آمارها نشان می‌دهد که چاقی و اضافه وزن در ایران یکی از مسائل مهم سلامت عمومی فعلی است. بر این اساس حدود ۱۸ درصد از جمعیت ایران دچار اضافه وزن و حدود ۱۰ درصد هم دچار چاقی هستند. در گروه‌های خاص، مانند کودکان و نوجوانان، حدود ۱۲درصد اضافه وزن و ۶ درصد هم چاقی گزارش شده است، و در بزرگسالان حدود ۲۷ درصد اضافه وزن و ۱۷درصد چاقی دیده می‌شود.

نتایج دیگر نشان می‌دهد که شیوع چاقی در ایران در حال افزایش است و حتی برنامه ریزی برای تهیه «نقشه چاقی» کشور تا ۱۰ سال آینده در دستور کار وزارت بهداشت قرار دارد.

افزایش چاقی در ایران با عوارض جدی پزشکی مانند دیابت نوع ۲، بیماری‌های قلبی، فشار خون بالا و سکته همراه شده است و به عنوان عامل مهم مرگ ومیر غیرواگیر گزارش می‌شود.  موضوع از جایی بیشتر باعث نگرانی می‌شود که تبعات چاقی دامن دانش آموزان ایران را هم گرفته است و بیماری هایی مانند دیابت و کبد چرب در بین کودکان و نوجوانان ایران مشاهده می‌شود.

بمباران تبلیغات در تلویزیون و بلاگرهای غذا

در ایران، تبلیغات وسیع مواد غذایی کم ارزش مانند انواع تنقلات، نوشابه‌ها، سس‌ها، فست فودها و هله هوله‌ها در فراگیرترین رسانه تصویری ایران یعنی تلویزیون ملی به طور گسترده مشاهده می‌شود:

تلویزیون و در کنار آن رسانه‌های رسمی و شبکه‌های اجتماعی مانند اینستاگرام با صدها بلاگر غذا که فاقد هرگونه مسئولیت اجتماعی هستند مخاطبان را با بمبارانی از آگهی‌های محصولات پرچرب و پرقند مواجه کرده‌اند.

همچنین تبلیغات محیطی در سطح شهر، پاساژها، بیلبوردها و ایستگاه‌های حمل ونقل عمومی دائما مردم را تشویق می‌کنند که از این محصولات ناسالم و فاقد ارزش غذایی استفاده کنند.

این حضور گسترده تبلیغاتی همراه با کم تحرکی، زندگی آپارتمانی و دانش آموزانی که با سرویس از دم در مدرسه تا دم در خانه، مقاطع تحصیل خود را می‌گذرانند و در طول هفته فعالیت بدنی اندکی هم دارند باعث شده است که مصرف کالری بالا و الگوی تغذیه ناسالم به یک هنجار تبدیل شود، که در نهایت سلامت عمومی را تهدید می‌کند.

تجربه انگلستان: محدودیت تبلیغات برای مقابله با چاقی و بازگشت به سفره خانوادگی

انگلیس به عنوان یکی از کشورهای توسعه یافته غربی که بعد از سالها تبلیغ انواع فست فود و غذاهای آماده و «هله هوله» تا انتهای مسیر ضد سلامتی را پیموده حالا با افزایش چاقی به ویژه در میان کودکان مواجه است. موضوعی که طبق گزارش‌های رسمی منتشر شده در روزنامه‌های «گاردین»، «استاندارد لندن» و داده‌های رسمی سلامت انگلستان باعث اجرای قوانینی علیه تبلیغات غذاهای ناسالم طی یک هفته آینده می‌شود.

از چند روز آینده یعنی پنجم ژانویه ۲۰۲۶، تبلیغات غذاهای پرچرب، پرقند و پرنمک (HFSS) در تلویزیون قبل از ساعت ۹ شب ممنوع خواهد شد و همچنین تبلیغات پرداخت شده آنلاین برای این محصولات در هر ساعتی ممنوع است.

هدف این قانون «جانک فود»ها هستند یعنی غذاهای کم ارزش، ناسالم، و فرآوری شده‌ای که کالری، شکر، چربی یا نمک بالایی دارند اما فیبر، پروتئین، ویتامین‌ها و مواد معدنی کمی دارند.

شرکت‌های تبلیغاتی حتی پیش از اجرای رسمی قوانین، تغییراتی در تبلیغات تبلیغاتی کریسمس ۲۰۲۶ ایجاد کرده‌اند تا از نمایش مستقیم غذاهای ناسالم خودداری کنند و پیام‌های سالم‌تر و سفره‌های خانگی را برجسته کنند.

     تبلیغ یک برند مشهور شیر در انگلستان توسط گوریل که برعکس گذشته برای خوردنش پای هیچ شکلاتی در میان نیست

هدف این اقدامات کاهش تماس کودکان با تبلیغات «جانک فود» است، زیرا تحقیقات نشان داده است که حتی پنج دقیقه دیدن تبلیغات غذاهای ناسالم می‌تواند مصرف کالری در کودکان را افزایش داده و آنها را که در حال تماشای تلویزیون یا بازی‌های موبایلی و کامپیوتری هستند تشویق به خوردن این قبل خوراکی‌ها یا سفارش آنها از طریق فست فودی‌ها شود.

این سیاست در بخشی از تلاش بزرگ‌تر برای کاهش روند صعودی چاقی کودکان و پیامدهای سلامتی بلندمدت اجرا می‌شود و تاکید دارد که محیط تبلیغاتی تاثیر بسیار قوی بر انتخاب‌های غذایی دارد.

چاقی؛ مریض می‌کُند و ممکن است کُشنده باشد

مطالعات علمی و تجارب بین المللی نشان داده‌اند که تبلیغات مکرر غذاهای ناسالم می‌تواند باعث شکل گیری عادات غذایی غلط به ویژه در کودکان شود، چیزی که معمولاً به مصرف بیشتر کالری، چربی و قند منجر می‌شود و افزایش چاقی و دهها بیماری مزمن و کُشنده مرتبط را تسریع می‌کند.

بیماری هایی که هزینه‌های گزافی بر شبکه سلامت و بیمه‌های درمانی تحمیل کرده است.

چاقی نه تنها سلامت جسمانی را تحت تاثیر قرار می‌دهد، بلکه با افزایش خطر دیابت، بیماری‌های قلبی، سکته‌های زودرس، برخی سرطان‌ها و کاهش کیفیت زندگی همراه است. آمارها نشان می‌دهد که در ایران حدود نیمی از مرگ‌های ناشی از بیماری‌های غیرواگیر با چاقی مرتبط است، از جمله دیابت و قلبی عروقی.

تغییر الگوی غذایی در ایران از سفره سنتی به فست فود

ایران درگیر ترکیبی از عوامل خطر برای شیوع بالای چاقی و بیماری‌های مرتبط است:

تبلیغات فراگیر مواد غذایی کم ارزش در رسانه‌ها و فضای شهری

کم تحرکی و سبک زندگی و استفاده از فرآورده‌های فاقد ارزش غذایی

تغییر الگوهای غذایی از سفره‌های خانوادگی به سمت فست فودها و تنقلات ناسالم

عدم نظارت مؤثر بر تبلیغات و دسترسی آسان به غذاهای پرکالری

اگر اقدامات پیشگیرانه مانند محدودیت تبلیغات هدفمند، آموزش تغذیه سالم در مدارس، ترویج فعالیت بدنی و تنظیم سیاست‌های غذایی اتخاذ نشود، ایران هم به زودی با بحران‌های عمیق‌ترِ ناشی از چاقی مانند دیابت در سنین پایین،کبد چرب،فشار خون،سکته،انواع سرطان و بار سنگین هزینه‌های درمانی مواجه می‌شود.

تجربه انگلستان نشان می‌دهد که محدود کردن تبلیغات غذاهای ناسالم، به خصوص در معرض دید کودکان، می‌تواند بخشی از راهکارهای مقابله با چاقی باشد. ایران نیز با توجه به شیوع قابل توجه چاقی و اضافه وزن در جمعیت باید به بازنگری در سیاست‌های تبلیغاتی و غذایی خود توجه کند تا از ادامه مسیر فعلی که سلامت عمومی را تهدید می‌کند، جلوگیری کند.