این رویداد روز چهارشنبه هفتم خردادماه ۱۴۰۴ ساعت ۱۷با همکاری نهادهایی چون شورای اسلامی شهر رشت، شهرداری رشت،سازمان نظام مهندسی استان گیلان و ناشر کتاب، نشر فرهنگ ایلیا برگزار شد.

در مراسم رونمایی از این کتاب، هنرمندان و نویسندگانی چون محمدتقی پوراحمد جکتاجی، هوشنگ عباسی، کیهان خانجانی، رضا نوزاد، مومن صالحی و همچنین محمدحسن عاقل منش و سیدحسین رضویان از اعضای شورای شهر و شماری از پژوهشگران تاریخ فرهنگ و هنر گیلان، کارشناسان و مهندسان، اعضای نظام مهندسی ساختمان و علاقه مندان به تاریخ رشت هم حضور داشتند.

اگر استاد واهانیان نبود ساختمان شهرداری رشت را نداشتیم

دکتر هاشم موسوی گیلان شناس، در ابتدای این مراسم به تشریح چگونگی انتشار کتاب «رشت، به روایت پنج نقشه تاریخی» و شخصیت استاد روبرت واهانیان پرداخت.

موسوی گفت: اعتقاد دارم که هر شهری باید یک مهندس واهانیان داشته باشد. اگر استاد واهانیان نبودند ساختمان شهرداری رشت نیز الان نبود.

او افزود: استاد بهشتی همیشه می‌گفتند آدم هایی که اهل هستند، اهل سرزمینی هستند، نسبت آنها مانند مادر در خانه است. مادر خانه به همه نقاط خانه اشراف دارد. مهندس واهانیان در همه جای رشت به واقع اشراف دارد. انگار مانند کیهان کلهر و سازش کمانچه است که وقتی می‌نوازد تفکیک بین کمانچه و نوازنده دشوار می‌شود.

گردشگرانی که بعد از فیلم «در دنیای تو ساعت چند است» به رشت سفر کردند

در بخش دیگر این برنامه سید حسین رضویان طی سخنانی گفت: نوعی گردشگری در دنیا وجود دارد به نام گردشگری «رسانه محور»؛ محرک چنین امری هر چیزی از مدیا است که بر مخاطب باشد.

رضویان توضیح داد: آن‌ها که فیلم «کد داوینچی» را دیده‌اند، می‌دانند که پس از ساخت اولین قسمت از «کد داوینچی» بسیاری سراغ شهرهایی از اروپا رفتند که این فیلم در آنجا فیلمبرداری شده بود. آنها می‌خواستند کلیسای معروف فیلم و خط رسی که شخصیت اول به دنبالش می‌رفت را مشاهده کنند.

این عضو شورای شهر افزود: در ایران دو فیلم کم و بیش چنین اثری روی برخی مخاطبان داشتند. رضویان توضیح داد: طی سال‌های گذشته، در تورهای گردشگری،گردشگری کویر پرطرفدار شد که یکی از دلایلش را فیلم «خیلی دور خیلی نزدیک» رضا میرکریمی می‌دانند.

رضویان در ادامه گفت:همچنین وقتی فیلم «در دنیای تو ساعت چند است» به کارگردانی صفی یزدانیان ساخته شد موجی در این ارتباط شکل گرفت و گردشگرانی که به رشت سفر می‌کردند سراغ «آش طوطی» یا برخی دیگر از لوکیشن‌های فیلم را می‌گرفتند؛ این همان دیده شدن قصه در بستر محله و محیطی است که مخاطب با آن همزاد پنداری می‌کند.

این عضو شورای شهر گفت: متاسفانه طبق آمار سال ۲۰۲۳ از میان صد و نوزده کشوری که مورد پایش قرار گرفتند ایران از نظر گردشگری در رتبه هفتاد و سوم قرار داشت.
رضویان با ذکر این نکته که رشت برند گردشگری ایران نیست، در تعریف برند گردشگری گفت: برند گردشگری یعنی ایجاد حسی خوش برای مشتری یا گردشگر که او بواسطه آن حس خوش و مزه به مکان معرفی شده مراجعه کند.

روایت جدا شدن اجباری از معشوق رشتی

در ادامه روبرت واهانیان معمار، محقق، مرمتگر و گیلان شناس در جایگاه سخنران قرار گرفت. واهانیان که در دهه ۷۰ و هنگام فعالیت دوره شورای شهر اول و دوم، برج تاریخی ساعت شهرداری رشت و عمارت حاج «میرزا خلیل رفیع» را مرمت کرد در ابتدای سخنانش گفت: امروز یک روز استثنایی در زندگی من است به این دلیل که بعد از سی و اندی سال به آن رسالتی که برای خودم قائل بودم رسیدم؛ رسالت فرهنگی که هر یک از ما بعد از سالها کار و فعالیت حرفه‌ای توانستیم اثری را از خودمان به یادگار بگذاریم.

واهانیان ادامه داد: تمام کارهای عمرانی که انجام می‌دهیم بالاخره یک روز از بین خواهند رفت اما یک قطعه شعری که می‌گوییم و چاپ می‌شود تا ابد ماندگار است.

این معمار افزود: من امروز هم خیلی خوشحالم و هم خیلی دلگیرم. به این دلیل که بعد از سی و اندی سال باید از معشوقم که کتاب رشت است، جدا شوم و با آن خداحافظی کنم.

محقق ارمنی تبار افزود: این کتاب شامل ۷ قسمت است که پنج قسمت آن نقشه‌های پنجگانه رشت از سال ۱۲۴۹ تا ۱۳۴۵ خورشیدی را شامل می‌شود. این پنج نقشه یک قرن را پوشش داده‌اند. به طور متوسط هر ۲۵ سال یکبار یک نقشه برداری سراسری از شهر رشت انجام شده است.

واهانیان گفت: برای اولین بار در کشور، من روی تاریخ رشت متمرکز شدم و این تاریخ را از نقشه‌های جغرافیایی بیرون آوردم. این کتاب در واقع یک کتاب تاریخی است. اما پایه این کتاب یک نقشه است که یک مدرک فنی محسوب می‌شود.

این محقق در ادامه توضیح داد:  ادبیاتی که در کتاب به کار بردم به هیچ وجه آکادمیک نیست به این دلیل که دلم می‌خواست همگان بتوانند بدون کوچکترین مشکلی این کتاب را بخوانند و جذب کتاب شوند چون مردم عادی که متخصص نیستند و دوست ندارند کتاب‌های تخصصی را بخوانند.

معمار شناخته شده کشور در عین حال گفت: ولی دو قسمت آخر این کتاب یعنی پنجم و ششم کاملا تخصصی است و قسمت ششم، تحقیقی  طاقت فرسا بود.

 رشتِ اولیه در سمت چمارسرا شکل گرفته؟

واهانیان در ارتباط با بخش ششم کتاب گفت: بعد از سی و اندی سال تحقیق، هنوز فکر می‌کنم قسمت ششم که پراکندگی اماکن زیارتی- مذهبی در سطح شهر رشت را شامل می‌شود هنوز هم جای کار دارد. او افزود: هدفم از اینکه بخش ششم را بر اساس اماکان زیارتی دنبال کردم، پیدا کردن خاستگاه اولیه شهر رشت بود.

وی ادامه داد: آن پنج نقشه به هیچ وجه به شما کمک نمی‌کند که خاستگاه اولیه شهر رشت را پیدا کنید چون در کوچکترین سکونتگاه‌های ایران که کشوری اسلامی است، وقتی عده‌ای برای زندگی در مکانی دور هم جمع می‌شدند نمادی مذهبی می‌ساختند. بنابراین جستجو در پراکندگی‌های زیارتی و مذهبی، لازمه کوچکی برای ماست. چون احتمالا زیستگاه‌های از این دست، قدیمی‌ترین نقاط در این شهر است.

این پژوهشگر ادامه داد: در تحقیقی که انجام دادم به نتایج عجیبی هم رسیدم.به طور مثال تعداد اماکن مذهبی و زیارتی محله کیا و چمارسرای رشت، بیشتر از اماکن مذهبی محله زاهدان رشت است.

واهانیان در توضیح اظهاراتش گفت: این موضوع برای من تلنگری بود که شاید رشت اولیه در سمت چمارسرا شکل گرفته بود یعنی بر خلاف آنچه که بسیاری تصور می‌کنند که هسته اولیه رشت در منطقه زاهدان بوده است.

هفت محله ی تاریخی رشت از ابتدا تا کنون

به گفته این محقق، در رشت هفت محله داشته و داریم؛ محله «خمیران کیاب»، محله «کیاب چمارسرا»، محله «استادسرا»، «بازار»، «صیقلان»، «زاهدان» و «خمیران زاهدان»، به جز این موارد، محلات دیگری نداریم. این محلات مرزبندی و سندیت دارند. جایی مثل ساغریسازان به اشتباه محله نامیده می‌شوند، ساغریسازان فقط یک گذر است که از محله زاهدان رد می‌شود.

 واهانیان در پایان از همه کسانی که در راه اتمام این کتاب یاری رسان او بودند،ت شکر کرد. این معمار افزود:لازم است تشکر ویژه‌ای از همسر صبور و حامی‌ام داشته باشم که طی چند سالی که مشغول نوشتن این کتاب بودم، همدلانه همراهم بود.

لازم به ذکر است؛ کتاب رشت به روایت ۵ نقشه تاریخی نوشته مهندس روبرت واهانیان، حاصل سال‌ها کار تحقیقاتی بوده و با نگاهی کامل و جامع به ۵ نقشه اولیه تاریخی رشت از سال ۱۲۴۹ تا ۱۳۴۵ به نگارش رسیده است.