تعطیلات نوروزی غم بار همراه با اعلام عزای عمومی در برخی شهرهای کشور را در حالی به پایان رساندیم که سیل، کمی قبل از آغاز سال جدید، چهره نمایاند و ایران را که سالی با تنش‌های آبی پشت سر گذاشته بود، فراتر از سیراب، بلکه غرقآب کرد.

کلانشهر/ داور عباس‌نژاد: تا زمان حاضر، شمار جان باختگان سیل در مناطق مختلف کشور، حدود 70 نفر گزارش شده که در کنار این آمار، صدها و هزاران خانوار، آسیب‌های روانی و البته مادی دیده‌اند.
طی هفته‌های گذشته و در بعضی روزها، افزون بر 20 استان کشور شاهد بارش هایی به نسبت سیل آسا بوده‌اند که برخی مناطق از جمله خوزستان و لرستان را گرفتار سیلاب کرد. طبق آمارهای رسمی؛ در بخش برق 13 استان و در مجموع دو هزار و 352 روستا و تعدادی شهر آسیب دیده و در بخش آب نیز 10 استان در مجموع 51 شهر و یک هزار و 855 روستا تحت تأثیر مسئله‌ سیل قرار گرفته بودند.
در کنار ضرورت پرداختن به دلایل وقوع سیلاب در کشور، موضوعی که اهمیتی کمتر از این مهم ندارد؛ توجه به انجام اقدامات اصولی و کارشناسی برای مقابله با وقوع سیل و البته بهره گیری از انرژی 'آب' ی است که از اوایل سال 97، جستجو برای یافتن آن، لحظه‌ای ما را رها نمی‌کرد!
حجت الاسلام روحانی رئیس جمهوری در جلسه شورای هماهنگی مدیریت بحران استان گلستان که هفتم فروردین ماه جاری برگزار شد، با اشاره به اینکه باران همیشه نعمت خداوند بوده و برای کشوری که بارندگی در آن کم است، نعمتی مضاعف بشمار می‌رود، گفت که اساس کار برای جلوگیری از وقوع چنین حوادثی در منطقه این است که رودخانه، لایروبی شده تا آب را به دریا منتقل کند؛ اگر به رودخانه‌ها رسیدگی می‌شد و این رودها می‌توانستند این آب را منتقل کنند، با چنین سیلی در این وسعت مواجه نبودیم.
موضوع اشاره شده در سخنان عالی‌ترین مقام اجرایی کشور، در کنار نشان دادن غفلت‌های صورت گرفته؛ گویای اصلی مهم و راهبردی در مدیریت این «نعمت مضاعف» است آن هم برای ایران که اقلیمی نیمه‌ خشک و خشک دارد.
ناگفته پیداست یکی از مهمترین محورهای گردش اقتصادی کشورمان (غیر از نفت که امروزه بسیاری از اقتصاددان‌ها بر ضرورت پرهیز از تکیه بر آن برای نیل به رونق اقتصادی تأکید دارند) فعالیت‌های کشاورزی است و مولفه 'آب' نقشی غیرقابل انکار دارد. در کنار این؛ به زعم کارشناسان حوزه‌های مرتبط، با پدیده تغییر اقلیم مواجه هستیم؛ پدیده‌ای که نه فقط ایران بلکه بسیاری از جوامع دیگر را درگیر خود کرده به گونه‌ای که پس از گذر سال‌های خشک شدید، بلافاصله ترسالی‌های شدیدی رخ می‌دهد و این امر، ضرورت آماده سازی برای مواجهه به الزامات آن را دوچندان می‌سازد.
در همین زمینه رضا اردکانیان وزیر نیرو به تصریح بیان کرده که « در کشور 75 هزار کیلومتر آب‌راهه داریم که حداقل 10 درصد آن - یعنی 7500 کیلومتر - آب‌راهه‌های مهمی است؛ این‌ها باید مسیرهایش باز باشد، لایروبی بستر این آبراهه‌ها و رعایت حدود و حریم آن و کارهای مهندسی رودخانه که روی آن انجام بگیرد، باید مورد توجه باشد».
طبق آمار دفتر مطالعات پایه منابع آب وزارت نیرو؛ پرباران‌ترین استان‌ها در سال آبی 97 - 98 به ترتیب شامل لرستان با 939 میلیمتر، کهگیلویه و بویراحمد با 927 میلیمتر، گیلان با 812 میلیمتر، چهارمحال و بختیاری با 812 میلیمتر، ایلام با 763 میلیمتر، کرمانشاه با 627 میلیمتر، گلستان با 575 میلیمتر، مازندران با 537 میلیمتر، خوزستان با 532 میلیمتر و کردستان با 506 میلیمتر بوده‌اند.
با التفات به آمارهای موجود و تأکید کارشناسی وزیر نیرو مبنی بر لزوم ساماندهی صحیح رودخانه‌ها و آب راهه‌ها، موضوعی که اهمیت آن نیازمند یادآوری است؛ نقش لایروبی رودخانه‌ها و تالاب‌ها در کنترل و مهار سیل و نیز بهره گیری درست و اصولی از موهبت باران است.
بدیهی است با توجه به اینکه گیلان سومین استان پرباران کشور محسوب می‌شود؛ به طور طبیعی و عقلانی، ساماندهی رودخانه‌های آن اهمیتی مضاعف دارد و لازم است مسیر 54 رودخانه استان در رسیدن به دریا، آزاد بوده و نیز امکان تخلیه آب به سطح دریا متناسب با میزان بارندگی فراهم باشد تا بخشی از مهار سیل نیز تحت تاثیر عوامل طبیعی مانند شیب زمین، سرعت تخلیه و آزادسازی موانع از بستر رودخانه‌ها فراهم باشد.
با ملحوظ داشتن مولفه‌های پیش گفته و نیز پذیرش آماده سازی برای مواجهه به الزامات تغییر اقلیم؛ در تعامل و هماهنگی کم نظیر بین دستگاه‌های اجرایی، اوایل فصل زمستان سال گذشته شیوه نامه ساماندهی و کنترل سیلاب رودخانه‌های استان از سوی مصطفی سالاری استاندار گیلان و با هدف ساماندهی رودخانه‌های استان، کاهش مخاطرات و خسارات ناشی از سیل، شفاف سازی و ساده سازی فرآیند برداشت از مصالح رودخانه‌ای استان و با حضور دستگاه‌های ذیربط و نهادهای نظارتی شیوه نامه، نهایی و برای اجرا ابلاغ شد.
در شیوه نامه مذکور، سه روش برای ساماندهی رودخانه‌ها توسط واحدهای دانه‌بندی، پیمانکاران پروژه‌های عمرانی بزرگ و ساماندهی ضمن برداشت با اهداف و فرآیند شهرستانی مدنظر قرار گرفته که در روش سوم با هدف پیشگیری از مخاطرات سیل در شهرستان و نیز بهسازی و بهبود مسیل‌های موجود، اختیاراتی به کارگروه‌های شهرستانی برای ساماندهی رودخانه‌ها داده شده است.
این اقدام در وهله اول، حرکت به سمت نیل به توسعه پایدار گیلان در سایه بهره گیری درست و اصولی از ظرفیت‌های استان و نیز فراهم سازی زمینه برای نقش آفرینی سرمایه گذاران علاقمند به فعالیت در حوزه‌های مربوطه است و در وهله دوم که مهمتر می‌نماید؛ الگویی برای توسعه گیلان از رهگذر وفاق و همدلی بین دستگاه‌های مختلف اجرایی و تمامی ارکان حاکمیت در استان است.
در ذیل شیوه نامه‌های یادشده، اسم و امضاء فرمانده سپاه، رئیس کل دادگستری، بازرس کل استان، مدیرکل دیوان محاسبات در کنار دیگر سازمان‌های اجرایی به چشم می‌خورد که می‌تواند به عنوان نقشه راه در دیگر برنامه‌های راهبردی استان، مورد توجه باشد؛ آنچه که از آن به 'تعامل عقلانی برای حفاظت از منافع ملی' تعبیر می‌شود.
این موضوع مورد تأکید اخیر وزیر نیرو نیز قرار گرفته و اردکانیان در گفت‌وگویی که به تازگی با پایگاه اطلاع‌رسانی KHAMENEI.IR درباره گزارش ارائه شده از سوی وی در جلسه با رهبر انقلاب درباره‌ مسائل مربوط به سیل اخیر داشته، بیان می‌کند: لایروبی بستر آبراهه‌ها و رعایت حدود و حریم آن و کارهای مهندسی رودخانه که روی آن انجام بگیرد، باید مورد توجه باشد که این‌ها مستلزم اجرای دقیق قانون است، مستلزم یک همکاری نزدیک بین قوه‌ مجریه و قوه قضائیه است.
بر اساس برآوردها و درصورت اجرای دقیق شیوه نامه آب بندان‌ها، حدود 450 میلیون متر مکعب آب در طول سال برای بخش‌های کشاورزی و غیرکشاورزی می‌تواند نگهداری و باعث کاهش مخاطرات ناشی از تجمیع آب‌های جاری شود. در حال حاضر در سد سفیدرود شاهد افزایش قریب به 15 درصدی آبگیری نسبت به مدت مشابه سال قبل هستیم و هم اکنون ذخیره آب پشت مخزن این سد به حدود 985 میلیون متر مکعب رسیده است.
فرجام سخن اینکه پذیرش روبرو شدن با پدیده تغییر اقلیم، امری محتوم است که باید برای آن نقشه راه ترسیم کرد. بی‌شک یکی از دلایل گذر گیلان از سیل اخیر که بخش‌های وسیعی از کشورمان را درنوردید، تدوین این نقشه راه و لایروبی بهنگام مسیرهای منتهی به دریاست.
فراموش نکنیم حفاظت و حراست از منابع طبیعی و اراضی جنگلی که از آنها به عنوان سیل بند نیز یاد می‌شود، باید بیش از پیش مورد توجه و اهتمام باشد تا شاهد خسارات کمتری ناشی از وقوع سیلاب باشیم و بتوانیم از انرژی آب، به درستی و شایسته بهره بگیریم.
2007