات قابل توجه: افرادی که باردار هستند یا دوره‌های قاعدگی آنها زیاد است بیشترین خطر را دارند و باید در مورد آزمایش کم خونی فقر آهن با پزشک خود صحبت کنند.

مکمل‌های آهن را فقط در صورت تجویز پزشک مصرف کنید. آهن زیاد می‌تواند به قلب، کبد و پانکراس شما آسیب برساند.

در صورت مشاهده عوارض جانبی ناشی از مکمل‌های آهن مانند طعم فلزی یا استفراغ، باید به پزشک خود اطلاع دهید.

کلام آخر
فقر آهن می‌تواند منجر به علائم متعددی از جمله گیجی، خستگی مزمن و سردی دست و پا شود. پزشک معمولا با یک آزمایش ساده، فقر آهن را تشخیص می‌دهد. درمان آن ممکن است تجویز چندین ماه مصرف مکمل آهن باشد.

در مواردی که بیماری زمینه‌ای دیگری موجب فقر آهن شده، نیاز به درمان گسترده تری هست.

به طور خلاصه می‌توان گفت که وجود آهن برای ادامه حیات و داشتن یک زندگی سالم ضروری است. برای جلوگیری از کمبود آهن، یک رژیم غذایی مختلط از گوشت قرمز یا سفید و منابع گیاهی به همراه نان یا دانه‌های غنی شده توصیه می‌شود. افرادی که در معرض خطر کمبود آهن هستند با دستور پزشک ممکن است به مصرف مکمل آهن نیاز داشته باشند، ولی سایر افراد نیاز به مصرف این مکمل‌ها ندارند.