کلانشهر: مولتیپل اسکلروزیس (ام اس) یک بیماری خود ایمنی مزمن است که سیستم عصبی مرکزی شامل مغز و نخاع را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در این بیماری، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به غلاف میلین که وظیفه محافظت و تسهیل انتقال پیام‌های عصبی را دارد، حمله می‌کند. این حمله باعث التهاب و آسیب به این غلاف می‌شود و در نتیجه پیام‌های عصبی به درستی منتقل نمی‌شوند.

ام اس به طور معمول در سنین جوانی و میان سالی شروع می‌شود و زنان بیش از مردان به این بیماری مبتلا می‌شوند. علت دقیق بروز‌ام اس هنوز مشخص نیست، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در آن نقش دارند. عفونت‌های ویروسی، کمبود ویتامین D و عوامل ژنتیکی می‌توانند احتمال ابتلاء به‌ام اس را افزایش دهند.

علائم بیماری‌ام اس بسیار متنوع است و بسته به محل آسیب عصبی متفاوت است. از جمله علائم رایج این بیماری می‌توان به ضعف عضلانی، مشکلات بینایی مانند تاری دید یا دوبینی، اختلال در تعادل و هماهنگی، خستگی مفرط، بی‌حسی یا گزگز در اندام‌ها و اختلالات گفتاری اشاره کرد. این علائم ممکن است به صورت دوره‌ای بروز کنند و پس از مدتی بهبود یابند، اما در برخی موارد بیماری پیش رونده است و علائم به تدریج تشدید می‌شوند.

تشخیص‌ام اس معمولاً بر اساس شرح حال پزشکی، معاینات عصبی، تصویربرداری مغزی (ام آرآی) و آزمایش مایع مغزی-نخاعی صورت می‌گیرد. ام آرآی نقش مهمی در شناسایی ضایعات مغزی و نخاعی ناشی از‌ام اس دارد.

اگرچه هنوز درمان قطعی برای‌ام اس وجود ندارد، اما روش‌های درمانی مختلفی برای کنترل علائم و کاهش پیشرفت بیماری در دسترس است. درمان‌های دارویی شامل استفاده از داروهای تعدیل کننده بیماری مانند اینترفرون‌ها، داروهای کورتیکواستروئیدی برای کاهش التهاب و داروهای جدیدتر بیولوژیک می‌شود. همچنین، درمان‌های توانبخشی مانند فیزیوتراپی، کاردرمانی و گفتار درمانی به بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک می‌کنند.

در همین راستا خبرنگار مهر با زهرا عبادی فلوشیپ ام اس و استادیار دانشگاه علوم پزشکی تهران گفتگویی داشته است.

 

 علت بروز بیماری‌ام اس چیست؟

عبادی: ام اس یک بیماری خود ایمنی و مزمن است که سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بخش‌های عصبی مغز و نخاع حمله می‌کند. این آسیب به سیستم عصبی مرکزی باعث بروز علائم مختلف می‌شود. علت دقیق بروز این بیماری هنوز کاملاً مشخص نیست، اما پژوهش‌ها نشان می‌دهد که عوامل ژنتیکی نقش مهمی در مستعد شدن افراد برای ابتلاء به‌ام اس دارند.

بیماری‌ام اس معمولاً در سنین ۲۰ تا ۴۰ سالگی بروز می‌کند و بیشتر خانم‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد.‌ام اس یکی از شایع‌ترین علل ناتوانی در میان جوانان است که زندگی روزمره آنها را مختل می‌کند.

علائم‌ام اس چیست؟

عبادی: نشانه‌های ام اس بسیار متنوع است، اما شایع‌ترین علائم شامل اختلالات بینایی مانند تاری دید یک طرفه همراه با درد، مشکلات حسی در اندام‌ها به ویژه اندام تحتانی، ضعف عضلانی و اختلال در راه رفتن می‌باشد. این علائم معمولاً بیش از ۲۴ ساعت باقی می‌مانند و در صورت عدم تشخیص و درمان به موقع، می‌توانند منجر به ناتوانی‌های شدید و از دست دادن توانایی حرکتی شوند.

عوارض ناشی از عدم درمان‌ام اس چیست؟

عبادی: اگر‌ام اس درمان نشود یا دیر تشخیص داده شود، آسیب‌های عصبی پیشرفته می‌شود و می‌تواند منجر به مشکلات جدی مانند از دست دادن کامل توانایی حرکت و کاهش کیفیت زندگی فرد شود. این بیماری می‌تواند فعالیت‌های روزمره بیمار را به شدت محدود کند.

درمان‌ام اس چگونه است؟

عبادی: خوشبختانه در دهه‌های اخیر پیشرفت‌های قابل توجهی در درمان‌ام اس حاصل شده است. داروهای متنوعی برای کنترل بیماری توسعه یافته‌اند که می‌توانند از حملات بیماری جلوگیری کرده و پیشرفت آسیب عصبی را کاهش دهند. این درمان‌ها شامل داروهای ضعیف‌تر تا داروهای قوی‌تر است که بسته به وضعیت بیمار تجویز می‌شود. در ایران نیز تعداد قابل توجهی از این داروها در دسترس بیماران قرار دارد و به صورت گسترده استفاده می‌شود.

تشخیص زودهنگام و شروع به موقع درمان‌ام اس نقش حیاتی در کاهش عوارض و بهبود کیفیت زندگی بیماران دارد. بنابراین، آگاهی از علائم و مراجعه به موقع به پزشک متخصص برای بررسی‌های لازم ضروری است.

 نقش تغذیه در درمان بیماری‌ام اس چیست؟

عبادی: یکی از پرسش‌های رایج در میان بیماران مبتلا به بیماری‌ام اس (مولتیپل اسکلروزیس)، ارتباط بین رژیم غذایی و روند پیشرفت بیماری است. اگرچه باورهای عمومی مانند پرهیز از غذاهای سرد یا توصیه به مصرف غذاهای گرم در میان مردم رایج است، اما تاکنون مطالعات علمی معتبری این ادعاها را اثبات نکرده‌اند.

اگرچه تغذیه به تنهایی نمی‌تواند باعث ایجاد یا درمان‌ام اس شود، اما نقش بسیار مؤثری در کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی بیماران دارد. رعایت یک رژیم غذایی سالم، متعادل و ضدالتهاب می‌تواند در کنار داروها و درمان‌های پزشکی، روند پیشرفت بیماری را کند کرده و از بروز حملات شدیدتر جلوگیری کند.

آیا بیماران‌ام اس باید رژیم غذایی خاصی را دنبال کنند؟

عبادی: بیماران مبتلا به‌ام اس نیازی به حذف کامل گروه خاصی از مواد غذایی ندارند. آنچه که به طور جدی توصیه می‌شود، پیروی از یک رژیم غذایی سالم، متعادل و سرشار از مواد مغذی است. این رژیم باید شامل مواردی چون مصرف فراوان سبزیجات و میوه‌های تازه، دریافت کافی فیبر غذایی، مصرف گوشت به میزان متوسط، پرهیز از مصرف زیاد نمک، غذاهای سرخ کردنی و فست فود و رعایت چنین رژیمی نه تنها برای بیماران‌ام اس بلکه برای حفظ سلامت عمومی در تمامی افراد توصیه می‌شود.

آیا مصرف زیاد فست فود می‌تواند باعث بروز‌ام اس شود؟

عبادی: تا به امروز هیچ مطالعه قطعی و تاییدشده‌ای نشان نداده که مصرف مستقیم فست فود به تنهایی باعث ابتلاء به‌ام اس شود. با این حال، بررسی‌ها حاکی از آن است که افزایش شیوع بیماری‌های خود ایمنی از جمله‌ام اس در دهه‌های اخیر ممکن است با تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی ناسالم از جمله افزایش مصرف غذاهای فرآوری شده و پرچرب بی‌ارتباط نباشد. این تغییرات غذایی می‌توانند با ایجاد التهاب مزمن در بدن، زمینه را برای بروز یا تشدید بیماری‌های التهابی و خود ایمنی فراهم کنند.

  

چرا زنان بیشتر از مردان به‌ام اس مبتلا می‌شوند؟

عبادی: زنان به دلیل تفاوت‌های بیولوژیکی، هورمونی و ایمنی نسبت به مردان، در برابر برخی بیماری‌های خود ایمنی مانند‌ام اس آسیب پذیرتر هستند. برخلاف برخی ادعاهای غیرعلمی، هیچ مطالعه‌ای ثابت نکرده که ویژگی‌های روانی یا «چندبعدی بودن فکری» زنان دلیلی برای افزایش احتمال ابتلاء به‌ام اس است. تفاوت‌های هورمونی و عملکرد سیستم ایمنی، عوامل تأیید شده تری در این زمینه هستند.

بارداری، شیردهی در بیماران‌ام اسی چیست؟

عبادی: بیماری‌ام اس یک بیماری خود ایمنی و مزمن سیستم عصبی مرکزی است که معمولاً در سنین جوانی، به ویژه بین ۲۰ تا ۴۰ سالگی بروز می‌کند. این بازه سنی، همزمان با دوران باروری زنان است و به همین دلیل، بسیاری از بانوان مبتلا به‌ام اس در مورد بارداری، زایمان و شیردهی نگرانی هایی دارند. در این گزارش، به مهم‌ترین نکات علمی درباره این موضوعات و همچنین راهکارهای پیشگیری و مراقبت از بیماری‌ام اس می‌پردازیم.

پاسخ مثبت است. زنان مبتلا به‌ام اس، به ویژه نوع حمله‌ای بهبود یابنده (Relapsing-Remitting MS)، توانایی باردار شدن و زایمان را دارند و در اکثر موارد، بارداری برای آن‌ها منعی ندارد. بارداری نه تنها بی‌خطر است، بلکه برخی در دوران بارداری، تعداد حملات‌ام اس کاهش می‌یابد. با این حال، برنامه ریزی برای بارداری باید حتماً با مشورت پزشک متخصص مغز و اعصاب انجام شود تا در خصوص تنظیم داروها و زمان بندی مناسب تصمیم گیری شود.

شیردهی در بیماران پس از زایمان، امکان پذیر است؟

عبادی: بله، در بیشتر موارد، شیردهی برای زنان مبتلا به‌ام اس بلامانع است. تنها نکته قابل توجه، هماهنگی مصرف داروها با دوره شیردهی است، چرا که برخی از داروهای کنترل‌ام اس ممکن است در شیر مادر ترشح شوند و نیاز به بررسی و جایگزینی توسط پزشک معالج داشته باشند.

   راه‌های پیشگیری از ابتلاء به‌ام اس چگونه است؟

عبادی: اگرچه علت دقیق ابتلاء به‌ام اس مشخص نیست، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز آن نقش دارد. برخی از مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری از‌ام اس یا کاهش ریسک پیشرفت بیماری عبارت‌اند از پرهیز از مصرف سیگار، مصرف سیگار یکی از عوامل محیطی ثابت شده در بروز و پیشرفت بیماری‌ام اس است. ترک سیگار نه تنها در کاهش احتمال ابتلاء مؤثر است، بلکه در افراد مبتلا نیز می‌تواند سرعت پیشرفت بیماری را کاهش دهد.

دریافت کافی ویتامین D

کاهش سطح ویتامین D در بدن با افزایش احتمال بروز‌ام اس مرتبط است. توصیه می‌شود افراد در معرض خطر یا ساکنان مناطق کم آفتاب، تحت نظر پزشک، سطح ویتامین D خود را بررسی کرده و در صورت نیاز از مکمل استفاده کنند.

سبک زندگی فعال و سالم

ورزش منظم و فعالیت بدنی سبک تا متوسط، نه تنها برای سلامت عمومی مفید است بلکه می‌تواند در کنترل بهتر علائم‌ام اس و کاهش خستگی در بیماران نقش داشته باشد. همچنین، رژیم غذایی متعادل و سرشار از فیبر، میوه، سبزیجات و مصرف محدود غذاهای فرآوری شده و پرچرب توصیه می‌شود.

به طور کلی، زنان مبتلا به‌ام اس می‌توانند باردار شوند، زایمان کنند و به فرزند خود شیر دهند، به شرط آنکه همه مراحل تحت نظر پزشک متخصص انجام شود. همچنین، رعایت اصول سبک زندگی سالم مانند پرهیز از سیگار، مصرف کافی ویتامین D، فعالیت بدنی منظم و تغذیه سالم نقش مهمی در پیشگیری از ابتلاء به‌ام اس و کنترل بهتر بیماری در مبتلایان دارد.