کلانشهر: هفته گذشته سازمان برنامه و بودجه از حذف ارز ترجیحی گوشت خبر داد و اعلام کرد که باید متکی به تولیدات داخل باشیم. پیشتر نیز حذف ارز ترجیحی دارو سبب افزایش سرسام آور قیمت‌ها شده بود. اواخر سال ۱۴۰۱، زمانی که دولت سیزدهم تصمیم به حذف ارز ترجیحی گرفت، بسیاری از اقتصاددانان این اقدام دولت را باعث افزایشِ سرسام آور قیمت‌ها دانستند. همان زمان دولتی‌های اعلام کردند که با اجرای سیاست‌های حمایتی می‌توان از آسیب به اقشار ضعیف جامعه جلوگیری کرد. 

سیاست حذف ارز ترجیحی اما در عمل سبب افزایش سرسام آور قیمت کالاها شد و سیاستهای به اصطلاح حمایتی دولت که در قالب پرداخت یارانه‌ها اجرا شد، نتوانست به اقشار ضعیف جامعه کمکی کند. اگرچه پیشتر و با افزایش نرخ تورم، قیمت گوشت و مرغ و لبنیات افزایش یافته بود و بسیاری از حقوق بگیران این کالاها را از سبد غذایی خود حذف کردند یا کاهش دادند، اما حالا حذف ارز ترجیحی گوشت، این نگرانی را ایجاد کرده که این کالای مهم و اساسی نیز از سفره ی خیلی‌های دیگر حذف شود. 

افزایش سرسام آور نرخ تورم و عدم افزایش دستمزد کارگران مطابق با تورم، سبب کوچک‌تر شدنِ سفره ی کارگران طی سال‌های اخیر شده، به طوریکه بسیاری از فعالان اجتماعی و کارگری از خیلی وقت پیش، نسبت به تبعاتِ کوچک شدن سفره ی کارگران و حذف کالاهای موثر بر سلامتی، ابراز نگرانی کرده‌اند. حالا در چنین شرایطی، حذف گوشت از سفره ی اقشار ضعیف جامعه، که از پیامدهای مسلم حذف ارز ترجیحی است تبعات بسیاری بر سلامت بخش زیادی از مردم خواهد گذاشت و اوضاع را از آنچه هست وخیم‌تر خواهد کرد. 

مصطفی شریف، استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی در رابطه با پیامدهای حذف ارز ترجیحی از  گوشت گفت: فلسفه وجود ارز ترجیحی این بوده که به اقشار آسیب پذیر و نهادها و واحدهایی که از وضعیت اقتصادی آسیب می‌بینند، کمک شود. مادامی که برای حفظ قدرت خرید این اقشار و تأمین حداقل‌های ضروری زندگیشان تدبیری اندیشیده نشود، این اقدام می‌تواند آسیب زننده باشد. 

وی ادامه داد: گرچه نمی‌توان منکر این موضوع شد که ارز ترجیحی ممکن است باعث ایجاد رانت هایی برای عده‌ای شود اما برای اجرای سیاستی مثل حذف ارز ترجیحی، ابتدا باید به اقشار آسیب پذیر فکر کرد و سپس نسبت به اخذ چنین تصمیماتی اقدام کرد. 

این استاد اقتصاد تأکید کرد: آن طور که باید، سیاست‌های جایگزین برای اقشار ضعیف جامعه دیده نشده است. ضمن اینکه باید تأکید کنیم که با اجرای این قبیل سیاست‌ها، اقشار کم درآمد بیشتر از اقشار پُردرآمد آسیب می‌بینند. به عنوان مثال، در مورد افزایش قیمت گوشت قرمز، گوشت سفید و لبنیات، اقشار با درآمد پایین بیشتر متأثر می‌شوند. حقوق آن‌ها ثابت است و افزایش قیمت در حالیکه حقوق ثابت است، سبب حذف کالاها از سفره می‌شود. 

چرا سیاستهای اقتصادی در راستای بدتر شدنِ اوضاع اقتصادی اقشار ضعیف جامعه است؟ شریف در پاسخ به این سوال گفت: این موضوع را می‌توان به در دسترس بودنِ این اقشار و ضعف مدیریتی و ضعف قوانین  نسبت داد. ببینید مثلا در رابطه با پرداخت مالیات، تمرکز درآمد مالیاتی روی مالیات بر درآمد حقوق بگیران است. در حالیکه گروه‌های دیگر به راحتی از زیر بار پرداخت مالیات فرار می‌کنند. 

وی تأکید کرد: تصمیم گیری‌ها اغلب به صورت خطی انجام می‌شود و آثار مختلف آن بر اقشار مختلف به درستی مورد توجه قرار نمی‌گیرد. قشر آسیب پذیر، قشری است که نمی‌تواند نیازهای اولیه خود را به طور کامل تأمین کند. وقتی قیمت شیر افزایش می‌یابد، نخستین افرادی که مصرف شیر را کاهش می‌دهند، اقشار کم درآمد هستند، در حالی که اقشار پردرآمد تأثیر کمتری می‌پذیرند. بنابراین به نظر می‌رسد ضعف مدیریتی و عدم توجه جامع به مسائل، باعث بروزِ این مشکلات شده است. 

شریف بیان کرد: وقتی ارز ترجیحی حذف می‌شود، ضروری است که به فکر اقشار ضعیف جامعه باشیم و سیاست‌های درستی اتخاذ کنیم. متاسفانه همانطور که گفتم این تصمیمات به صورت خطی اتخاذ می‌شوند و به صورت جامع توجهی به پیامدهای آن نمی‌شود. مثلا اگر قرار بود برای پوشش دادنِ مشکلات حذف ارز ترجیحی، یارانه نقدی داده شود باید جوانب آن کامل بررسی می‌شد. 

این استاد اقتصاد ادامه داد: ما نمی‌توانیم و نباید به کسی که در شرایط اقتصادیِ سختی قرار دارد، فشار بیشتری وارد کنیم. به عنوان مثال، نمی‌توان از فردی که منابع مالی کافی ندارد، انتظار داشت که کالاها را با قیمت بازار آزاد خریداری کند و سپس به او قول کمک بدهیم. باید ابتدا منابع مالی لازم را برای کمک به این افراد تأمین کنیم. 

وی افزود: اگرچه همانطور که گفتم باید برای اجرای سیاست‌های جایگزین، تفکری جامع داشت؛ مثلا یکی از راهکارها می‌تواند این باشد که یارانه‌ها به حساب اقشار کم درآمد واریز شود اما اجازه برداشت تا زمان آزادسازی داده نشود. در این صورت، همزمان با افزایش قیت‌ها افراد می‌توانند از آن یارانه نیز استفاده کنند. اینطور نباشد که فرد مجبور شود از تغذیه اساسی فرزند خود بزند و مثلا دارو بخرد. تاکید می‌کنم که این نوع تمهیدات نیاز به بررسی و تحقیق دقیق دارد تا جامع نگر و همه جانبه باشد. 

شریف در پایان در رابطه با سیاستهای اقتصادی دولت گفت: در حرف، سیاستهای دولت خوب به نظر می‌رسد اما تحقق و اجرایی شدن آن‌ها با چالش هایی مواجه است که این چالش‌ها صرفا مربوط به دولت نیست و به موضوعات مختلفی در عرصه‌های متفاوت ربط دارد.