کلانشهر : دکتر زهرا خسروی زادگان، کارشناس پیشگیری و کنترل بیماری‌های غیرواگیر علوم پزشکی شیراز، دوشنبه ۱۲ اردیبهشت در کارگاه آموزشی آسم، گفت: آسم واژه‌ای یونانی و بیانگر بیماری است که در آن علایم مکرر سرفه، تنگی نفس همراه با خس خس سینه و احساس خفقان وجود دارد. آسم بیماری التهابی مزمن و غیر واگیر ریه است. مزمن به این معنا که بیماری همیشه وجود دارد، حتی زمانی که بیمار احساس ناخوشی ندارد. این بیماری تحت تاثیر عوامل ژنتیکی و محیطی بروز می‌کند.

خسروی‌زادگان در خصوص چگونگی ایجاد آسم، گفت: ریه محل تبادل اکسیژن و دی اکسید کربن است. در صورت برخورد فرد با یک عامل آغازگر، عضلات دیواره نایژه‌ها منقبض می‌شود تا مانع رسیدن عامل خطر محیطی به ریه‌ها شود. در ضمن غشای درونی نایژه‌ها شروع به ترشح مخاط کرده و عامل را به دام می‌اندازد و در نتیجه سرفه رخ می‌دهد تا عامل خارجی را به بیرون براند.

او ادامه داد: این روند در همه افراد سالم اتفاق می‌افتد، اما در فرد مبتلا به آسم،سلول‌های التهابی پس از برخورد با عامل محرک واسطه‌های شیمیایی ترشح می‌کند که منجر به انقباض دیواره نایژه‌ها و سرفه می‌شود. در ادامه سلول‌های التهابی بیشتری به این ناحیه گسیل و دوباره واسطه‌های شیمیایی بیشتری ترشح می‌شود. به همین ترتیب این چرخه معیوب شدت می‌یابد و باعث کندی سرعت و جریان بازدم و احساس خفقان و تنگی نفس می‌شود.

این کارشناس، در بیان علل ابتلا به آسم، با این توضیح که علت دقیق و اصلی ابتلا به این بیماری هنوز نامشخص است، گفت: آنچه تاکنون روشن شده، نشان می‌دهد که آسم محصولی از ترکیب عوامل محیطی، سبک زندگی و خصوصیات زیستی و ذاتی فرد (ژنتیک) است. اگر افراد خانواده سابقه انواع آلرژی‌ها (اگزما، آلرژی بینی، آلرژی غذایی و آسم) را داشته باشند، احتمال بروز آسم در سایر افراد آن خانواده بیشتر می‌شود.

خسروی‌زادگان در ادامه خاطرنشان کرد که تماس با عواملی چون دود سیگار، عوامل عفونی ویروسی و بعضی مواد حساسیت زا ممکن است سبب افزایش احتمال ابتلا به آسم شود. برخی افراد نظیر کارگران نانوایی، چوب‌بری و رنگسازی به دلیل تماس‌های شغلی ممکن است دچار آسم شوند.

او ضمن اشاره به اینکه سبک زندگی شهری از نظر زندگی آپارتمانی، نبود تحرک، غذاهای آماده (Fast Food) و آلودگی هوا به علت دود سیگار و آلودگی شهر به علت دود خودروها عوامل شیوع بیشتر آسم است، گفت: امکان دارد که بیماری آسم در افراد بدون سابقه آلرژی نیز رخ دهد. تاثیر مخرب عوامل محیطی در سال‌های اول زندگی مانند عفونت‌های شدید و یا آلودگی محیط زندگی، تاثیر بدی روی رشد و تمایز راه‌های هوایی دارد و ابتلا به آسم گسترش می‌یابد. در مواجهه با عوامل محرک، علایم بیماری بدتر می‌شود و منجر به آسم پایدار و افزایش خطر حملات حاد می‌شود.

خسروی‌زادگان در مورد شایع‌ترین عوامل خطر برای بروز یا شدت آسم، مواد حساسیت‌زا نظیر حیوانات، هیره (مایت) موجود در گرد و خاک خانه، انواع حشرات، کپک و قارچ و... را نام برد و گفت: مواد محرک نظیر در معرض قرار گرفتن با دود سیگار و سایر مواد دخانی مانند قلیان، پیپ از دوران بارداری تا پس از تولد و در طی زندگی، دود آتش، اسپند و هر گونه ماده سوختنی، آلودگی هوا در اثر ازن، دی اکسید گوگرد، ذرات معلق، سموم قارچی، تماس با بخارات ناشی از آشپزی مانند اکسید نیتروژن، تغییرات آب و هوایی بخصوص هوای سرد و خشک، رطوبت زیاد یا استفاده از بخور طولانی مدت که باعث افزایش قارچ و کپ در محیط می‌شود، بوهای تند نظیر بوی عطر، ادکلن، شوینده‌ها، گرد و غبار، تغییرات هیجانی شدید مانند گریه کردن، خندیدن شدید و استرس و... از عوامل خطر در بروز یا شدت آسم است.

به گفته این کارشناس بیماری‌های غیرواگیر، عفونت‌های ویروسی مثل سرما خوردگی، آنفلوانزا و موارد مشابه، ورزش و فعالیت فیزیکی، داروهایی مانند آسپرین و برخی مسکن‌ها، مواد افزودنی در غذاها و آلرژی‌های غذایی به ویژه در کودکان، کم تحرکی و چاقی، افسردگی و اضطراب پدر و مادر قبل و طی بارداری، زایمان به روش سزارین، وزن پایین موقع تولد و نیز سن کم مادر، کمبود ویتامین D، نداشتن تغذیه با شیر مادر، کلر استفاده شده در آب استخرها، آلاینده‌های شیمیایی: شوینده‌ها حشره کش‌ها و بوی رنگ هم از عوامل خطرزا در ایجاد یا تشدید آسم است.

خسروی‌زادگان در خصوص نشانه‌های آسم، سرفه، خس خس سینه و تنگی نفس را از مهمترین علائم ذکر و اضافه کرد: علایم آسم در افراد مختلف شدت‌های متفاوتی دارد که بر اساس آن برنامه درمانی اختصاص آنها نیز متفاوت است. باید توجه داشت هر بیمار مبتلا به آسم در هر سطحی از شدت بیماری می‌تواند دچار حمله شدید و ناگهانی شود.

او پیرامون حمله آسم گفت: وقتی شدت علایم آسم از حد معمول بیشتر شود به آن حمله آسم گفته می‌شود. همه حملات آسم مشابه نیست و شدت‌های متفاوتی دارد. بعضی از حملات آسم می‌تواند آنقدر شدید باشد که سبب مرگ شود. بنابراین حمله آسم از اورژانس‌های پزشکی است. با درمان و کنترل روزانه آسم، پیگیری‌های منظم و دوری از عوامل محرک می‌توان از حملات بیماری جلوگیری کرد.

این کارشناس بیماری‌های غیرواگیر علوم پزشکی شیراز گفت: برای تشخیص دقیق این بیماری، گرفتن شرح حال کامل بیماران و معاینه بالینی پزشک، پایه اصلی به شمار می‌رود، البته بروز سرفه‌های طولانی و مکرر بیش از چهار هفته، خس خس سینه مکرر و تنگی نفس در هر فرد، احتمال آسم را به شدت مطرح می‌کند. در تشخیص بیماری علاوه بر شرح و معاینه بالینی از روش‌های سنجش عملکرد ریوی نظیر اسپیرومتری (تست تنفس) نیز کمک گرفته می‌شود.

او در خصوص اقدامات موثر بر کنترل و درمان آسم، خاطرنشان کرد: آسم یک بیماری مزمن است و تاکنون راه حلی برای ریشه کن کردن آن پیدا نشده است، اما این بیماری را می‌توان به شکلی کنترل کرد که از بروز علایم و حملات آن پیشگیری شود. در صورت کنترل بیماری آسم می‌توان از زندگی مطلوبی برخوردار بود.

خسروی‌زادگان در پاسخ به اینکه درمان دارویی آسم چیست؟، گفت: دو دسته اصلی دارویی برای درمان آسم استفاده می‌شود. این داروها با شل کردن انقباض عضلات دیواره راه‌های هوایی، سبب گشاد شدن راه‌های هوایی و در نتیجه کاهش یا رفع علایم آسم می‌شود که به نام داروهای تسکین فوری نامیده می‌شود و در هنگام بروز نخستین علایم تشدید بیماری باید به کار رود. معروف‌ترین دارو از این گروه «سالبوتامول» است.

او در مورد داروهای کنترل کننده یا نگهدارنده، توضیح داد: خاصیت مشترک این دسته دارویی، اثرات ضد التهابی آنهاست و از این راه علایم آسم و احتمال بروز حمله را کاهش می‌دهد. این دسته دارویی به طور طولانی مدت به کار می‌رود و استفاده از آنها باید روزانه و به طور منظم باشد. این داروها نقش مهمی در پیشگیری از بروز علایم و حملات آسم دارد. موثرترین داروی این دسته استروئید (کورتون)‌های استنشاقی است و معروف‌ترین آنها «بکلومتازون» و «فلوتیکازون» است.

خسروی‌زادگان همچنین به وسایل کمک درمانی و تکنیک‌های استنشاقی هم اشاره و اضافه کرد: در بیماری آسم استفاده از اسپری (افشانه) استنشاقی در کمترین زمان ممکن و با کمترین مقدار مصرف، موثرین مقدار دارویی را به ریه‌ها می‌رساند. بنابراین تاکید بر اهمیت استفاده از این شکل دارویی به بیماران بسیار مهم است. نکته مهم یادآوری این مطلب است که روش دارویی، باعث وابستگی، اعتیاد و یا کوتاهی قد در کودکان نمی‌شود، بلکه این فکر، باور غلطی است که در بین بعضی از مردم رواج دارد.

این کارشناس بیماری‌های غیرواگیر علوم پزشکی شیراز، با بیان اینکه استفاده غلط از اسپری‌های استنشاقی، شکست در درمان را به همراه دارد، لزوم آموزش در این رابطه را متذکر شد و گفت: به طور کلی استفاده از اسپری (افشانه یا MDI) با محفظه مخصوص Spacer در تمامی سنین توصیه می‌شود. چرا که با استفاده از افشانه به تنهایی، میزان دارویی که وارد ریه می‌شود حدود ۱۰درصد مقدار تجویز شده است و استفاده از افشانه با محفظه مخصوص، این میزان را تا چهار برابر بیشتر می‌کند.