کلانشهر: از ابتدای تشکیل کلاس درس در ایران و زمانی که میرزا حسن رشدیه اولین مدرسه را در تبریز تاسیس کرد، دانش آموزان صبح زود به مدرسه می‌رفتند. 130 سال قبل سحرخیزی عادی و شغل اداری اندک بود و کسب و کار از ابتدای صبح آغاز می‌شد. از آن زمان تا امروز که شهرنشینان تا دیروقت بیدار می‌مانند، صبح به مدرسه فرستادن دانش آموزان یکی از سخت‌ترین کار‌های اولیاست. از طرف دیگر مهم‌ترین سرمایه یک کشور همین بچه هایی هستند که باید صبح‌ها از رختخواب آنها را بیرون کشید و به سوی کلاس درس روانه کرد. ناترازی برق، آلودگی هوا یا هر کاستی دیگری نباید به این بخش از جامعه سرایت کند.

مثل سال قبل
از چند هفته قبل مسئولان آموزش و پرورش، در خبر‌های مختلف تاکید می‌کنند که در سال تحصیلی 1405 - 1404 مدارس از اول مهر و از ساعت 8 صبح باز می‌شوند. چند روز پیش هم علی فرهادی، سخنگوی وزارت آموزش و پرورش با بیان اینکه ساعت آغاز فعالیت مدارس و سال تحصیلی همچون مهرماه سال گذشته است، تاکید کرد که در صورت تغییر ساعت فعالیت مدارس، اطلاع رسانی لازم صورت می‌گیرد. در ابتدای مهرماه گذشته ۷:۳۰ تا ۸ صبح زمان شروع کلاس‌های متوسطه و ابتدایی بود اما نتیجه واحد همه آنها این می‌شد که دانش آموز سر ساعت 8 صبح پشت نیمکت نشسته باشد. 

تجربه زیسته و قانونی
آیا آموزش در ساعت 8 صبح تاثیر بیشتری دارد و در ساعت‌های دیگر مثلا 11 صبح کمتر تاثیر می‌گذارد؟ بچه‌ها دوست دارند دیرتر بیدار شوند و اولیا دوست دارند آنها را زودتر روانه مدرسه کنند تا خودشان بتوانند به کارهایشان برسند. فعلا روی ساعت 8 صبح توافق شده است و این توافق مهم‌تر از تاثیر علمی آموزش صبحگاهی است. اگر تحقیق علمی انجام گیرد که نشان دهد درس خواندن صبح زود خیلی هم موثر نیست، باز هم بعید است که ساعت کاری مدرسه‌ها عوض شود. ناصر کوهستانی، معلم می‌گوید: «برخی کشور‌ها بنا به شرایط اقلیمی و جغرافیایی مدارس را ساعت 9 شروع می‌کنند و بعضی‌ها 2 شیفت هستند؛ یعنی دانش آموز برای ناهار مدرسه را ترک می‌کند و بعد دوباره برمی گردد. اینها همه بستگی به تجربه زیسته و ساختار آیین نامه‌های اداری در هر کشور دارد. در ایران قشر عظیمی از اولیا کارمند هستند و باید کودکان خود را صبح زود آماده کنند و بیرون بفرستند.»   او بیان می‌کند: «ساعت کاری مدارس را باید در کنار یک موضوع دیگر بررسی کرد. باید ببینیم  آیا این همه محتوای درسی و کتب مختلف که مهارت محور هم نیستند، برای دانش آموز لازم است؟ مجموعا چقدر از وقت دانش آموز باید صرف درس و چقدر صرف کسب مهارت و تمرینات دیگر شود؟»

6 یا 9 صبح
هر بار که آموزش و پرورش بخواهد ساعت شروع کلاس‌ها را جابه جا کند فقط با دانش آموز و اولیا روبه رو نمی‌شود. فهرست بلندی از ادارات دولتی گرفته تا پلیس راهور از این جابه جایی‌ها تاثیر می‌پذیرند. کافی است ببینیم که هرسال چگونه «ترافیک اول مهر» مانند یک شرایط بحرانی بروز می‌کند و تا مدت‌ها باعث گره خوردن رفت و آمد شهری می‌شود. علیرضا رحیمی، کارشناس آموزشی می‌گوید:«اگر بچه‌ها را 6 صبح به مدرسه ببریم خواب آلود هستند. اگر ساعت 9 به بعد از خواب بیدار شوند، به اندازه کافی استراحت می‌کنند اما اولیا هم باید سر کار بروند. سرویس مدرسه هم هزینه زیادی دارد. تاکنون بر حسب عادت، دانش آموزان همیشه ساعت 8 سر کلاس بوده‌اند و ساعت 6 و 9 برای شروع کردن کلاس‌ها غریب است. معقول این است که روال همیشگی را حفظ کنیم و آن را تغییر ندهیم. اگر مشکل کمبود برق است باید از راه دیگری صرفه جویی کرد نه اینکه دانش آموزان را ساعت دیگری وادار به حضور در کلاس کنیم.»

سابقه تغییر ساعت

اواخر سال‌های 80 و همینطور در سال‌های 90 شمسی هم ساعت شروع به کار مدارس چند بار از 8 به 7 و 30 دقیقه صبح منتقل شده بود. این اتفاق تقریبا همان زمانی افتاد که روز‌های پنجشنبه برای مدارس تعطیل اعلام شدند و نظام جدید 3 - 3 - 6 جای نظام قدیم را گرفت و از این نظر ارتباط چندانی با کمبود برق نداشت. اما نزدیک 5 ماه قبل، آخرین تغییر ساعت کاری مدارس مانند شوک بزرگی به نظام آموزشی بود.  آخرین هفته اردیبهشت امسال بود که درگیری دولت و مجلس درباره تغییر ساعت رسمی به تفاهم ختم نشد و دولت اعلام کرد کلاس‌های مدارس از ساعت 6 صبح شروع می‌شود. البته در اردیبهشت 1404 ادارات هم ساعت 6 صبح باز می‌شدند. دولت می‌خواست با تغییر ساعت رسمی ساعت کاری ادارات را جلو بکشد و با استفاده از روشنایی روز مصرف برق را کاهش دهد و وقتی تغییر ساعت تایید نشد ساعت کاری مراکز دولتی را تغییر داد و بعضی را شناور کرد، به گونه‌ای که نوبت اول مدارس از ساعت ۶ تا ۹.۳۰ و نوبت دوم مدارس از ساعت ۱۰ تا ۱۳ برگزار می‌شد. البته در زمان اعلام این تصمیم، روز‌های زیادی از سال تحصیلی باقی نمانده و مدارس در حال اتمام کتاب‌های درسی بودند. ظاهرا در این زمینه اختیارات غیررسمی به مدارس داده شده بود و بعضی از مدارس غیر دولتی ساعت کاری خود را برای چند هفته باقیمانده، تغییر ندادند. 

ساعت کاری اول مهر
بنا به گفته رئیس سازمان اداری و استخدامی کشور، در حاشیه حیاط دولت ساعت شروع کار‌های دولتی از اول مهر ماه به این شکل است. 
   واحدهای نظامی و امنیتی۶:۳۰ 
   واحدهای صنعتی ۷:۰۰ 
   ادارات تهران شناور ۷:۰۰ تا ۹:۰۰
   ادارات استانی ۷:۰۰ 
   مدارس متوسطه ۷:۳۰ 
   مدارس ابتدایی ۸:۰۰