کلانشهر: حملات هوایی روز چهارشنبه اسرائیل به دمشق، از جمله حمله به ساختمان وزارت دفاع و اطراف کاخ ریاست جمهوری سوریه به سرعت در رسانه‌های جهان منتشر شد. اسرائیل مدعی است که در حمایت از جمعیت اقلیت دروزی سوریه به دمشق حمله کرده است و تا تامین امنیت کامل آنها حملات به سوریه را ادامه خواهد داد. این در حالی است که بسیاری از کشورهای جهان حملات اسرائیل به سوریه را محکوم کرده‌اند.

حملات روز چهارشنبه اسرائیل به دمشق، استمرار حملاتی است که اسرائیل از آذرماه گذشته و پس از سقوط حکومت بشار اسد علیه خاک سوریه آغاز کرده است.  در طول این مدت اسرائیل سرزمین‌های بیشتری از سوریه را تصرف کرده است و تمامی توان نظامی سنگین ارتش سوریه را در حملات هوایی از بین برده است.

در حالیکه رژیم اسرائیل ادعا می‌کند حملات به سوریه با هدف حمایت از جمعیت اقلیت دروزی سوریه انجام می‌شود، اما بسیاری از دروزی‌های سوریه با دخالت خارجی در امور سوریه مخالف هستند.  به صورت سنتی جمعیت دروزی سوریه بسیار ملی گرا تلقی می‌شوند و هر چند در طول هفته‌های گذشته وارد نبرد خونین با نیروهای دولت مرکزی شده‌اند، اما اغلب شیوخ دروزی درخواستی از اسرائیل برای مداخله نداشته‌اند.  در حالیکه اکثریت شیوخ بلندپایه دروزی در استان سویدا در حال رایزنی و مذاکره برای آتش بس با دولت انتقالی احمد الشرع هستند، حکمت الهجری، یکی از شیوخ دروزی از «کشورهای جهان» برای حمایت از جمعیت دروزی درخواست کمک داده است و حاضر به پیوستن به مذاکرات آتش بس نشده است.

روز چهارشنبه بار دیگر دولت مرکزی سوریه و دروزی‌ها یک آتش بس جدید اعلام کردند، هر چند یک روز قبل از آن هم توافق آتش بسی در استان سویدا بین دروزی‌ها و نیروهای دولت مرکزی اعلام شده بود که دوام نیاورد.

درگیری‌های اخیر سویدا از کجا شروع شد؟

اقلیت دروزی‌های سوریه مدت هاست با اقلیت بدوی سوریه درگیر بوده‌اند. هفته گذشته هنگامی که یک نوجوان دروزی در جاده دمشق مورد سرقت قرار گرفت، جمعیت دروزی‌های سوریه به شدت خشمگین شدند. دروزی‌ها در تلافی این اقدام، چندین بادیه نشین را به گروگان گرفتند و درگیری بین دو جامعه در شهر سویدا، نزدیک مرز اسرائیل، آغاز شد که بیش از ۱۰۰ کشته برجای گذاشت.  دولت انتقالی سوریه رهبری احمد الشرع، برای کنترل اوضاع و به اصطلاح ایجاد آرامش نیروهایی را اعزام کرد.  اما نیروهای افراطی اسلام گرای وابسته به دولت مرکزی وضع را بدتر کردند. برخی از این نیروها در جریان عملیات، غیرنظامیان دروزی را کشتند و با تراشیدن سبیل هایشان، آن‌ها را تحقیر کردند.  این اقدامات باعث شد که درگیری‌ها در استان سویدا گسترش پیدا کند و تعداد زیادی از شهروندان دروزی و نیروهای مسلح وابسته به دولت انتقالی دمشق کشته شوند.

بر اساس گزارش نهاد دیدبان حقوق بشر سوریه، از زمان آغاز درگیری‌ها در روز یکشنبه، بیش از ۳۰۰ نفر کشته شده‌اند.  این ناظر جنگی اعلام کرد که ۶۹ فرد مسلح دروزی و همچنین ۴۰ غیرنظامی کشته شدند که ۲۷ نفر از آن‌ها در «اعدام‌های خودسرانه... توسط اعضای وزارتخانه‌های دفاع و کشور» به قتل رسیدند.  علاوه بر این، ۱۶۵ نیروی سوری و ۱۸ جنگجوی بدوی نیز کشته شده‌اند.  دولت انتقالی دمشق، اقدامات علیه دروزی‌ها در منطقه را محکوم کرده است و خواستار آتش بس در استان سویدا شده است.  اما دروزی‌ها به شدت نسبت به نیروهای دولت مرکزی بدبین هستند و معتقدند که اقدامات عامدانه‌ای برای قتل عام و سرکوب اقلیت دروزی توسط نیروهای دولت مرکزی انجام شده است.  دولت انتقالی سوریه همواره تاکید کرده است که همه اقلیت‌های سوریه از جمله کردها، علوی‌ها و دروزی‌ها را به رسمیت می‌شناسد و قصد دارد یک حکومت فراگیر برای همه شهروندان سوریه تشکیل دهد، اما در عمل نیروهای افراط گرای وابسته به حکومت جدید در همه نقاط اقلیت نشین با اقلیت‌ها درگیر شده‌اند.  از جمله در ماه مارس، نیروهای دولت موقت در منطقه لاذقیه با اقلیت علوی درگیری شدند و ۱۰ها نفر را کشتند.

همزمان روز چهارشنبه تعداد زیادی از دروزی‌های مستقر در منطقه جولان اشغالی با عبور از موانع مرزی اسرائیل به سمت استان سویدا حرکت کردند.  اسرائیل از این جمعیت دروزی خواسته است که از «مرز» عبور نکنند، اما دروزی‌ها توجهی به هشدارهای ارتش و دولت اسرائیل نکرده‌اند و اعلام کرده‌اند که برای حمایت از هم کیشان خود از جولان اشغالی به سمت سویدا حرکت می‌کنند.

دروزی‌ها چه کسانی هستند؟

دروزی‌ها یک گروه مذهبی و قومی عرب متمایز از بلندی‌های جولان در شمال سرزمین اشغالی فلسطین، جنوب سوریه و لبنان هستند.  مذهب آن‌ها به عنوان شکلی از اسلام شیعه تکامل یافته، اما آن‌ها خود را مسلمان نمی‌دانند و دروز را یک دین مستقل تلقی می‌کنند.  به نوشته سی ان ان این گروه که ریشه در قرن یازدهم میلادی در مصر دارد، پیرو شاخه‌ای از اسلام است که اجازه هیچ گونه تغییر دین (نه ورود به آن و نه خروج از آن) و ازدواج با غیر دروزی‌ها را نمی‌دهد.  در سوریه، جامعه دروزی در سه استان اصلی در جنوب این کشور، یعنی سویدا، درعا و قنیطره، نزدیک به بلندی‌های جولان که توسط اسرائیل اشغال شده است، متمرکز هستند.

بیش از ۲۰ هزار دروزی در بلندی‌های جولان زندگی می‌کنند؛ فلات استراتژیکی که اسرائیل در جنگ شش روزه سال ۱۹۶۷ از سوریه تصرف کرد و سپس در سال ۱۹۸۱ رسماً آن را به خاک خود ضمیمه کرد. دروزی‌ها این سرزمین را با حدود ۲۵ هزار شهرک نشین یهودی که در بیش از ۳۰ شهرک پراکنده شده‌اند، تقسیم می‌کنند. اکثر دروزی‌های ساکن در جولان خود را سوری می‌دانند و هنگام تصرف منطقه توسط اسرائیل، پیشنهاد تابعیت اسرائیلی را رد کردند. به کسانی که نپذیرفتند، کارت اقامت اسرائیلی داده شد، اما آن‌ها شهروند اسرائیلی محسوب نمی‌شوند.

در میان دروزی‌ها در مورد تعلق خاطر به منطقه از جمله همکاری با اسرائیل اختلاف نظرهای جدی وجود دارد.  بخشی از دروزی‌ها پس از اعلام موجودیت اسرائیل در جنگ ۱۹۴۸ که، در کنار اسرائیل علیه ارتش‌های عربی جنگیدند. آن‌ها امروزه نیز به عنوان سرباز، حضور چشمگیری در صفوف ارتش اسرائیل دارند.

حدود ۱۴۵ هزار دروزی در داخل اسرائیل و بلندی‌های جولان اشغالی سوریه زندگی می‌کنند و حدود ۱.۶ درصد از جمعیت اسرائیل را تشکیل می‌دهند. آن‌ها همچنین جوامع بزرگی در لبنان و سوریه دارند.  نیمی از حدود یک میلیون پیرو آئین دروزی در سوریه زندگی می‌کنند و حدود ۳ درصد از جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند.

به نوشته بی‌بی‌سی از زمان سقوط بشار اسد در آذر ماه سال گذشته، دروزی‌ها در برابر تلاش‌های دولت برای تحمیل حاکمیت بر جنوب سوریه مقاومت کرده‌اند. در حالی که جناح‌های دروزی در سوریه در رویکرد خود نسبت به مقامات جدید، از احتیاط تا رد کامل، متفاوت هستند اما در مجموع بسیاری از آن‌ها با حضور امنیتی رسمی سوریه در سویدا مخالفند و در برابر ادغام در ارتش سوریه مقاومت کرده‌اند – و به جای آن به شبه نظامیان محلی تکیه کرده‌اند.

آیا دروزی‌ها از دخالت اسرائیل حمایت می‌کنند؟

در میان دروزی‌ها در سوریه دو دستگی جدی پدید آمده است.  به صورت تاریخی دروزی‌ها اساسا خود را اقلیتی متعلق به سرزمین سوریه تلقی می‌کنند.  بسیاری از دروزی هایی که در خاک اشغالی سوریه از جمله در بلندی‌های جولان زندگی می‌کنند، هرگز حاضر نشده‌اند تابعیت اسرائیل را بپذیرند و خود را همچنان سوری می‌دانند.  با این حال دروزی هایی که در سرزمین فلسطین زندگی می‌کنند، رابطه نزدیک تری با حکومت اسرائیل دارند و با اعزام فرزندان شان برای خدمت در ارتش اسرائیل در جنایات این رژیم مشارکت می‌کنند.

در حال حاضر نیز در میان رهبران دروزی در استان سویدا در سوریه اختلاف نظر وجود دارد.  یکی از شیوخ ارشد دروزی در سویدا یعنی یاسر جربوع، اعلام کرد که آتش بسی با دولت سوریه مورد توافق قرار گرفته است.  او از همه پیروان خود خواسته است که سلاح را زمین بگذارند و به آتش بس با نیروهای دولتی احترام بگذارند.

دولت انتقالی دمشق هم از این آتش بس استقبال کرده است.  اما یک شیخ دروزی دیگر به نام حکمت الهجری، هرگونه آتش بس را رد کرد و تاکید کرده است که هیچ آتش بسی میان دروزی‌ها و دولت انتقالی سوریه شکل نگرفته است. با این حال به نوشته الجزیره بسیاری از دروزی‌ها در سوریه نمی‌خواهند اسرائیل از جانب آن‌ها مداخله کند.

مداخله‌های اسرائیل به سوریه به بهانه حمایت از اقلیت دروزی، درست از همان روز فروپاشی حکومت بشار اسد آغاز شد.  از همان زمان رهبران دروزی نسبت به این بهانه جویی برای تصرف خاک سوریه و حمله به این کشور انتقاد کرده‌اند.  ولید جنبلاط، رهبر سیاسی دروزیان لبنان بارها تاکید کرده است که دروزی‌ها به حمایت هیچ نیروی خارجی نیاز ندارند.  البته به شکل تاریخی دروزی‌های لبنان موضع به شدت ضد اشغال گری و هوادار فلسطین دارند.

عقب نشینی نیروهای دولت مرکزی سوریه از استان سویدا

چرا اسرائیل به سوریه حمله کرد

روز سه شنبه، دفتر بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، اعلام کرد که اسرائیل «به دلیل اتحاد برادرانه عمیق با شهروندان دروزی خود در اسرائیل، و همچنین پیوندهای خانوادگی و تاریخی آنان با دروزی‌های سوریه، متعهد به جلوگیری از آسیب به دروزی‌ها در سوریه است.»  حدود ۱۳۰ هزار دروزی اسرائیلی در مناطق کرمل و الجلیل در شمال اسرائیل زندگی می‌کنند. به نوشته الجزیره، برخلاف سایر جوامع اقلیت در داخل مرزهای فلسطین اشغالی، مردان دروزی بالای ۱۸ سال از سال ۱۹۵۷ به خدمت سربازی در ارتش اسرائیل فراخوانده شده‌اند و اغلب به مناصب عالی رتبه می‌رسند، در حالی که بسیاری نیز در نیروهای پلیس و امنیتی مشغول به کار می‌شوند. این در حالی است که اقلیت عرب-اسرائیلی مسلمان و یهودیان حریدی از خدمت نظامی معاف هستند.

حمله به سوریه همزمان با جلسه استماع پرونده فساد نتانیاهو انجام شد که بار دیگر تردیدها نسبت به تلاش نتانیاهو برای دامن زدن به جنگ خاورمیانه برای توقف فرآیند رسیدگی به اتهاماتش را تقویت کرد.

به گزارش الجزیره دفتر نخست وزیر اسرائیل همچنین به طور یک جانبه «منطقه غیرنظامی» را در جنوب غربی سوریه اعلام کرده است که «ورود نیروها و تسلیحات را به جنوب سوریه ممنوع می‌کند.»  دولت سوریه اعلامیه اسرائیل مبنی بر ایجاد منطقه غیرنظامی را رد کرده و به همراه جامعه جهانی، بارها از اسرائیل خواسته است که اقدامات نظامی نقض کننده حاکمیت سوریه را متوقف کند.  پیش‌تر در روز سه شنبه، حکمت الهجری خواستار حمایت بین المللی از «همه کشورها» برای «مقابله با کارزار وحشیانه» توسط نیروهای دولتی و متحدانشان «با استفاده از تمام ابزارهای ممکن» شد.  الهجری در یک بیانیه ویدیویی گفت: «ما با یک جنگ تمام عیار نابودی روبرو هستیم.»

با این حال، بیانیه‌ای که توسط سایر رهبران دروزی صادر شد، از مداخله دولت سوریه در سویدا استقبال کرده و از دولت خواست تا حاکمیت خود را اعمال کند. این بیانیه همچنین از گروه‌های مسلح در شهر خواست تا سلاح‌های خود را به نیروهای دولتی تحویل دهند و خواستار آغاز گفتگو با دمشق شد.

در عین حال رژیم اسرائیل چندان علاقه‌ای به دولت انتقالی و رهبران جدید سوریه ندارد.  به نوشته تلگراف، هنگامی ابومحمد الجولانی و گروه هیات تحریر الشام در سال ۲۰۲۴ برای سرنگونی رژیم اسد در سوریه اقدام کرد، اسرائیل از این فرصت استفاده کرد تا بخش عمده‌ای از دارایی‌های نظامی سوریه، شامل تانک‌ها، کامیون‌ها، موشک‌ها و سلاح‌ها را بمباران و منهدم کند.  این امر باعث شده که الشرع، جنگجوی سابق القاعده که به سیاستمدار تبدیل شده است، برای اعمال کنترل امنیتی بر بخش‌های وسیعی از کشور با مشکل مواجه شود.

بلافاصله پس از به قدرت رسیدن ابومحمد الجولانی که حالا به نام اصلی‌اش احمد الشرع شناخته می‌شود، اسرائیل به شدت لابی کرد تا او و گروهش همچنان به عنوان تروریست شناخته شوند. اما اسرائیل از این که دونالد ترامپ با رهبر جدید سوریه طرح دوستی ریخت و به خواست سعودی‌ها و ترک‌ها مشروعیت حکومت او را پذیرفت، غافلگیر شد.  به نوشته تلگراف برخی معتقدند اسرائیل از زمان سفر رئیس جمهور آمریکا به خلیج فارس در حدود دو ماه پیش، به دنبال بهانه‌ای برای برهم زدن وضعیت جاری در سوریه و تلاش برای برکنار حکومت انتقالی بوده است.

روز چهارشنبه، دو وزیر کابینه اسرائیل از ارتش این کشور خواستند تا الشارع را «حذف» کند.  امیخای چیکلی، وزیر امور دیاسپورا و مبارزه با یهودستیزی اسرائیل، گفت: «ما نباید در برابر رژیم تروریسم اسلامی-نازی القاعده با کت و شلوار و کراوات، دست روی دست بگذاریم.»  وی افزود: «هرکس احمد الشارع را رهبر مشروعی بداند، سخت در اشتباه است — او یک تروریست و قاتلی وحشی است که باید بدون تأخیر حذف شود.»

اگرچه حکومت جدید سوریه با ایران همسو نیست، اما میراث اسلام گرایانه دارد و اسرائیل نسبت به اهداف این گروه‌های اسلام گرا که در گذشته با القاعده در ارتباط بودند تردید دارد.  همچنین این نکته قابل توجه است که نام مستعار الشارع، ابومحمد الجولانی است که عنصر «الجولانی» آن مدت هاست با بلندی‌های جولان، منطقه مورد مناقشه در جنوب سوریه و شمال اسرائیل که اسرائیل در سال ۱۹۸۱ بخش زیادی از آن را به طور یک جانبه ضمیمه کرد، مرتبط بوده است.