کلانشهر: گیلان بزرگترین تولیدکننده ارقام بومی و با کیفیت برنج در کشور به شمار می‌آید. ۲۳۸ هزار هکتار از اراضی این استان شالیزاری است که رتبه نخست کشور را از لحاظ سطح زیرکشت و رتبه دوم تولید برنج را به خود اختصاص می‌دهند.

تغییرات و نوسانات قیمتی برنج در هرکجای کشور تاثیر مستقیم بر استان گیلان خواهد داشت و دامنه این تغییرات مختص به مصرف کنندگان نبوده است و از شالیزار تا سفره مردم را در بر می‌گیرد. 

طی هشت ماه اخیر از پایان آخرین برداشت برنج در استان گیلان، قیمت این محصول استراتژیک نوسانات بزرگی را به خود دید و به طور میانگین ۵۰ تا ۷۰ درصد تغییر را نسبت به مردادماه سال گذشته تجربه کرد که البته با توجه به خرده مالکی اراضی شالیزاری استان به طور بالقوه میتوانست بخشی از هزینه کشت را جبران کند. 

اما بخش اعظم این سود همواره و به طور سنتی در جیب دلالان بازار رسوب می‌کند، زیرا کشاورزان به طور سنتی در فصل کشت زندگی را براساس قرض می‌گذرانند و در پایان فصل کشت بخش بزرگی از ارزش محصولاتشان را بدهکار خواهند بود.

از طرف دیگر قیمت برنج امروزه یکی ازدغدغه‌های احاد مردم به عنوان مصرف کننده است که طی چند سال اخیر به دلیل مدیریت نادرست اقتصادی در دولت گذشته با مشکلات معیشتی سختی مواجه هستند و هرگونه نوسانات مجازی یا واقعی در سبد معیشتی آنان می‌تواند بر رنج آنها بیافزاید.

برنج از فضای مجازی تا بازار

با این حال با توجه به اینکه تنها چند روز از کاشت نخستین خوشه‌های شالی در اراضی استان می‌گذرد، در فضای مجازی و برخی کانال‌های خبری شاهد اعلام نرخ هایی عجیب برخی از انواع برنج هستیم. برای مثال قیمت برنج نیم دانه هاشمی اعلا سرلاشه به حدود ۸۶ هزار تومان اعلام در فضای مجازی دست به دست شده است.  

باید به این نکته نیز اشاره کرد که ارقام هاشمی، علی کاظمی، صدری، حسنی و دیلمانی جزو رقم‌‌های کیفی و ارقام گوهر و سپیدرود جزو رقم‌های پرمحصول این استان هستند ارقام‌ کیفی هاشمی و علی کاظمی با ۸۵ درصد بیشترین سهم برنج تولیدی استان را به خود اختصاص می‌دهند.

طی چندین روز گذشته یک شهروند نیز به خبرنگار ایرنا گفت: در عبور رهگذری در یکی از شهرستان‌های گیلان قیمت یک کیلو برنج نیم دانه هاشمی ممتاز ۸۵ هزار تومان بوده است (نام شهرستان صرفا برای جلوگیری از افزایش کاذب قیمت این محصول محفوظ مانده است)، موضوعی که نگرانی از افزایش قیمت برنج را دو چندان کرد.

بررسی‌های میدانی خبرنگاران اگر چه نشان‌دهنده افزایش قیمت‌های سه تا چهار هزار تومانی برنج طی یک‌هفته اخیر است اما در بازار رشت به عنوان بازار مرکزی استان گیلان برنج نیم دانه در این مقطع به قیمت ۸۶ هزار تومان نرسیده است.

طبق بررسی‌ها قیمت هر کیلو برنج هاشمی سورتینگ شده بین ۷۶ تا ۸۰ هزار تومان (بنا به گفته فروشندگان بسته به کیفیت محصول)، هر کیلو نیم‌دانه غیرسورتینگ هاشمی ۲۸ هزار تا ۳۱ هزار تومان، لاشه هاشمی بین ۴۱ تا ۴۷ هزار تومان و نیم دانه‌هاشمی ۳۵ تا ۴۵ هزار تومان در بازار به مصرف کنندگان عرضه می‌شود.

علاوه بر این برخی کارخانه داران نیز برنج هاشمی را از درب کارخانه با قیمت ۷۶ تا ۸۰ هزار تومان عرضه می‌کنند که تقریباً طی ۲ ماه اخیر نرخی ثابت را دنبال می‌کند.

بازی با سفره مردم

همانطور که بررسی‌ها نشان میدهد، شایعه افزایش قیمت برنج هاشمی به یکصدهزار تومان نیز که در بهمن ماه سال گذشته قوت گرفت در حد شایعه باقی ماند و هیچگاه شکل واقعیت نگرفت که این رسانه بارها به بررسی میدانی این مسئله پرداخت.

در اواخر بهمن ماه هر کیلو هاشمی ممتاز در بازار رشت ۷۰  هزار تومان، هاشمی دودی ۵۲ هزار تومان، ممتاز ۶۵ هزار تومان، صدری دودی ۸۵ هزار تومان و صدری ۳۵ هزار تومان قیمت گذاری شده بود.

اگرچه افزایش قیمت ۲ تا چهار هزار تومانی را طی هفته اخیر برای این محصول شاهد هستیم اما رئیس اتحادیه برنج فروشان شهرستان رشت معتقد است که عده‌ای با خرید شالی یا شلتوک در استان و انتقال آنها به خارج از استان افزایش چندین هزار تومانی برنج را طی هفته اخیر بوجود آورده‌اند.

 اسماعیل محمدی پویا در گفت گو خود نظارت را مهم‌ترین دغدغه و نیاز بازار به خصوص محصولات استراتژیک عنوان کرد و گفت: برای کنترل قیمت برنج و جلوگیری از آن توسط عده‌ای سودجو، دستگاههای نظارتی متولی باید بر این موضوع نظارت کنند.

حتی در بررسی میدانی خبرنگار ایرنا از بازار چندین شهرستان از جمله رشت و آستانه اشرفیه بسیاری از فروشندگان برنج هم معتقد هستند که توجیهی برای افزایش قیمت که گاه بیگاه شاهد آن هستیم، وجود ندارد.

بسیاری از کسبه بازار تاکید کردند که بازار مصرف کشش بهای بیش از این را ندارد و افزایش قیمت می‌تواند بر فروش محصول تاثیر منفی بگذارد.

جولان بی‌رقیب بر دسترنج شالیکاران

با توجه به افزایش قیمتها در بخش‌های دیگر همچون خودرو و مسکن، به نظر می‌رسد رشد نرخ برنج با توجه به هزینه‌های کشت برای کشاورزان نه تنها غیرعادلانه نیست بلکه حتی با دخل و خرج کشاورزان همخوانی ندارد. اما موضوع قابل اهمیت آن است که قیمت برنج از زمانی رنگ جهشی به خود گرفت که کشاورزان به عنوان تولید کننده محصول، عمده دسترنج خود را به بازار عرضه کرده بودند و خود از سود این افزایش قیمت بی‌نصیب ماندند.

به طور دقیق‌تر هم اکنون با آغاز فصل شالیکاری، تقریبا کشاورزان تمامی محصولاتشان را فروخته و چیزی برای عرضه ندارند که از افزایش قیمت چه به صورت مجازی و چه به صورت واقعی بهره ببرند. در نتیجه دلالان و احتکار کنندگان در این فضای بی‌رقیب جولان خواهند داد. 

هم اکنون در زمانی که دست کشاورزان از محصول خالی است، افزایش قیمت‌ها نه تنها نمی‌تواند سودی برای آنها حتی برای محصولات جدیدشان به همراه داشته باشد بلکه افزایش هزینه‌ها را در سال زراعی جدید برای آنها رقم خواهد زد.