کلانشهر: رشت، شهر معاصران؛ مرکز استانی که خود زادگاه بسیاری از بزرگان معاصر ایران است و رقم مخاطبان هنرش هر بار خبر از تغییر و سریر می‌دهد، امروز بی‌برگ و بی‌نصیب از موزه هنرهای معاصر، آسمانه بسیطِ هنر را نظاره گر است.

گیلان در کهکشان هنرهای تجسمی کشور به معاصرانِ شناسایِ جهانی چون، جلیل ضیاء پور بنیانگذار نقاشی مدرن، عبدالرضا دریابیگی از معروف‌ترین هنرمندان سبک هنر مفهومی، بهمن محصص نقاش، مجسمه ساز و مترجم آوانگارد، اردشیر محصص کاریکاتوریست، فریده لاشایی نقاش نوگرا(نویسنده و مترجم ایرانی که او را به پرده‌های انتزاعی معاصرش می‌شناسند و ناصر تقوایی کارگردان نامی قصد داشت فیلمی دربارهٔ زندگی و آثار او بسازد، که با درگذشت لاشایی این پروژه متوقف شد)، آیدین آغداشلو نقاش، گرافیست، نویسنده، منتقد فیلم و تصویرگر کتاب‌های درسی، حسین محجوبی چهره بین المللی هنر نقاشی و... بالنده است.

اما با وجود این همه هنرمندان نام‌آشنا و نامور، فقدان موزه هنرهای معاصر در رشت، امروز افسوس مخاطبان هنر را  برانگیخته است.
سرزمین بزرگانی چون کوچک جنگلی، پروفسور سمیعی، اکبر رادی، فریدون پوررضا، ناصر مسعودی، کیومرث صابری فومنی، امیر هوشنگ ابتهاج (ه. ا. سایه)، گلچین گیلانی و... این روزها برای هنرمندان فاخر کشور جذابیت یافته آنگونه که بسیاری از آنها گیلان را آتشین و مشتاق برای کار و زندگی برگزیده‌اند.

اما هم آنان که از چهارسوی کشور گیلان را برگزیده‌اند، هم سرآمدان هنر استان و هم متولیان فرهنگی با اعتقاد بر اینکه سیستم بیانیِ هنر، مستقل و مختص خودش است و پر واضح است که با زبان دیگر بیان شدنی نیست در گفت و گو اختصاصی با خبرنگار فرهنگی ایرنای گیلان بی‌نصیبی این استان از موزه هنرهای معاصر را " حسرت " توصیف می‌کنند.
تالار مرکزی رشت گشایش می‌یابد و گونتر اوکر نقاش ۸۸ ساله آلمانی که پس از ژان ولفگانگ گوته شاعر، فیلسوف، نویسنده، سیاستمدار و دانشمند بزرگ آلمانی تحت تاثیر حافظ سرزمینمان آثاری خلق کرده که در جای جای جهان با عنوان " کرنش به حافظ – HOMAGE TO HAFEZ " به نمایش گذارده در نگارخانه این تالار به مدت یکماه فخرانگیز گیلانیان می‌شود.  
افشین درمبخش مدیر پروژه کرنش به حافظ در راه سفر به آلمان در گفت و گو با خبرنگار با ایرنا با ابراز تعجب از بی‌بهره بودن رشت از موزه هنرهای معاصر می‌گوید: هنرمندان معاصر ایران که در دنیا هم شناخته شده هستند از گیلان می‌آیند؛ بسیار متعجب شدم آن گاه که دانستم این شهر فاقد موزه هنرهای معاصر است.
وی با بیان اینکه موزه هنرهای معاصرباعث شکوفایی خواهد شد، گفت: البته کمبود نگارخانه استاندارد یکی دیگر از مشکلات گیلان است؛ حتی در تالار مرکزی رشت هم تدبیری برای ایجاد فضای نگارخانه‌ای دیده نشده است و کاملا مشخص است تدبیری برای کارهای حجمی و تجسمی مد نظر نبوده است؛ بطوریکه برای برگزاری گالری اوکر سه بار آمدم و برگشتم، تا توانستیم فضایی متناسب با برپایی آثار نقاش آلمانی مهیا کنیم.
وی ادامه می‌دهد: با توجه به اینکه آثار این نقاش یک روایت عارفانه از حافظ بود و چیدمانش خود روایتگر یک کتاب بود، با این وجود ۳۰ اثر بدلیل به دلیل محدودیت جا، از ارائه بازماند و این حالت روایت گونه بجای یک ردیف در دو ردیف چیدمان شد.  
درمبخش با بیان اینکه تنها چیزی که یک پیوند را زنده نگه می‌دارد توجه و آگاهی هست، تاکید می‌کند: نام‌های بزرگ هنرمندان تجسمی از گیلان سرچشمه می‌گیرد؛ صد درصد معتقدم می‌باید برنامه ریزی اساسی برای پا گرفتن موزه هنرهای معاصر صورت گیرد؛ حاضریم کمک بگیریم اما به طور مشخص مدیران گیلان باید همت کنند این موزه بسیار بسیار مهم در رشت  پا بگیرد.

ذات هنرگیلان، موزه‌ای در خور می‌طلبد
نادره حکیم الهی استاد مجسمه ساز و نقاش – مادر ترانه علیدوستی – فعالیت هنری‌اش را چند سالی است در رشت با برپایی گالری الهی پی گرفته و می‌گوید: سال ۹۶ که این گالری را در رشت دایر کردم تنها یکی دو گالری خصوصی حوالی رشت برپا بود؛ من به سهم خودم حمایتم را از هنرمندان گیلان انجام می‌دهم اما هنر، بومی و غیر آن نمی‌شناسد هنر و هنرمند نیاز به حمایت دارند.
وی اظهار داشت: نجات هنر به نگهداری آثار نیست؛ این اقدام حتی یک هنر اصیل را به قهقرا می‌برد؛ اگر به اقتصاد هنر کمک نشود آن هنر رو به زوال می‌رود؛ معمولا بحث کمبود بودجه مطرح است اما حتی اگر این کمبود هم وجود دارد، می‌توان با برنامه ریزی، هنر و هنرمند را به تکرار و خستگی مبتلا نکرد.
وی می‌گوید: در جریانم که سالهاست تلاش می‌شود تا موزه هنرهای معاصر در استان ایجاد شود، اما حتی برای آرتیست‌ها فضای نگارخانه‌ای مناسب ایجاد نشده است و این درحالی است که هنر در ذات گیلان است.
حکیم الهی اظهار داشت: تالار مرکزی رشت با آن شکوه پا گرفت؛ انتظار می‌رفت فضایی استاندارد برای نمایش آثار هنری در آن تعبیه شود؛ اما متعجبم! در شهری که فرهنگ و هنر در ذات آن غلیان دارد فضایی مناسب و استاندارد برای  یک گالری دیده نشده است؟
وی ادامه می‌دهد: در گپ و گفتی با استاد حسین محجوبی و دیگر هنرمندان دریافتم ده‌ها اثر فاخر از آثار ارزشمند استادان گیلانی در موزره هنرهای معاصر تهران به امانت گذاشته شده است؛ اما تا مادامی که موزه‌ای در خور این آثار در استان ایجاد نشود نمی‌توان آنها را دریافت کرد.

پیگیری ایجاد موزه هنرهای معاصر در گیلان از ۵۷ تا کنون
استاد حسین محجوبی چهره بین المللی هنر نقاشی کشور که از جمله کارهای ماندگار او طراحی پارک ساعی تهران در سال ۱۳۴۲ و ناظر اجرای ساخت پارک‌های ملت و نیاوران در سال‌های بعداست و خود گیلانی و یکی از پیگیران ایجاد موزه هنرهای معاصر در رشت از سال‌های دور می‌باشد هم می‌گوید: از سال ۵۷ که موزه هنرهای معاصر تهران پا گرفت پیگیر برپایی موزه هنرهای معاصر رشت هستیم اما تا امسال میسر نشده است.
وی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا می‌گوید: از ۳۸ هنرمند بارز هنرهای تجسمی کشور ۲۲هنرمند گیلانی بودند که در همان سال‌ها از هرکدام از آنان تعداد دو اثر خریداری شد و الان نزد موزه هنرهای معاصر تهران به امانت است.
وی ادامه می‌دهد: من، آیدین آغداشلو و زنده یاد عبدالرضا دریابیگی که متاسفانه سال گذشته بدرود حیات گفت،  پیگیر دریافت کار از نقاشان نامی گیلان شدیم و قرار بود ساختمان شهرداری رشت به موزه هنرهای معاصر تبدیل شود که متاسفانه از سال ۵۷ تا حالا هنوز موفق به برپایی این موزه نشده‌ایم.
وی اظهار داشت: ایجاد موزه هنرهای معاصر در گیلان از آرزوهای من است که متاسفانه چندین بار تا مرحله ایجاد پیش رفته اما باز هم بنا به دلایلی که برای خودم نیز مبهم است و گاه بهانه‌های واهی، شکل نگرفته است.
محجوبی فقدان موزه هنرهای معاصر در رشت را بی‌مهری بزرگ به گیلان می‌داند و با قهقه می‌گوید:  کار ساده‌ای است اما نمی‌دانم چرا پا نمی‌گیرد؟
وی ادامه می‌دهد: این موضوع نیازمند همت است و مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی گیلان نیز همت آن را دارد اما نمی‌دانم دلیل این بی‌مهری به گیلان چیست؟
استاد محجوبی صاف و زلال صدایش را بالا می‌برد و می‌گوید: "دیوانه شدم ازین بی‌مهری! " چطور مطرح کنم؟ بستر فرهنگی که فراهم شود توسعه اقتصادی هم در کنارش شکل می‌گیرد فقط می‌بایست فرهنگسازی شود.  
استاد سکوت می‌کند و صداقت سکوتش محفوظ است و پس از لختی به خبرنگار ایرنا می‌گوید: این موضوع را از هر مسئولی مطالبه کنید، بگذارید در بایگانی ذهنشان جای مناسبی را به آن اختصاص دهند که دسترسی به آن در آینده آسان و امکان پذیر باشد؛ چرا که در شان گیلان نیست که بی‌برگ و بی‌بهره از موزه هنرهای معاصر باشد؛ امروز فاکتور مهم گردشگری توسعه موزه‌ها هست و در همه جای دنیا این موضوع مطرح است.

فقدان فضا؛ مانع ایجاد موزه هنرهای معاصر گیلان
معاون امور هنری و سینمایی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی گیلان با بیان اینکه امروز معماری و هنر بیش از همیشه باهم تلفیق شده و مرزهای تفکیک رشته‌های هنری برداشته شده است، در ارتباط با ایجاد موزه هنرهای معاصر گیلان می‌گوید: این نوع  از موزه باید در مکانی دایر شود که میراث و نشانی از آن شهر بوده و خود آن فضا در شمار یک داشته فرهنگی محسوب شود؛ نگاه این بود که ساختمان ساعت شهرداری رشت با توجه به قدمت و معماری برای تجهیز در راستای برپایی موزه هنرهای معاصر در اختیار این اداره کل قرار بگیرد.
سید امیر مصباح در گفت و گو با خبرنگار ایرنا با تاکید بر این موضوع که معماری معاصر شاید امروز بیش از همیشه به یگانگی با کارکردش ارتباط دارد و محتوای خود را برای مخاطبان نشانه‌گذاری می‌کند، افزود: هیچ جایی در گیلان چون ساختمان شهرداری، مناسب برپایی موزه هنرهای معاصر نیست؛ آنقدر که این فضا، محیط گرم و ایده آلی برای ایجاد این موزه است؛ گویی، این ساختمان  با آن سبک معماری خاص، در یک قرن گذشته تنها برای ایجاد این موزه خلق شده است.
وی اظهار داشت: اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی گیلان این آمادگی  را داشت تا موزه هنرهای معاصر را در ساختمان ساعت شهرداری رشت تجهیز کند؛ حتی صورتجلسه هم شد و کار تا یک مراحلی هم پیش رفت؛ اما بعد از تغییر شهردار این روند مسکوت ماند تا بار دیگر در ماه‌های اخیر با حضور رئیس موزه هنرهای معاصر و اعضای شورای شهررشت جلساتی در این خصوص برگزار شد.
مصباح می‌گوید: توضیحات شهرداری رشت هم منطقی است؛ مرمت ساختمان ساعت هزینه سنگینی می‌طلبد و فضای کنونی آن مناسب نگهداری آثار ارزشمند نیست و انتقال آثار به این فضا با توجه به ارزش آنها ریسک بزرگی خواهد بود.
وی با بیان اینکه امروز، ایجاد موزه هنرهای معاصر، همکاری چندین نهاد مرتبط و دستور ویژه مقامات ارشد استان را می‌طلبد، تصریح کرد: در زمان حاضر متولیان شهرداری رشت بر این نظر استوار هستند که زمینی برای ایجاد موزه هنرهای معاصر اختصاص داده شود.
وی ادامه می‌دهد: مشکل بارز در این خصوص فضاست که ما در اختیار نداریم؛ اما برای تجهیز آمادگی کامل داریم؛ می‌شود پیش بینی کرد که شهرداری به ما زمینی بدهد و ما از تهران اعتبار ویژه‌ای جذب کنیم و بنایی با عنوان موزه هنرهای معاصر دایر شود، اما دلخواه نیست؛ ولی اگر این اتفاق هم رخ دهد به حتم کمک خواهیم کرد.
معاون امور هنری و سینمایی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی گیلان در بخش دیگری از سخنانش در ارتباط با انتقادات مطرح شده در خصوص حمایت‌های این اداره کل و همچنین نبود فضای نگارخانه‌ای مناسب در استان می‌گوید: رفتن به سمت ساختن فضاهایی با استاندارد جهانی آرزوست؛ اما نگاهمان باید به واقعیت باشد؛ واقعیت می‌گوید با توجه به اعتبار و امکانات کنونی، رفتن به آن سمت قدری دور از دسترس است.
مصباح می‌افزاید: البته بعید می‌دانم استادانی عظیم چون معاصران با حمایت و یا بهره از موزه هایی چون ژرژپمپیدو پاریس، گوگنهایم نیویورک و یا گرز(Graz) اتریش بال پرواز گرفتند؛ پیداست آن که می‌خواهد به نقطه‌ای برسد، نگاهش خارج از قواعد رو به اوج خواهد بود.
وی با بیان اینکه تلاش گالریداران گیلان تحسین برانگیز است، اظهار داشت: امروز موضوع حمایت باید حل شده باشد؛ داشته‌های اعتباری ارشاد مشخص است و در هیچ جای دنیا هم حمایت‌های مادی صورت نمی‌گیرد؛ در بحث حمایت و تایید محتوا و آنجا که هنر وارد چالش می‌شود، ارشاد گیلان محکم در کنار هنرمندانش ایستاده است و به حتم اگر از این زاویه نگاه شود، بسیار ارزشمند‌تر است.
وی ادامه می‌دهد:  فضای هنر در جامعه ما، فضای پر چالش تری است؛ در بحث صدور مجوزها شاید یکی از معدود استان هایی هستیم که فضا را با هماهنگی و همراهی بسیاری از نهادهایی که در کنار ما هستند برای هنرمندان باز گذاشته‌ایم تا با طیب خاطر به ارائه هنر بپردازند.
مصباح در خصوص دیده نشدن فضای نگارخانه‌ای استاندارد در تالار مرکزی رشت گفت: متاسفانه، این موضوع قابل تایید است  و با توجه به فضای وسیع ۱۵ هزار متری این تالار جا داشت که گالری‌های استاندارد، سالن‌های تئاتر و موسیقی بهتر و بیشتری تعبیه می‌شد؛ باز هم ناچاریم با واقعیت کنار بیاییم و یا بهترین استفاده را از واقعیت داشته باشیم؛ آنچه که من در جریانم آن است که شرایطی برای ایجاد یک فضای نمایشگاهی به نسبت مطلوب در حال مهیا شدن است.
وی برپایی نمایشگاه نقاش آلمانی با عنوان " کرنش به حافظ HOMAGE TO HAFEZ " را موجب فخر هر ایرانی می‌داند و می‌گوید: اینکه داشته فاخر فرهنگی سرزمینمان، یک هنرمند مدرن معاصر غربی را درگیر خود می‌کند که دو سال درگیر ورق به ورق اشعار حافظ باشد و یک نمایشگاه بسیار فاخر با آثار بی‌نظیر در جای جای دنیا برپا می‌کند،  برای من موجب فخر است و برپایی این نمایشگاه در گیلان فضای تجسمی ما را یک قدم ارتقاء می‌دهد.
مصباح تاکید کرد: ترجیح ما این است که با توجه به اعتبارات کم از گروه‌های رو به رشد استان نسبت به آنانی که آثارشان در آسمان بسیط هنر به فروغ نشسته است، حمایت مادی بیشتری صورت گیرد.

پیچیدگی‌های ایجاد موزه هنرهای معاصر در گیلان پابرجاست

رضا رسولی عضو شورای شهر رشت هم با بیان اینکه آهنگ ایجاد موزه هنرهای معاصر در گیلان از دهه ۵۰ کوک شد، گفت: خودم در طول شش سال گذشته شروع به پیگیری کردم و کار با پیچیدگی هایی گره خورد که همچنان پابرجاست.
وی اظهار داشت: ساختمان تاریخی شهرداری رشت یا همان ساختمان ساعت شاید در همان دهه ۵۰ مکان مناسبی برای ایجاد این موزه بود اما الان به نظر می‌رسد که موزه هنرهای معاصر باید در مکانی با یک معماری مدرن ایجاد شود.
وی تصریح کرد: ساختمان تاریخی ساعت متاسفانه نسبتا آسیب دیده است و نیاز به مرمت دقیق دارد، از طرفی موزه هم اتفاقی نیست که بشود از طریق جذب سرمایه گذار اجرایی کرد.

رسولی با بیان اینکه در خصوص ایجاد موزه هنرهای معاصر در رشت اهمال صورت گرفته است، ادامه داد: متاسفانه وضعیت مالی شهرداری هم خیلی مناسب نیست؛ اگر چه معتقدم در این رابطه اهمال صورت گرفته چرا که دستکم در شش سال گذشته حداقل نزدیک به هزار میلیارد تومان کار عمرانی در رشت انجام شده و به طور طبیعی اختصاص نیم درصد از این رقم برای مرمت آن ساختمان کار دشوار و نشدنی نبود؛ در اولویت‌ها می‌توانست بجای خیلی از کارهای دیگر که صورت گرفت این اقدام فرهنگی اتفاق بیافتد.
وی می‌افزاید: متاسفانه به نظر می‌رسد با همه پیگیری هایی که ما در شورای شهر رشت داشتیم و داریم متاسفانه این اعتقاد در شهرداری وجود نداشته است؛ ما هر سال این رقم را در بودجه قرار دادیم حتی امسال هم این اعتبار در بودجه شهرداری با عنوان مرمت ساختمان تاریخی در نظر گرفتیم.
وی ادامه داد: اگر مرمت ساختمان شهرداری رشت انجام شود، راه اندازی موزه با یک مصوبه شورا و یک تفاهمنامه اتفاق می‌افتد و این موضوع پیچیده‌ای نیست؛ متاسفانه پروژه ایجاد موزه هنرهای معاصر تنها به این دلیل اتفاق نیفتاده که نتوانسته‌ایم و نشده، مرمت علمی و درستی انجام شود.  
رسولی، با بیان اینکه ایجاد موزه هنرهای معاصر مطالبه مردمی است، افزود: نزدیک به ۴۰ اثر از آثار هنرمندان بارز معاصر در دهه ۵۰ خریداری شده که هم به لحاظ معنوی هم به لحاظ مادی حق مردم رشت است اما متاسفانه در موزه‌های دیگر به امانت هست؛ اینها باید به رشت منتقل شود.
وی با اشاره به اینکه در پی آنیم که از شهرداری بخواهیم زمین مناسبی اختصاص یابد، ادامه داد: با توجه به اینکه بعد شش سال نتوانستیم اقدام موثری جز پیگیری انجام دهیم، امروز به این نقطه رسیدیم که از بین علاقمندان فرهنگ و هنر سرمایه گذارانی پیدا کنیم که در این حوزه سرمایه گذاری کنند.

هنرمندان بارز رشت، مرکز استانی که خود زادگاه بسیاری از بزرگان معاصر ایران است و رقم مخاطبان هنرش هر بار خبر از تغییر و سریر می‌دهد، همزمان با موزه هنرهای معاصر تهران پیگیر ایجاد این موزه در رشت شدند؛ اما امروز موزه هنرهای معاصر تهران یکی از پنج تا ۱۰ مجموعه مهم هنر نوگرا در دنیاست و دارای کارهای مهمی از جنبش‌های هیجان نمایی انتزاعی، پاپ آرت، مینی مالیسم، مفهومی، و فتورئالیسم است؛ اما شهر معاصران امروز بی‌برگ و بی‌نصیب از موزه هنرهای معاصر مانده است