اختصاصی کلانشهر: در ضلع شرقی سبزه میدان رشت و در انتهای کوچه ی اختیاری، یکی از شاخص‌ترین بناهای تاریخی اواخر عصر قاجار همچنان پابرجاست؛ خانه تاریخی محمدولی خان تنکابنی سپهدار، حکمران وقت گیلان که در اواخر دوره قاجاریه این عمارت را بنا کرد. این خانه، ابتدا تا سال ۱۳۴۴ در اختیار «محمدحسن و نصرالله همدانی» بود و سپس به «دکتر فریدون نصیری» فروخته شد. نصیری نیز در همان سال ملک را به عنوان مهریه ی ازدواج به نام همسرش «اکرم قدیری» کرد؛ از آن پس این خانه با نام خانه «قدیری» شناخته شد. کمتر کسی می‌داند که پشت نام رایج «خانه قدیری»، نام یک زن قرار دارد. (گزارش تصویری را اینجا مشاهده کنید)

این عمارت که از زیباترین نمونه‌های معماری تاریخی رشت به شمار می‌رود به شماره ۲۶۸۶ در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده است. بعد از آنکه بنا در یک آتش سوزی آسیب دید سال ۱۳۶۸ توسط اداره کل میراث فرهنگی استان گیلان خریداری و مرمت شد. خانه قدیری از سال ۱۳۶۹ تا ۱۳۸۱به عنوان محل اداره کل میراث فرهنگی رشت مورد استفاده قرار گرفت و در سالهای اخیر کارکرد پژوهشی داشته است.

با وجود جایگاه تاریخی و ارزش فرهنگی این خانه، ساخت یک ساختمان ۴ طبقه در مجاورت آن، بحث‌ها و واکنش‌های گسترده‌ای را به دنبال داشته است. در شهریور ۱۴۰۳، اداره کل میراث فرهنگی استان گیلان با استناد به موقعیت ملک مجاور در پهنه ۱۲ طرح تفصیلی، مجوز احداث سه طبقه روی پیلوت را صادر کرد. شهرداری منطقه یک نیز با توجه به مساحت ملک، یک طبقه تشویقی به آن افزود. اما در آذرماه همان سال، پس از بازبینی پرونده و به دلیل قرار گرفتن ملک در حریم خانه قدیری، مجوز پیشین باطل و سقف ساخت به دو طبقه کاهش یافت. در این فاصله، عملیات ساخت وساز آغاز شده بود.

این تصمیم در حالی اتخاذ شد که مصوبه وزارت میراث فرهنگی در سال ۱۳۹۹ به صراحت تأکید می‌کند ارتفاع بناهای پیرامون آثار تاریخی نباید از دو برابر ارتفاع بلندترین نقطه بنای تاریخی تجاوز کند. همین مسئله باعث بروز پرسش‌های جدی درباره نحوه صدور مجوز اولیه شده است؛ اینکه چگونه شورای فنی یا مدیرکل وقت از این مصوبه ملی بی‌اطلاع بوده‌اند، محل تعجب کارشناسان است.

پیشتر«مجید کوهی»، معاون میراث فرهنگی استان گیلان در واکنش به انتقادات به ایلنا گفته بود ساخت وساز جدید مطابق ضوابط انجام شده و فعالیت پروژه موقتاً متوقف شده تا آسیب‌های احتمالی به بنای تاریخی بررسی شود. او افزود که ارتفاع ۷ متری در ساخت رعایت شده و در صورت بروز هرگونه آسیب، مالک موظف به جبران و مرمت خواهد بود.

 

این ماجرا اما تنها به یک ساختمان ختم نمی‌شود؛ سه ضلع دیگر خانه قدیری هم چند سال قبل شاهد ساخت وسازهای ۵ و ۶ طبقه‌ای بوده‌اند که چشم انداز تاریخی بنا را تحت تاثیر قرار داده‌اند. تضاد میان ضوابط میراثی و فشارهای ناشی از توسعه شهری، بار دیگر در قلب رشت خود را آشکار کرده است.

در پی رسانه‌ای شدن موضوع، یوسف سلمان خواه سرپرست میراث فرهنگی استان گیلان طی نامه‌ای رسمی از شهرداری منطقه یک رشت خواست تا پیش از تصمیم نهایی، عملیات ساخت متوقف شود. بررسی‌های کارشناسی در سطح ملی ادامه دارد و نتیجه این پرونده می‌تواند آزمونی سرنوشت ساز برای صیانت از حریم آثار تاریخی در بافت شهری رشت باشد.رشتی که طی سال‌های اخیر در بر خاکسترِ تعداد زیادی از خانه‌های تاریخی‌اش نشسته است.