کلانشهر: سیستم پیچیده و بسیار متوازنی در بدنمان وجود دارد که از ما دربرابر خونریزی محافظت می‌کند. خون به شکل مایع در رگ‌های خونی ما جریان دارد و سلول‌های قرمز دارای محموله اکسیژن و سلول‌های ایمنی را حمل می‌کند تا از ما دربرابر عفونت مغز، عضلات و ارگان‌های داخلی دفاع کند. خون حاوی موادی به دقت متوازن شده است تا در صورت آسیب دیدگی از ما دربرابر خونریزی محافظت کند، درحالی که به طور همزمان خطر تشکیل لخته خون خطرناک را به حداقل برساند.

اگر درون رگ‌های خونی سوراخی ایجاد شود، خون می‌تواند به سرعت غلیظ شود و لخته‌ای ژله مانند ایجاد کند تا از دست دادن خون را تا زمانی که رگ خونی خود را ترمیم کند، به حداقل برساند. برای دستیابی به این هدف، قطعات سلولی ریزی به نام پلاکت‌ها که در خون در گردش هستند، به دیواره رگ خونی آسیب دیده متصل می‌شود.

سنت راین پاسریچا، متخصص خون در وب سایت کانورسیشن می‌نویسد، مجموعه‌ای از پروتئین‌ها (عوامل منعقدکننده خون) توسط پلاکت‌ها و دیواره رگ آسیب دیده جذب می‌شوند و سپس ترکیب می‌شوند تا خون در آن محل غلیظ شود و لخته خون تشکیل شود. مانند تمام سلول‌های خونی، پلاکت‌ها در مغز استخوان ساخته می‌شوند، درحالی که فاکتورهای انعقادی خون عمدتا در کبد ساخته می‌شوند. اگر مشکلی داشته باشیم که بر فاکتورهای انعقادی، پلاکت‌ها یا دیواره‌های رگ‌های خونی تاثیر بگذارد، ممکن است به راحتی دچار کبودی یا حتی خونریزی مشکل ساز شویم.

 
زود کبود شدن ممکن است نشانگر مشکل خاصی باشد؟

در بسیاری از بیمارانی که کبودشدگی راحت را گزارش می‌کنند، متخصصان خون نمی‌توانند علت خاصی را پیدا کنند. متخصصان خون زمانی که فرد دارای مجموعه‌ای از مشکلات مرتبط با خونریزی است، محتاط‌تر هستند. به عنوان مثال، اگر کبودی گسترده باشد و کبودی‌های بزرگی رخ دهد و با خونریزی مکرر از بینی، خونریزی شدید قاعدگی، خونریزی شدید پس از رویه‌های بزرگ دندانپزشکی، جراحی یا زایمان، احتمال وجود اختلال بیشتر است.

آزمایش شمارش کامل خون نقطه شروع خوبی برای بررسی علت زود کبود شدن است

اولین آزمایشی که برای فردی که به راحتی دچار کبودی می‌شود، انجام می‌شود، آزمایش شمارش کامل خون است که شامل اندازه گیری تعداد پلاکت‌ها است و به طور قابل اعتمادی نشان می‌دهد آیا تعداد پلاکت‌ها طبیعی است یا نه.
پلاکت‌ها می‌توانند به دلایل مختلفی کاهش پیدا کنند: به این علت که به طور مناسب یا کافی در مغز استخوان تولید نمی‌شوند یا به این دلیل که خیلی سریع از گردش خون خارج می‌شوند.

سناریوی دوم در وضعیت رایجی به نام پورپورای ترومبوسیتوپنیک دستگاه ایمنی رخ می‌دهد. این عارضه می‌تواند کودکان یا بزرگسالان را به طور ناگهانی یا پس از عفونت ویروسی تحت تاثیر قرار دهد. بیماران ممکن است دچار کاهش شدیدی در تعداد پلاکت‌ها شوند و دچار بثورات ریزی شوند که درواقع کبودی‌های کوچک هستند.

پورپورای ترومبوسیتوپنیک دستگاه ایمنی در کودکان معمولا بیماری کوتاه مدتی است که خودبه خود بهبود پیدا می‌کند. در بزرگسالان، موارد شدید پورپورای ترومبوسیتوپنیک دستگاه ایمنی ممکن است به درمان با داروهایی نیاز داشته باشد که سیستم ایمنی را سرکوب می‌کنند یا تولید پلاکت را افزایش می‌دهند. گاهی اوقات بزرگسالان به جراحی به منظور برداشتن طحال نیاز دارند.

 
مشکلات مربوط به لخته شدن پروتئین‌ها و بیماری‌ها

فاکتورهای انعقادی (پروتئین هایی که قبلا به آن‌ها اشاره شد) می‌توانند تحت تاثیر طیف وسیعی از علل ارثی یا اکتسابی قرار گیرند.

برخی افراد با سطوح پایینی عوامل مهمی به دنیا می‌آیند که به لخته شدن خون در زمانی که به کنترل خونریزی نیاز است، کمک می‌کنند. هموفیلی نوع A عمدتا در مردان دیده می‌شود و ناشی از کمبود فاکتور هشتم (یکی از عوامل کلیدی لخته شدن خون) است. هم مردان و هم زنان ممکن است به بیماری فون ویلبراند مبتلا شوند که شامل کاهش تولید یا اختلال عملکرد فاکتور انعقادی دیگری است.

بیماری کبد نیز می‌تواند موجب بروز مشکلات لخته شدن خون شود. به همین دلیل است که دومین آزمایشی که برای افرادی انجام می‌شود که به راحتی کبود می‌شوند، اندازه گیری عملکرد لخته شدن خون است. اگر ناهنجاری تشخیص داده شود، آزمایش سطوح فاکتورهای کلیدی انعقاد انجام خواهد شد.

 
مشکلات رگ‌های خونی

اگرچه امروزه نادر است، کمبود شدید ویتامین سی معمولا موجب کبودی آسان و خونریزی لثه (اسکوربوت) می‌شود و کمبود آن همچنان می‌تواند موجب کبودی شود. چندین بیماری ازجمله پورپورای هنوخ شوئن لاین (نوعی بیماری خودایمنی که موجب کبودی پا و ران می‌شود) می‌توانند موجب نازک شدن یا التهاب رگ‌های خونی شوند. افراد مسن ممکن است پوست و عروق خونی شکننده‌ای داشته باشند و این امر احتمال کبودی را افزایش می‌دهد.

 
داروها و مکمل‌ها

پزشک از بیماری که دچار کبودی می‌شود، درباره داروهایی که مصرف می‌کند، سوال می‌کند. آسپرین که اغلب برای جلوگیری از تشدید خطر بیماری قلبی یا سکته ناشی از پلاکت‌ها تجویز می‌شود، می‌تواند عملکرد پلاکت‌ها را کاهش دهد. داروهایی مانند کلوپیدوگرل (داروی پیشگیری از لخته شدن خون) و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (مانند ایبوپروفن یا سایر داروهایی که برای درد و التهاب مصرف می‌شود) می‌توانند عملکرد پلا کت‌ها را ضعیف کنند. همچنین، رقیق کننده‌های خون مانند وارفارین، آپیکسابان و ریواروکسابان که برای افرادی تجویز می‌شوند که دارای خطر بالای لخته شدن خون هستند که به سکته منجر می‌شود، می‌توانند بر کبودی اثر داشته باشند.

افرادی که برای مدت طولانی از کورتیکواستروئیدهای خوراکی یا استنشاقی استفاده می‌کنند (برای مثال برای بیماری‌های مزمن) ممکن است متوجه افزایش کبودی شوند که ناشی از نازک شدن پوست و ضعیف شدن دیواره رگ‌های خونی است.

مکمل‌های بدون نسخه ازجمله جینکوبیلوبا و ویتامین E نیز می‌توانند موجب کبودی راحت شوند و همچنین برخی از داروهای ضدافسردگی نیز همین اثر را دارند. کبود شدن می‌تواند ناشی از ضربه و سوء رفتار با کودکان و همچنین خشونت شریک زندگی باشد؛ پزشک باید با دقت از بیمار درمورد آسیب دیدگی سوال کند.

درحالی که بیماری‌های مختلفی وجود دارد که می‌تواند موجب شود که به راحتی کبود شوید، اگر سابقه محکمی از سایر اشکال خونریزی بیش ازحد ندارید و شمارش خون و آزمایش‌های انعقاد خون شما طبیعی است، نباید نگران باشید.