روزهای خشک، کاهش بارش‌ها، کاهش ابرناکی، افزایش دما، همگی اینها اگر به عنوان شهروند عادی که رابطه الزاما خاصی با دنیای پیرامونی ندارد اشکال چندانی بوجود نمی‌آورد. ولی مشکل آنجا خود را نشان می‌دهد که سروکار با طبیعت و آب و هوا باشد.
یا به عنوان کسی که به شغل کشاورزی و دامداری مشغول هستید چه به عنوان کسی که مثلاً درگیرِ برنامه ریزی تورهای گردشگری می‌باشید.

فرقی ندارد کدام؛ مشکل این است سیستم مطابق رویه قبلی کار نمی‌کند و اتفاقاً همین بخش آن خیلی مشکل است. در این یادداشت تاکید بر از بین رفتن شرایط گذار فصل‌های در شرایط آب وهوایی گیلان به ویژه طی دو ماه مهم اسفند و فروردین است که نقش مهمی در اقتصاد کشاورزی استان دارد.

تحلیلی بر شرایط آب وهوای اسفند ۱۴۰۳ و فروردین ۱۴۰۴

نگاهی به تفاوت‌های سال‌های منتهی به دهه اخیر، شاید گواه جالب توجهی در زمینه نقش گرمایش جهانی در دمای هوای استان شده است.

برای نشان دادن اهمیت و تاثیر منفی از بین رفتن فصول، بهار را به دلیل نقش و اهمیتی که در کِشت بسیاری از محصولات در گیلان از جمله برنج، مرکبات و چای دارد، نمونه قابل توجهی برای بررسی است. بنابراین دو ماه اسفند و فروردین به دلیل اهمیت ویژه شرایط آب و هوای در مسئله زادآوری و شروع فصل کِشت مورد توجه قرار گرفته است.

میانگین ۷۰ ساله عدد میانگین کمینه دمای اسفند ماه در استان گیلان نشان از رقم ۴/۷ بوده است این رقم در یک روند افزایشی پیوسته بوده است با نگاهی به تقسیم بندی‌های دهه‌ای این تفاوت کاملا قابل مشاهده است. میانگین کمینه ۳۰ ساله رشت به ۵/۴، میانگین کمینه ۲۰ ساله به ۵/۷ و میانگین یک دهه اخیر به ۶/۱ درجه سلسیوس رسیده است. بنابراین ماه اسفند در جلگه گیلان به طور میانگین ۲ درجه گرم‌تر شده است. این وضعیت خود را در شرایط دمایی بیشینه هم نشان می‌دهد.

میانگین بیشینه ۷۰ ساله رشت برابر با ۱۲/۷ بوده است. این رقم در میانگین ۳۰ ساله خود را ۶/۱۳، در میانگین ۲۰ ساله، به ۹/۱۳ و میانگین ۱۰ ساله اخیر به ۱۳/۶ رسیده است. بنابراین با یک حساب سرانگشتی میزان افزایش میانگین دمای بیشینه در استان به حدود یک و نیم درجه می‌رسد. میانگین دمای بلندمدت در طی دوره ۷۰ ساله، برابر با ۸/۷ درجه سلسیوس است. میانگین ۳۰ ساله ۹/۵، میانگین ۲۰ ساله ۸/۹ و میانگین ۱۰ ساله اخیر ۱۰ درجه سلسیوس است.

ماه فروردین نیز در این زمینه حرف هایی برای گفتن دارد. هرچند اتفاقی که در ماه فروردین رخ می‌دهد نسبت به ماه اسفند از شدت کمتری برخوردار است.

میانگین دمای کمینه بلندمدت برابر با ۸/۲ درجه سلسیوس است، این رقم در میانگین ۳۰ ساله به ۸/۸ درجه سلسیوس، می‌رسد هرچند میانگین ۲۰ ساله نیز برابر با ۸/۸ است و تغییری خاصی را نمایش نمی‌دهد ولی در دهه اخیر با رشد یک دهم، به ۹/۸ رسیده است. هرچند گرمایش در منطقه وجود داشته است ولی میزان آن به کمتر از یک درجه سلسیوس می‌رسد.
این مسئله در میانگین بیشینه ایستگاه رشت در فروردین دیده می‌شود میانگین بلندمدت ۷۰ ساله ایستگاه تا میانگین ده ساله اخیر، اختلاف و افزایش نشان از افزایش نیم درجه‌ای دارد.

میانگین دمای روزانه بلندمدت ایستگاه رشت هم هرچند روندی افزایش داشته ولی این روند با شیبی خفیف ادامه پیدا کرده و از ۱۲/۸ نرمال بلندمدت به ۱۳/۵ در ۱۰ ساله اخیر رسیده است.

                   مقایسه روزانه دمای کمینه فروردین ۱۴۰۴ و میانگین ۱۰ ساله اخیر با دمای کمینه نرمال

                   مقایسه میانگین روزانه دمای فروردین ۱۴۰۴ و میانگین ۱۰ ساله اخیر، با دمای نرمال روزانه

هرچند روندهای کلی استان گیلان نشان از کاهش جدی حجم بارش نداشته است اما، بررسی روند بارش سالانه، نشان از کاهش کلی دارد. با توجه به میانگین بارش مناسب ماهانه و سالانه استان، این حجم کاهش خیلی قابلِ توجه نیست. بررسی روند بارش اسفند ماه نشان از کاهش ناچیز مقدار عددی آن دارد. میزان بارش از ۱۱۴ میلی متر در بلندمدت به ۱۰۸ میلی متر در ده ساله اخیر رسیده است که البته این با حجم کاهش بارش ۳۰ ساله و ۲۰ ساله،فرق دارد. این مسئله در ماه فروردین متفاوت است.

در ماه فروردین میزان بارش بلندمدت از ۷۷ میلی متر در دهه آخر به ۸۲ میلی متر رسیده است. این روند افزایشی در میانگین ۲۰ ساله اخیر نیز خود را نشان می‌دهد. با این حال، نگاهی به پراکنش بارش نشان از تغییر رفتار آن به رفتار نابهنجار است. نظمی که از دیرباز در بارش‌های اسفند و فروردین گیلان بود، و نماد آن بارش‌های ریزدانه‌ای بود که به شکل مستمر و مطلوب گیلان را سیراب می‌کرد. بنابراین تغییر اندک میزان بارش، دلیلی بر نبود تنش‌های آبی نیست چون به هنگام نبودن بارش‌ها، اثرات منفی خود را خواهد گذاشت.

                                                  مقایسه روزانه بارندگی اسفند ۱۴۰۳ با بارندگی نرمال
 

چیزی که در رفتار آب و هوایی استان گیلان ملموس است تضعیف فصول اعتدالی چون پاییز و بهار و کشدار شدن شرایط تابستان است.

در این بین، فصل سرمایش نیز به نفع فصل گرما، شرایط را واگذار کرده است. بنابراین به نظر می‌رسد استان گیلان فعلا تبدیل به استانی با دو فصل گرم و سرد و البته که فصل تَر و خشک تبدیل شده است.

اگر پاشنه رفتار مدیریت زندگی فردی، کار و مدیریت کلان استان برهمان پاشنه تعریف ذهنی ما از شرایط سابق آب وهوایی بگردد نه آن چیزی که الان وجود دارد و در آینده وجود خواهد داشت، شرایط بحرانی که این روزها، اکثر مناطق کشور به آن دچارند، در آینده نزدیک برای گیلان هم خواهد بود.
ما برای زندگی کردن و بودن، نیاز به این داریم که خود را سازگار کنیم با آنچه وجود دارد نه آنچه که می‌پنداریم. دیرزیستی مردم در این دیار، بر پایه خردِ تاریخی-آب و هوایی بوده است در این جغرافیا نمی‌توان با همزیستی نکردن با طبیعتِ کمتر برخوردار، راه بی‌جایی برد.